Літва выявілася для рэжыму Лукашэнкі моцным арэшкам

• 12.08.2021, 19:54

Рэжым моцна прайграў.

З Літвой у беларускага кіраўніцтва даўняя бітва. Рэжым Аляксандра Лукашэнкі спрабаваў і спрабуе рознымі спосабамі паставіць «шкодных» суседзяў на месца (у сваім разуменні). Але ўсё больш відавочна, што гэтыя намаганні - дарэмныя. Толькі сабе даражэй.

Правакаванне крызісу з мігрантамі чым далей, тым больш абарочваецца супраць самога Менска. А цяпер будзе балець галава яшчэ і пра тое, як пастаўляць за мяжу калій.

Са снежня беларускія калійныя ўгнаенні больш не будуць экспартавацца праз порт Клайпеды. Як растлумачыў міністр транспарту і камунікацый Літвы Марус Скуодзіс, гэта будзе зроблена, каб не патрапіць пад свежыя санкцыі ЗША. Справа ў тым, што ў чорным спісе Вашынгтона быў і «Беларуськалій».

Праз Мурманск будзе не так проста

Раней літоўцы пагражалі са сваёй ініцыятывы спыніць перавалку калію праз Клайпеду. Так яны хацелі заплацiць вам за крызіс з нелегальнымі мігрантамі на сваёй граніцы, створаны, на перакананне літоўскага боку, наўмысна беларускімі ўладамі.

Але хто ведае, ці рэалізавала бы Вільня свае пагрозы ці не. Ці наколькі хутка рэалізавала бы. Усё ж такі гэта вялікія страты як для Літоўскіх чыгунак, так і для партавікоў. Цяпер пытанне вырашылася сам сабой - ходам Вашынгтона.

Лукашэнка падчас «Вялікай размовы» 9 жніўня бравіраваў тым, што ў выпадку неабходнасці калійныя ўгнаенні можна элементарна пастаўляць праз Мурманск. Тады гэта выглядала як псіхалагічны націск на літоўцаў.

Цяпер яны больш не будуць пакутаваць. А вось беларускім дзеячам прыйдзецца моцна чухаць патыліцу.

Таму што напраўду, як патлумачыла ў каментары для Naviny.by менская экспэртка Таццяна Манёнак, «пераарыентацыя транзіту беларускіх калійных угнаенняў на Паўночны марскі шлях праз Мурманск можа быць абцяжараная сур'ёзнымі праблемамі».

А менавіта: «Праход на гэтым шляху замярзае прыкладна на тры месяцы, для праводкі суднаў патрабуюцца ледаколы. Усё гэта адаб'ецца на кошце і канкурэнтаздольнасці беларускай прадукцыі, эфектыўнасці экспарту».

Суразмоўніца Naviny.by выказала здагадку, што Беларуская калійная кампанія ва ўмовах санкцыйнага ціску будзе спрабаваць выканаць кантракты і захаваць сваю долю на сусветным рынку.

«Пры гэтым залежнасць калійнага экспарту ад расейскага транзіту актуалізуе для афіцыйнага Менску пытанне будаўніцтва ці ж уваходжання ў акцыянерны капітал профільнага тэрмінала ў адным з расейскіх партоў, перш за ўсё ў Усць-Лузе, дзе цяпер не стае магутнасцяў тэрміналаў для апрацоўкі сыпкіх грузаў», - уважае экспэртка.

У той жа час у мэтах мінімізацыі санкцый «не выключаны пэўныя варыянты супрацоўніцтва з расейскім «Уралкаліем», - выказала здагадку Манёнак.

Менск трапляе ў расейскі транзітны капкан

Такім чынам, экспартаваць калій, хутчэй за ўсё, стане даражэй. Гэта раз. У дадатак узмоцніцца транзітная залежнасць Беларусі ад Расеі.

Яна і так стала мацнейшай пасля таго, як у пачатку года Менск пераарыентаваў з Клайпеды на расейскія парты перавалку нафтапрадуктаў (гэта таксама рабілася ў рамках пакарання літоўцаў). Пры гэтым Расейскія чыгункі (РЧ) далі беларусам зніжку ў 50%, каб кампенсаваць падаўжэнне пляча дастаўкі.

Але гэты атракцыён шчодрасці неўзабаве можа скончыцца, прагназуе расейская прэса: карыстаючыся тым, што беларускаму боку няма куды дзявацца і спасылаючыся, між іншым, на перавышэнне аб'ёмаў пастаўкі, РЧ могуць падняць тарыфы ўжо ў 2022 годзе.

