БДІПЧ АБСЕ: Выбары не прызналі з-за масавых арыштаў і фальсіфікацый
- 23.02.2011, 9:26
БДІПЧ АБСЕ апублікавала выніковы даклад назіральнай місіі на выбарах прэзідэнта Беларусі.
Прэзідэнцкія выбары 19 снежня 2010 года ў Беларусі былі адзначаныя «недахопам незалежнасці і бесстароннасці выбарчых камісій», няроўнымі ўмовамі кандыдатаў і дэфіцытам празрыстасці ў ключавых стадыях выбарчага працэсу.
Пра гэта гаворыцца ў выніковым дакладзе місіі назіральнікаў Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека АБСЕ, які апублікаваны 22 лютага.
«Ноч пасля выбараў была азмрочаная затрыманнем амаль усіх кандыдатаў у прэзідэнты, а таксама сотняў грамадзян, сярод якіх журналісты, праваабаронцы і прадстаўнікі грамадзянскай супольнасці», - цытуе даклад БелаПАН. У ім таксама адзначаецца, што большасць затрыманых удзельнікаў «несанкцыянаванай, як растлумачылі беларускія ўлады, акцыі» былі прысуджаныя судамі да адміністрацыйных арыштаў і штрафаў. Акрамя таго, была ўзбуджаная крымінальная справа па факце масавых беспарадкаў.
«Большасць затрыманых былі адпушчаныя, але дзясяткі, у тым ліку тры кандыдаты ў прэзідэнты, працягваюць знаходзіцца пад вартай на момант напісання дадзенай справаздачы (цяпер два, Андрэй Саннікаў і Мікалай Статкевіч). Адзін кандыдат у прэзідэнты пераведзены пад хатні арышт. Усе гэтыя акалічнасці падарвалі давер да выбараў», - гаворыцца ў заключэнні місіі.
У студзені 2010 года ў Выбарчы кодэкс Беларусі быў унесены шэраг паправак з улікам рэкамендацый БДІПЧ АБСЕ, у тым ліку пункты аб правядзенні дэбатаў кандыдатаў у дзяржаўных СМІ, магчымасці стварэння кандыдатамі індывідуальных выбарчых фондаў, новыя інструкцыі па правядзенні датэрміновага галасавання. «Але, нягледзячы на гэтыя удасканалення, прававыя межы ўсё яшчэ не цалкам адпавядаюць абавязальніцтвам у межах АБСЕ і міжнародных стандартаў і па-ранейшаму змяшчаюць сур'ёзныя недахопы», - адзначаецца ў дакуменце.
Акрамя таго, застаецца праблемай якасць і дакладнасць выбарчых спісаў, бо не існуе цэнтралізаванага і камп'ютарызаваная рэгістра. Складаннем спісаў займаюцца адпаведныя органы мясцовай улады ў кожным раёне, а падрыхтаваныя спісы выбаршчыкаў потым не пераправяраюць на рэгіянальным і нацыянальным узроўні, што не дае гарантыі пазбегнуць магчымасці шматразовай рэгістрацыі і пасля стварае рызыку шматразовага галасавання, лічаць у БДІПЧ АБСЕ.
Як адзначаецца ў дакладзе, было зарэгістравана 10 кандыдатаў, што дало выбаршчыкам шырокі выбар паміж рознымі палітычнымі альтэрнатывамі. У той жа час працэс праверкі подпісаў за кандыдатаў не быў адкрыты і празрысты. У параўнанні з папярэднімі выбарчымі кампаніямі БДІПЧ адзначае паляпшэнні, бо кандыдаты маглі бесперашкодна мець зносіны з выбаршчыкамі, але не было роўных умоваў паміж дзевяццю альтэрнатыўнымі кандыдатамі і дзеючым прэзідэнтам, які выкарыстоўваў адміністрацыйны рэсурс.
Акрамя таго, на думку місіі, дзяржаўныя СМІ пры асвятленні выбарчай кампаніі не былі аб'ектыўныя і незалежныя. Недзяржаўныя друкаваныя і электронныя СМІ сталі для выбаршчыкаў важнай крыніцай інфармацыі аб кандыдатах.
У дакладзе адзначаецца, што ў Беларусі няма эфектыўнага механізму падачы скаргаў у ходзе выбарчай кампаніі ці абскарджання вынікаў выбараў у Вярхоўным судзе.
Адзначаючы некаторыя паляпшэнні як у працэдуры датэрміновага галасавання, так і непасрэдна ў дзень выбараў, БДІПЧ падкрэслівае, што ўсю карціну сапсаваў падлік галасоў, які міжнародныя назіральнікі характарызуюць як «дрэнны або вельмі дрэнны» амаль на 75% наведаных імі участкаў. «Падлік галасоў праводзіўся ў цішыні, у нетранспарэнтнай манеры, што сур'ёзна ставіць пад сумнеў вынік», - гаворыцца ў дакладзе.