Беларусь экспартуе электраэнергію сабе ў страту

• 17.04.2013, 9:46

Без дэмпінгу гандляваць на знешніх рынках у беларускіх энергетыкаў не атрымліваецца.

Кошт беларускай экспартнай электраэнергіі пакрывае крыху больш паловы сабекошту вырабленай электраэнергіі ўнутры краіны.

Яна нават не дацягвае да кошту імпарту. «Завтра твоей страны» прыводзіць паказчыкі знешняга гандлю электраэнергіяй.

Згодна з планам, зацверджаным Мінэканомікі, у бягучым годзе Беларусь збіраецца імпартаваць 7,5 мільярда кВт*г электраэнергіі, а экспартаваць - 0,2 млрд. кВт*г. Гэта менш чым, у 2012 годзе. Тады Беларусь імпартавала 7,9 млрд. кВт*г (амаль пароўну - з Расеі і Украіны), а экспартавала амаль 0,3 млрд. кВт*г (практычна ўвесь аб'ём - у Літву).

Аднак за першыя два месяцы гэтага года Беларусь ужо імпартавала больш за 1 млрд. кВт*г электраэнергіі на суму больш за 66 млн. даляраў.

Экспартавана ж за два месяцы 2013 года каля 60 млн. кВт*г на суму ў 3,4 млн. даляраў, з якіх 3,2 млн. даляраў атрыманыя за пастаўкі ў Літву. Калі пастаўкі будуць ісці такімі аб'ёмамі і далей, то ў гэтым годзе Беларусь зможа атрымаць выручку ад экспарту электраэнергіі на ўзроўні 2012 года, калі яна склала больш за 20 млн. даляраў.

Прэзідэнт меў рацыю, калі казаў, што ў мінулым годзе экспарт вырас амаль удвая ў параўнанні з 2011 годам. Сапраўды, у 2011 годзе было экспартавана электраэнергіі на 11,2 млн. даляраў. Аднак перад гэтым, у 2010 годзе (магчыма, на фоне дыялогу з Еўропай перад выбарамі) экспарт таксама знаходзіўся на ўзроўні амаль 20 млн. даляраў і таксама практычна ўвесь ажыццяўляўся ў Літву.

Пры гэтым паўтарыць поспех 2010 года па выручцы ў мінулым годзе ўдалося з-за зніжэння кошту, які апынуўся на 8% ніжэй, чым у 2010 годзе і на 10% ніжэй, чым у 2011 годзе.

Але пастаўкі бягучага года перакрылі і гэтыя лічбы. Кошт пастаўкі электраэнергіі ў Літву склаў 5,5 цэнтаў за кВт*г. Гэты кошт апынуўся ніжэй, чым кошт экспартуемай электраэнергіі ў Літву ў 2009 годзе (5,9 цэнта) і амаль на чвэрць ніжэй, чым пры экспарце ў Літву ў 2010 годзе (7,2 цэнта).

З улікам сабекошту вытворчасці беларускай электраэнергіі за 2012, які, па нашых разліках, складаў парадку 10,23 цэнта, экспартны кошт пакрывае крыху больш паловы выдаткаў на вытворчасць беларускай электраэнергіі. Разлік сабекошту праводзіўся ў адпаведнасці з дадзенымі Белэнерга пра ўзровень кампенсацыі насельніцтвам тарыфаў за электраэнергію. Па гэтых дадзеных, у 2012 годзе сярэдні тарыф складаў 233.66 рубля за кВт*г і ён пакрываў сабекошт толькі на 27,4%. Выкарыстоўваючы сярэдні курс Нацбанка Беларусі за год мы і атрымалі ацэнку сабекошту ў даляравым эквіваленце (тая ж методыка ўжывалася для коштаў на графіцы для папярэдніх гадоў).

Зрэшты, экспартны кошт паставак і раней не заўсёды пакрываў сабекошт вырабленай электраэнергіі, ды не асабліва і павінен быў, так як на самой справе Беларусь, з'яўляючыся і экспарцёрам, і імпарцёрам электраэнергіі, па сутнасці толькі рээкспартуе больш танную імпартную электраэнергію. І ў папярэднія гады кошт экспарту заўсёды перавышаў кошт імпарту.

Аднак у гэтым годзе экспартны кошт паставак у Літву зваліўся настолькі, што апынуўся нават ніжэй імпартуемай электраэнергіі з Расеі (6,26 цэнта) і Украіны (6,15 цэнта).

Зрэшты, у апошнія гады Беларусь ажыццяўляла экспарт не толькі ў Літву. Былі адзінкавыя экспартныя пастаўкі ў Латвію, Эстонію і нават Расею. Хоць невялікія аб'ёмы (па 1-4 млн.кВт*г) выглядаюць як пробныя або тэхнічна неабходныя пастаўкі, тым больш здзіўляе, што ішлі яны па коштах значна вышэй за кошты асноўнага экспарту, але пры гэтым цалкам абгрунтаваным эканамічна.

Так, у 2012 годзе ў Расею электраэнергія пастаўлялася па 8,5 цэнта за кВт*г, у Латвію - па 10,4, у Эстонію - па 9,9 цэнта за кВт*г, тады як у Літву сярэдні кошт паставак за год склаў 6,77 цэнтаў.

У бягучым годзе акрамя Літвы электраэнергія зноў экспартавалася ў Расею. Знікаюча малы аб'ём (менш за 3% ад агульнага аб'ёму) быў пастаўлены па кошце 9,8 цэнта, што апынулася амаль на 70% вышэй кошту экспарту ў Літву.

Такім чынам, пытанне: «Гэта што за бізнес?» - выглядае не пустым. Але калі адкінуць магчымыя мафіёзна-бандыцкія схемы паставак і выказаць здагадку, што ў гэтым бізнесе няма «нічога асабістага», а толькі бізнес, то тады адказ на яго відавочны: проста гэта бізнес, заснаваны на дэмпінгу.

А па-іншаму Беларусь на знешніх рынках гандляваць не ўмее. Коштавая канкурэнцыя застаецца адзіным фактарам, які ляжыць у аснове знешняга гандлю Беларусі як у перыяды спрыяльнай кан'юнктуры, так і ў часы дрэннай, калі мы гатовыя прадаваць тавар ніжэй за сабекошт замест таго, каб шукаць шляхі яго зніжэння.

Зніжаць жа сабекошт няма асаблівай патрэбы, калі ёсць магчымасць набыць значна танней імпартную электраэнергію, таму аб'ёмы імпарту няўхільна растуць. Пры гэтым заўсёды можна аргументаваць павелічэнне імпарту (хай нават па коштах вышэй экспарту) тым, што такім чынам эканоміцца валюта для куплі газу, які накіроўваецца на вытворчасць уласнай электраэнергіі.

Але, мяркуючы па ўсім, гэты аргумент на нарадзе ў Лукашэнкі не спрацаваў.