Дарэчы, аўтар гэтых радкоў прадугледжваў такое развіццё падзей яшчэ ў студзені: «І дзе гарантыя, што праз нейкі час, калі Беларусь у плане экспарту нафтапрадуктаў спаліць масты з краінамі Балтыі, Масква не скажа: ведаеце, а мы вось падумалі, што залішне тлуста вам такія зніжкі даваць. Трымайце новы тарыф, больш сур'ёзны. І куды тады дзявацца нягегламу беларускаму партнёру? Капкан».

З каліем, адпаведна, можа атрымацца такая ж пастка.

Зрэшты, нават калі не разглядаць рызыку павышэння тарыфаў, складаць усе яйкі ў адзін кошык у прынцыпе недальнабачна. Асабліва калі кошык расейскі. Нездарма ў свой час беларускае кіраўніцтва абвясціла стратэгію дыверсіфікацыі экспарту.

Але гэта было ў іншым жыцці, да цяперашняга катастрафічнага абвалу стасункаў з Захадам. Цяпер у Менска няма выбару, акрамя як глыбей залазіць у маскоўскую пастку.

Спалохаць нелегаламі таксама не ўдалося

Але вернемся да дачыненняў Менска з Вільняй. Тут старыя рахункі. Пачалося са спрэчак вакол Беларускай АЭС, якую Лукашэнка загадаў будаваць ля самай мяжы Літвы, за паўсотню кіламетраў ад яе сталіцы.

АЭС пераможна ўзвялі, але вось прадаваць электрычнасць у краіны ЕЗ не атрымаецца: літоўцы старанна папрацавалі гэтую перспектыву заблакаваць.

Потым, пасля выбараў-2020 Менск пакрыўдзіўся на заходнія санкцыі, у пытанні якіх Вільня была запявалам. І між іншым, як перакананыя ў Літве, беларускія ўлады ў якасці помсты справакавалі наплыў туды нелегальных мігрантаў.

У гэтым плане Мінск, вядома, стварыў літоўцам праблему, якая да канца не развязаная, заявіў у каментары для Naviny.by беларускі палітолаг Валер Карбалевіч. Аднак, на яго думку, «пік гэтага крызісу ўжо прайшоў».

Па-першае, адзначыў экспэрт, дастаткова эфектыўным аказалася рашэнне літоўскага боку не прымаць мігрантаў, а вяртаць іх у Беларусь.

Па-другое, з яго слоў, дала вынік спроба вырашыць праблему праз зварот Вільні і Брусэля да ўраду Ірака. Як вядома, авіярэйсы з Багдаду ў Менск былі спыненыя і, наадварот, якія прыляцелі пустымі самалёты забралі адсюль сотні іракцаў, якія апынуліся паміж молатам і кавадлам.

Праўда, гэта яшчэ «не канец фільма», дадаў суразмоўца Naviny.by. Ён не выключае, між іншым, наплыву афганскіх уцекачоў, чаму спрыяе прасоўванне «Талібану».

Атрымалася сабе даражэй

Але ў любым выпадку відавочна, што напалохаць Літву, як і ўвесь Еўразвяз, плынямі нелегалаў (а таксама патэнцыйна - наркотыкаў, радыеактыўных матэрыялаў) беларускім уладам не ўдалося. Іншыя краіны ЕЗ, Брусэль дапамагае Вільні ахоўваць і ўмацоўваць мяжу з Беларуссю, разбірацца з уцекачамі.

Пераарыентацыя беларускага экспарту нафтапрадуктаў і калію на расейскія парты, вядома, зачапіла і эканамічныя інтарэсы Літвы, але ў выніку становіцца ўсё большай праблемай для самога Менску. І не толькі эканамічнай. Масква атрымлівае магчымасць выкарыстоўваць ўзмацненне транзітнай залежнасці для палітычнага ціску на Беларусь.

Нарэшце, сваімі пагрозамі і дэструктыўнымі дзеяннямі (асабліва ў пытанні мігрантаў) беларускі рэжым пагаршае сваю рэпутацыю крыніцы нестабільнасці ў рэгіёне. Што падахвочвае Еўразвяз і ЗША да мабілізацыі ў пытанні ўздзеяння на Менск, у тым ліку праз узмацненне санкцый.

Яшчэ ў жніўні мінулага года, неўзабаве пасля выбараў, што абурылі дэмакратычных суседзяў, Лукашэнка эмацыйна выказаўся пра літоўцаў так: «Зажраліся. Таму паставім на месца».

Так, насаліць ў нейкай ступені атрымалася. Але ў цэлым невялікая Літва апынулася моцным арэшкам і «станавіцца на месца» не захацела. А вось беларускі рэжым ад узмацнення канфрантацыі з Вільняй, за якой стаяць Брусэль і Вашынгтон, моцна прайграў.