«Пасля звальнення пачалі ўсплываць рэчы, пра якія мы ўвогуле не ведалі»
- 1.10.2026, 9:31
Сваю зарплату беларус спрабуе атрымаць ужо чатыры гады.
Амаль чатыры гады былыя супрацоўнікі магілёўскай праектнай кампаніі спрабуюць атрымаць зарплаты, якія ім так і не выплацілі перад звальненнем. Работнікі выйгралі суды, звярталіся ў пракуратуру, ДФР і іншыя дзяржорганы, але некаторыя дагэтуль не атрымалі ні капейкі. Кампанію прызналі банкрутам, а суд пастанавіў спаганяць больш за 340 тыс. рублёў ужо з заснавальнікаў бізнесу. «Onliner» пагутарыў з адным з былых супрацоўнікаў і разбраўся, чаму нават рашэнне суда яшчэ не азначае, што грошы сапраўды вернуцца.
«Спачатку затрымлівалі на пару дзён, а потым зарплата практычна знікла»
Спачатку падстаў кідаць працу ў Аляксея (імя зменена на просьбу героя) не было: зарплату плацілі, праекты ішлі, кампанія працягвала працаваць. Першыя збоі з выплатамі ён успрыняў як невялікую непрыемнасць, якая хутка скончыцца. У выніку хлопец да гэтага часу не можа атрымаць сваю зарплату за два месяцы працы.
— Я ўладкаваўся ў «Брандпраект» 21 сакавіка 2022 года і спачатку наогул не думаў, што могуць узнікнуць нейкія сур'ёзныя праблемы. Гэта была даволі вядомая ў Магілёве праектная арганізацыя, якая ў свой час працавала цалкам паспяхова. Афіс знаходзіўся ў добрым бізнэс-цэнтры амаль у цэнтры горада, дабірацца было зручна, і зарплата мяне задавольвала.
Паводле дамовы зарплату павінны былі плаціць два разы на месяц. Грошы прыходзілі, ніякіх сур'ёзных праблем я не заўважаў. Ужо потым высветлілася, што нейкія затрымкі пачаліся яшчэ раней — у 2021 годзе, але, калі я ўладкоўваўся, усіх гэтых унутраных нюансаў проста не ведаў.
Ды і калі зарплата затрымліваецца на два-тры дні, адразу ж не думаеш, што кампанія хутка ўвогуле перастане плаціць.
Паступова гэтыя два-тры дні пачалі ператварацца ў тыдзень, а бліжэй да канца лета затрымкі даходзілі ўжо прыблізна да месяца. Пры гэтым нейкі час грошы яшчэ выплачвалі выбаркова, то-бок адзін супрацоўнік мог атрымаць зарплату, а другі працягваў чакаць. Да канца верасня сітуацыя стала зусім дрэннай, выплаты практычна спыніліся. У выніку я адпрацаваў да 13 снежня, і апошнія два месяцы зарплату фактычна не атрымліваў.
Ніхто, вядома, адразу не казаў нам, што грошай не будзе некалькі месяцаў. Нас пастаянна прасілі крыху пачакаць.
Тлумачэнні гучалі розныя, але часцей за ўсё ўсё зводзілася да расійскіх заказчыкаў, для якіх мы выконвалі праекты. Нам казалі, што заказчыкі яшчэ не разлічыліся з кампаніяй, таму трэба дачакацца грошай, а ўжо пасля гэтага зарплату выплацяць і нам. Пры гэтым мы самі пастаянна кантактавалі з расійскімі супрацоўнікамі па працоўных пытаннях і спрабавалі акуратна высвятляць у іх, ці сапраўды ёсць праблемы з аплатай.
Наколькі я тады зразумеў, грошы за выкананую працу ўсё ж паступалі, таму ў нас узнікаў цалкам лагічны пытанне, куды яны далей накіроўваюцца і чаму да работнікаў нічога не даходзіць.
Усяго ў арганізацыі было каля 50 чалавек, хаця дакладную колькасць назваць складана, бо частка людзей працавалі дыстанцыйна. Калі стала зразумела, што сітуацыя не змяняецца, супрацоўнікі пачалі паступова звальняцца, нехта сыходзіў у адпачынак за свой кошт, а многія паралельна шукалі новае месца. Я таксама да апошніх дзён прыходзіў у офіс і выконваў сваю работу, хоць на той момант ужо займаўся пошукам іншай кампаніі. У мяне, на шчасце, была яшчэ падпрацоўка, таму гэтыя два месяцы я неяк пратрымаўся.
