Ці ўвядуць у Беларусі забарону на гатоўку?
- 21.05.2021, 20:09
Планы ўладаў толькі павялічаць ценявое абарачэнне.
У Беларусі прадаўжае расці доля безнаяўнага абарачэння, аднак грашовыя плыні, якія ажыццяўляюцца з дапамогай гатоўкі, застаюцца ўсё яшчэ значнымі, пішуць naviny.online. Ці будзе дзяржава з гэтым жорстка змагацца?
Новы рэкорд і кардынальныя захады
Пераход на безнаяўныя разлікі прыносіць насельніцтву пэўныя выгады: эканоміць час, дазваляе дыстанцыйна аплачваць тавары і паслугі, здзяйсняць валютаабменныя аперацыі, і грошы, якія вяртаюцца ў форме кэшбэка.
Раздробнаму гандлю развіццё безнаяўных аперацый таксама прыносіць плюсы, бо скарачаюцца выдаткі на інкасацыю прыбытку гатоўкай і павялічваецца прыбытак за кошт развіцця онлайн-продажаў.
Дзяржаве безнаяўныя аперацыі таксама вельмі дарэчы - у першую чаргу таму, што іх распаўсюджванне павышае кантроль за грашовым абарачэннем і спрыяе скарачэнню маштабаў ценявой эканомікі. Як следства, з'яўляецца магчымасць атрымаць дадатковыя даходы ў бюджэт і прадухіляць легалізацыю даходаў, атрыманых незаконным шляхам.
У Беларусі ўлады сталі актыўна займацца развіццём безнаяўных аплат яшчэ ў 2000-я і ўжо выйшлі на высокія вынікі.
Паводле аператыўных звестак Нацбанку, у першым квартале 2021 года ў краіне было здзейснена 528,8 млн аперацый на 22,8 млрд рублёў. Наяўныя аперацыі ў агульнай колькасці склалі 7,5%, безнаяўныя - 92,5%.
Аднак больш важныя паказчыкі - наяўнае і безнаяўнае абарачэнне ў грашовым вылічэнні. У першым квартале наяўныя аперацыі былі здзейсненыя на суму 8,1 млрд рублёў, безнаяўныя - на 14,7 млрд рублёў. Такім чынам, доля наяўнага абарачэння склала ў першым квартале 35,6%, безнаяўнага - 64,4%.
Гэта рэкордны паказчык безнаяўнага абарачэння за ўсю суверэнную гісторыю краіны. Дарэчы, дзесяць гадоў таму, у недалёкім 2011-м, гэты паказчык быў у пяць разоў меншым.
Аднак Камітэт дзяржкантролю мяркуе, што доля наяўнага абарачэння застаецца ў Беларусі ўсё яшчэ высокай і спасылаецца на звесткі Еўразвязу. Паводле інфармацыі КДК, у краінах ЕЗ наяўныя плацяжы займаюць 5-20%, а ў Швэцыі — толькі 3-5%. Нізкі ўзровень наяўнага абарачэння дазваляе дзяржаве кантраляваць грашовыя плыні, змагацца з ухіленнем ад выплаты падаткаў, таму Камітэт дзяржкантролю выступае за кардынальнае падвышэнне долі безнаяўнага абарачэння ў краіне.
У нядаўнім лісце на адрас Мінфіна Камітэт дзяржкантролю прапанаваў увесці плату ў суме 13% з сум грашовых сродкаў, якія штомесяц здымаюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі са свайго разліковага рахунку звыш вызначанай сумы (3000 рублёў альбо сумы, роўнай трохразовай суме сярэдняга заробку ў краіне).
Акрамя гэтага, дзяржкантроль выступае за «скарачэнне выкарыстання гатоўкі ў паўсядзённым жыцці грамадзян «шляхам увядзення» поўнай забароны на продаж тавараў і паслуг з выкарыстаннем гатоўкі ў асобных сегментах спажывецкага рынку».
Таксама прапануецца ўвесці камісіі за разлікова-касавае абслугоўванне, забарону на наданне зніжак у тых выпадках, калі фізічныя асобы набываюць тавар за гатоўку.
Барацьба з гатоўкай можа абярнуцца ценявым абарачэннем
Беларускія эканамісты мяркуюць, што існуюць аб'ектыўныя перадумовы для павелічэння безнаяўнага абарачэння.
«З улікам эпідэміялагічнай сітуацыі насельніцтва стала больш актыўна карыстацца безнаяўнымі аперацыямі, якія можна здзяйсняць з дапамогай смартфона. Акрамя гэтага, банкі, уводзячы плату за наяўныя аперацыі, таксама стымулююць безнаяўнае абарачэнне. Таму існуюць перадумовы для далейшага росту безнаяўнага абарачэння», — адзначыў у каментары для БелаПАН фінансавы аналітык даследчай групы BusinessForecast.by Аляксандр Муха.
У той жа час, мяркуе ён, кардынальныя адміністрацыйныя захады для павелічэння безнаяўнага абарачэння немэтазгодныя.
«З улікам існага дэфіцыту бюджэту і жадання знайсці грошы для папаўнення казны можна дапусціць усякія развязанні, аднак важна прадстаўляць наступствы. Забарона на продаж асобных тавараў за гатоўку можа прывесці да павелічэння ценявога абарачэння», - мяркуе Муха.
Экспэрт мяркуе, што «празмернае стараннасць» у павелічэнні долі безнаяўнага абарачэння можа прывесці не да павелічэння, а да скарачэння паступленняў бюджэту.
Аналагічнага меркавання прытрымліваюцца і іншыя экспэрты.
«У нас няма мяжы з Расеяй, і дарагі тавар, які за гатоўку нельга будзе набыць у Беларусі, пачнуць набываць у суседняй краіне. У выніку беларускі бюджэт больш прайграе ад захадаў для стымулявання безнаяўнага абарачэння, чым выйграе», - выказала здагадку ў каментары для БелаПАН старшы аналітык Цэнтра эканамічных даследаванняў BEROC Марыя Акулава.
Такога кшталту эфекты, дадала яна, ужо паўсталі, калі Беларусь увяла ліміт на бязмытныя пасылкі (22 еўры на месяц), і гэта спарадзіла плынь імпартных тавараў у краіну праз Расею, у якой пасылкі, што не абкладаюцца мытай, абмежаваныя сумай 500 еўраў.
Што тычыцца стымулявання росту безнаяўнага абарачэння за кошт абмежавання наяўных аперацый для індывідуальных прадпрымальнікаў, то і гэты захад уяўляецца экспэртам вельмі сумнеўным.
«Прапанаваныя ліміты на зняцце гатоўкі для індывідуальных прадпрымальнікаў не ўлічваюць спецыфіку дзейнасці асобных ІП. Напрыклад, кліент аплачвае паслугу адразу на год, і ў такіх выпадках прыбытак індывідуальнага прадпрымальніка, якім ён захоча свабодна распараджацца, можа перавышаць прапанаваны ліміт», - мяркуе Муха.
Аднак, абмяжоўваць доступ індывідуальных прадпрымальнікаў да гатоўкі будуць - у ліпені індывідуальныя прадпрымальнікі страцяць магчымасць закупляць тавары за мяжой за гатоўку.
«Яны закупляюць тавары на расейскім рынку, а там разлікі за дробныя партыі ажыццяўляюцца ў асноўным за гатоўку. Таму ў гэтым выпадку стымуляванне безнаяўнага абарачэння можа спарадзіць узнікненне шэрых схем з удзелам беларускіх ІП», - выказала здагадку Акулава.