Але працягваць бясконца працаваць за абяцанкі ўжо не было сэнсу.
У снежні я звольніўся па пагадненні бакоў. Мы тады крыху пабойваліся ісці на дадатковы канфлікт і пісаць, што звальняемся з-за парушэнняў з боку наймальніка, таму многія проста забіралі дакументы па пагадненні бакоў.
«Суд мы выйгралі. Грошай ад гэтага больш не стала»
Далей пачалася ўжо зусім іншая праца — з іскамі, выканаўчымі дакументамі і спробамі дамагчыся выплаты грошай, якія павінен быў наймальнік.
— Калі зарплату перасталі плаціць зусім, супрацоўнікі пачалі масава звяртацца ў суд. Наколькі памятаю, гэта пачалося яшчэ восенню 2022 года, і далей адзін за адным людзі падавалі іскі аб спагнанні запазычанасці па зарплаце і кампенсацыі за яе затрымку. Пры гэтым ніякіх складаных разборак там не было, суды станавіліся на бок работнікаў, нашы патрабаванні задавольвалі, запазычанасць прызнавалі.
Я таксама атрымаў рашэнне суда на сваю карысць і тады думаў, што самае складанае ўжо пазаду. Калі ёсць рашэнне, дзе напісана, колькі табе павінны, значыць, далей гэтыя грошы проста спагоняць. Але аказалася, што выйграць суд і сапраўды атрымаць зарплату — гэта зусім розныя рэчы.
Асабіста мне павінны каля 5,5 тыс. рублёў, у іншых работнікаў сумы былі вельмі розныя — прыблізна ад 1 тыс. да 15 тыс.
Дакументы перадалі на прымусовае выкананне, але за ўвесь гэты час асабіста я не атрымаў ні капейкі.
Атрымліваецца даволі абсурдная сітуацыя, бо ніхто ўжо не спрачаецца з самім фактам доўгу, ёсць судовае рашэнне, ёсць канкрэтная сума, якую мне павінны выплаціць, але мінула амаль чатыры гады, а грошай як не было, так і няма.
Каб разабрацца, што адбываецца са спагнаннем і што наогул можна зрабіць далей, даводзілася звяртацца да юрыстаў і плаціць ім ужо з уласнай кішэні. Напэўна, таму некаторыя былыя супрацоўнікі ў пэўны момант проста стаміліся, асабліва тыя, каму былі вінныя тысячу рублёў або дзве. Калі чалавек некалькі гадоў займаецца дакументамі, траціць час і грошы на юрыстаў, а выніку практычна няма, у яго проста знікае жаданне працягваць.
У выніку некаторыя работнікі адмовіліся ад сваіх патрабаванняў і фактычна даравалі гэты доўг фірме.
Наколькі мне вядома, прадстаўнік былога кіраўніцтва сам ездзіў да некаторых работнікаў, асабліва да тых, каму былі вінныя буйныя сумы, і людзі падпісвалі дакументы аб адмове ад патрабаванняў. Да мяне з такой прапановай ніхто не прыязджаў, і ад сваіх 5500 рублёў я не адмаўляўся.
Калі глядзець на сітуацыю ў цэлым, у пэўны момант запазычанасць толькі па заработнай плаце перавышала 300 тыс. рублёў. Потым яна скарацілася прыкладна да 200 тыс., у тым ліку за кошт таго, што частка людзей адмовіліся ад сваіх грошай. А калі ўлічваць яшчэ падаткі, дзяржпошліны і іншыя абавязацельствы арганізацыі, то, паводле наяўнай у нас інфармацыі, агульная сума даўгоў перавышала паўмільёна рублёў.
«Пасля звальнення пачалі ўсплываць рэчы, пра якія мы ўвогуле не ведалі»
Чым даўжэй былыя супрацоўнікі спрабавалі вярнуць грошы, тым больш пытанняў у іх з'яўлялася ўжо не толькі да нявыплачаных заробкаў.
— Ужо пасля звальнення і судаў пачалі ўсплываць рэчы, пра якія падчас працы мы наогул не ведалі. Напрыклад, я пачаў разбірацца са сваім страхавым стажам і высветліў, што за апошнія тры месяцы працы былі праблемы з адлічэннямі ў ФСАН. Пакуль мы працавалі, ніхто нам, натуральна, пра гэта не казаў, і даведаліся мы ўсё ўжо потым, калі пачалі самі рабіць запыты і разбірацца ў дакументах.
— А як вы атрымлівалі зарплату?
— Нейкая частка грошай пералічвалася на картку, але там ужо прыходзілі літаральна капейкі, а асноўную суму выдавалі наяўнымі. Калі мы пачалі глыбей разбірацца ў гэтай гісторыі, высветлілася, што было некалькі звязаных кампаній, у тым ліку ў Расіі, праз якія выконваліся праектныя работы. Хто дзе быў заснавальнікам, хто — кіраўніком, як паміж імі размеркавалася праца — разабрацца ва ўсім гэтым чалавеку з боку было вельмі складана.
Асноўных заснавальнікаў было трое. У пэўны момант змяняліся дырэктары, ствараліся іншыя арганізацыі, праца па тых жа аб'ектах працягвалася ўжо праз новыя юрыдычныя асобы.
«За тры гады напісалі амаль усім. Зарплаты людзі так і не атрымалі»
Да канца 2024 года гісторыя дайшла да банкруцтва, але і яно не паставіла кропку ў спрэчцы былых супрацоўнікаў з кампаніяй. Паралельна работнікі спрабавалі разабрацца, якую ролю ў тым, што адбываецца, адыгрывалі кіраўнікі бізнесу.
— У снежні 2024 года эканамічны суд узбудзіў справу аб банкруцтве арганізацыі, з'явіўся антыкрызісны кіраўнік. Мы разлічвалі, што хаця б на гэтым этапе атрымаецца разабрацца з даўгамі і знайсці магчымасць разлічыцца з работнікамі, але фактычна грошай мы так і не ўбачылі.
За ўсё гэта час нейкія невялікія сумы спагнаць удавалася, але да работнікаў яны практычна не даходзілі, бо ў першую чаргу закрываліся падатковыя абавязацельствы. Наколькі мы разумеем, з маёмасці самой арганізацыі ўдалося спагнаць зусім няшмат, фактычна гаворка ішла пра нейкія старыя рэчы, якія сур'ёзна паўплываць на памер доўгу не маглі.
— А што здарылася з заснавальнікамі фірмы?
— І першапачаткова за кампаніяй стаяла сямейная пара, назавём іх Аляксей і Марына. Як мы ўжо потым высветлілі з дакументаў, ініцыятарам стварэння арганізацыі быў Аляксей, ён жа, як пазней устанавіў суд, вызначаў асноўныя напрамкі яе фінансавай дзейнасці. Пры гэтым афіцыйна 95% кампаніі належалі Марыне.
Астатнія 5% атрымаў Сяргей, якога прызначылі дырэктарам. Калі я прыйшоў на працу вясной 2022 года, кампаніяй кіраваў якраз ён. Восенню 2022-га Сяргея вырашылі зняць з пасады дырэктара, а ў лютым наступнага года ён прадаў свае 5% Марыне за 7 рублёў 50 капеек. Пасля гэтага дырэктарам стаў Аляксей, але пабыў на гэтай пасадзе крыху больш за месяц. Затым кіраванне кампаніяй перададзiлі іншай звязанай арганізацыі, якой кіравала Марына.
У выніку, наколькі нам вядома, Аляксей і Марына з'ехалі ў Расію і атрымалі там грамадзянства, а ў Беларусі з гэтай тройкі застаўся толькі Сяргей. Па чутках, на гэтую пару ў Расіі ўзбудзілі крымінальную справу, але самастойна ўстанавіць гэта мы, вядома, не маглі, таму і пачалі звяртацца ў розныя органы з просьбай праверыць дзейнасць кампаніі і яе кіраўніцтва. Першае калектыўнае зварот у пракуратуру было ў сакавіку 2023 года. Мы прасілі разабрацца ў сітуацыі і разгледзець пытанне аб узбуджэнні крымінальнай справы, але атрымалі адмову.
За тры гады мы некалькі разоў звярталіся ў пракуратуру Магілёўскай вобласці, двойчы пісалі ў Генеральную пракуратуру, звярталіся ў Дэпартамент фінансавых расследаванняў, абласное ўпраўленне Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы, Магілёўскі аблвыканкам. Спрабавалі звяртацца да памочніка прэзідэнта і старшыні Савета Рэспублікі. Мы прыкладалі дакументы, распавядалі пра запазычанасць, звязаныя арганізацыі і прасілі разабрацца, што адбывалася з грашыма.
Але нейкага выніку, які дапамог бы нам атрымаць зарплату, гэтыя звароты не далі.
Даўгі кампаніі вырашылі спаганяць з яе кіраўніцтва
У снежні 2025 года сход крэдытораў вырашыў дамагацца прыцягнення да субсідыярнай адказнасці трох асоб, якія, як пазней устанавіў суд, маглі вызначаць дзеянні арганізацыі. Прасцей кажучы, калі маёмасці самой кампаніі не хапала для пагашэння даўгоў, грошы хацелі спагнаць ужо непасрэдна з іх.
1 красавіка 2026 года Эканамічны суд Магілёўскай вобласці патрабаванні задаволіў поўнасцю (рашэнне суда ёсць у рэдакцыі). Усіх траіх прыцягнулі да субсідыярнай адказнасці і пастанавілі салідарна спагнаць з іх 340 537,26 рубля. У гэтую суму ўвайшлі нявыплачаныя зарплаты супрацоўнікаў, запазычанасць перад бюджэтам і іншыя абавязацельствы кампаніі.
У матэрыялах справы таксама гаворыцца, што кампанія пералічвала буйныя сумы звязаным з ёй арганізацыям і фізічным асобам у выглядзе бяспрацэнтных пазык, а таксама брала на сябе аплату чужых абавязацельстваў. Суд прыйшоў да высновы, што такія аперацыі не адпавядалі звычайнай гаспадарчай дзейнасці праектнай кампаніі. Пры гэтым новыя пазыкі выдаваліся нават тады, калі папярэднія яшчэ не былі вернутыя.
Згодна з заключэннем эксперта, у канцы 2021 года кампанія яшчэ была плацежаздольнай, аднак да канца 2022-га яе неплацежаздольнасць стала ўстойлівай. Частку здзелак з бяспрацэнтнымі пазыкамі эксперт ацаніў як заключаныя на заведама нявыгадных для кампаніі ўмовах. Суд звязаў гэтыя дзеянні з наступным банкруцтвам і прыйшоў да высновы, што ўсе трое мелі магчымасць вызначаць дзеянні кампаніі.
Прасцей кажучы, цяпер больш за 340 тыс. рублёў будуць спаганяць ужо не з абанкруцелай кампаніі, а з кіраўнікоў, якіх суд прыцягнуў да субсідыярнай адказнасці.
А што кажа былы дырэктар? Яго пазіцыя аказалася іншай
Мы паспрабавалі звязацца з Сяргеем, тым самым былым дырэктарам кампаніі, аднак да размовы з журналістам ён пакуль не гатовы. Пры гэтым яго пазіцыя падрабязна выкладзена ў матэрыялах суда.
З рашэннем аб прыцягненні яго да субсідыярнай адказнасці Сяргей не згаджаўся. У судзе ён настойваў, што бяспрацэнтныя пазыкі і аплата абавязацельстваў звязанай кампаніі былі часткай звычайнай гаспадарчай дзейнасці. Па яго версіі, грошы ішлі, між іншым, на зарплаты і падаткі іншай арганізацыі, а частка выдадзеных пазык з часам вярнулася назад.
Таксама Сяргей звяртаў увагу суда на памылкі ў разліках і сцвярджаў, што маёмасці самой кампаніі дастаткова, каб разлічыцца з крэдыторамі. Асобна ён указваў на дэбіторскую запазычанасць звязанай арганізацыі, якую, на яго думку, антыкрызісны кіраўнік павінен быў паспрабаваць спагнаць, таму падстаў адказваць па даўгах кампаніі ўласнымі грашыма Сяргей не бачыў.
Суд гэтыя довады ўлічыў, аднак у выніку патрабаванні аб прыцягненні яго і яшчэ двух адказчыкаў да субсідыярнай адказнасці задаволіў поўнасцю.
Суд выйграны — а як цяпер атрымаць грошы?
Каб разабрацца, што ў такой сітуацыі наогул могуць рабіць работнікі і як пасля рашэння аб субсідыярнай адказнасці дамагчыся рэальных выплат, мы звярнуліся па каментар да юрысткі Таццяны Рэвінскай.
— З 21 чэрвеня 2026 года ў Рэспубліцы Беларусь дзейнічае закон №134-З, які ўвёў безумоўную субсідыярную адказнасць уласнікаў бізнесу за даўгі па зарплаце пры банкруцтве. Гэта азначае, што калі ў фірмы нічога не засталося, даўгі пераходзяць на асабістую маёмасць яе заснавальнікаў.
Раней ліквідацыя кампаніі фактычна «спальвала» ўсе яе даўгі, калі ў юрыдычнай асобы не было маёмасці, а даказаць віну кіраўніцтва ў судзе было надзвычай складана. Цяпер у дачыненні да «сацыяльных» даўгоў — заробку, адпускных, разліковых пры звальненні, а таксама ўзнагароджанняў па дагаворах падраду — больш не трэба даказваць умысел або віну заснавальнікаў у давядзенні кампаніі да банкруцтва. Дастаткова самога факта, што фірма закрылася і засталася павінна людзям.
Для дырэктара, галоўнага бухгалтара або ліквідатара правіла засталося ранейшым: іх прыцягнуць да асабістай адказнасці, калі будзе даказана іх канкрэтная віна — напрыклад, калі яны наўмысна выводзілі актывы, ведаючы пра даўгі перад людзьмі, або своечасова не падалі на банкруцтва.
Даўгі размеркоўваюцца паміж заснавальнікамі прапарцыянальна іх долям у статутным фондзе.
Новыя правілы безумоўнай адказнасці прымяняюцца да тых кампаній, справы аб неплацежаздольнасці або банкруцтве якіх былі ўзбуджаны пасля 21 чэрвеня 2026 года. Калі банкруцтва пачалося раней, работнікам давядзецца даказваць у судзе віну кіраўніцтва па старых нормах.
Падаць пазоў аб прыцягненні да субсідыярнай адказнасці можна на працягу трох гадоў з дня выключэння фірмы з Адзінага дзяржаўнага рэгістра. Калі гэты тэрмін прапушчаны, атрымаць грошы ўжо не атрымаецца.
Што трэба рабіць работнікам для спагнання такой запазычанасці? Перш за ўсё — праверыць статус кампаніі. Неабходна замовіць выпіску з ЕГР або праверыць інфармацыю на партале ЕГР і высветліць, калі менавіта фірма была афіцыйна выключана з рэгістра і па якой працэдуры: звычайнай ліквідацыі або банкруцтва.
Далей можна звярнуцца ў Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы. Паводле закона, прадстаўляць інтарэсы грамадзян і падаваць такія іскі ў суд могуць Дэпартамент дзяржінспекцыі працы Мінпрацы і сацабароны і яго тэрытарыяльныя падраздзяленні. Для работнікаў гэта найбольш просты варыянт, бо ведамства самастойна звяртаецца ў суд у абарону іх правоў.
Ёсць і іншы шлях — падаць пазоў у суд самастойна. Работнікі могуць зрабіць гэта як індывідуальна, так і аб’яднаўшыся. У якасці доказаў можна далучыць ужо вынесеныя рашэнні суда аб спагнанні зарплаты і дакументы судовых выканаўцаў аб немагчымасці спагнання грошай з-за адсутнасці ў фірмы маёмасці.
Калі суд ужо вынес рашэнне аб прыцягненні вінаватых асоб да субсідыярнай адказнасці і спагнанні з іх даўгоў па зарплаце, пачынаецца этап прымусовага выканання.
Пасля ўступлення рашэння суда ў законную сілу неабходна атрымаць выканаўчы ліст або судовы загад — у залежнасці ад віду судаводства. Калі работнікаў некалькі, выканаўчы дакумент выдаецца кожнаму спагнальніку індывідуальна на яго суму доўгу.
Затым выканаўчы дакумент разам з заявай аб узбуджэнні выканаўчага вядзення неабходна накіраваць у орган прымусовага выканання па месцы жыхарства даўжніка альбо па месцы знаходжання яго маёмасці.
Пасля ўзбуджэння вядзення судовы выканаўца пачынае вышук і арышт асабістай маёмасці даўжніка. Могуць прымяняцца забеспячальныя меры спагнання: арышт банкаўскіх рахункаў, укладаў і электронных кашалькоў, утрыманне да 50% афіцыйнага заробку, арышт і прымусовая продаж маёмасці, у тым ліку нерухомасці і аўтамабіляў. Таксама могуць прымяняцца забарона на выезд з Беларусі, абмежаванне права кіравання аўтамабілем, забарона на карыстанне мабільнай сувяззю і інтэрнэтам.
Пры гэтым работнікам важна не займаць пасіўную пазіцыю, а ўзаемадзейнічаць з судовым выканаўцам, каб паскорыць працэс спагнання.