Ёсць толькі адзін спосаб прымусіць Пуціна пайсці на перамовы

• Пітэр Дыкінсан
• 1.10.2026, 12:06

Эскалацыя ўжо пачалася.

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі выступіў мінулага тыдня на паседжанні Генеральнай асамблеі ААН і скарыстаўся гэтай пляцоўкай, каб абвергнуць здагадкі пра тое, што нязначныя тэрытарыяльныя ўступкі змогуць спыніць расійскае ўварванне. Пазіцыя Зяленскага адлюстроўвае рост непрымання ў Кіеве пазіцыі заходніх партнёраў, якія, на думку ўкраінскага боку, недаацэньваюць стратэгічныя маштабы імперскіх амбіцый Уладзіміра Пуціна.

Цяпер пасярэдніцкія намаганні ЗША па аднаўленні перамоўнага працэсу сканцэнтраваныя на кантраляваным ЗСУ ўчастку Данецкай вобласці плошчай каля 6000 квадратных кіламетраў, які расійскім войскам не ўдалося акупаваць у ходзе баявых дзеянняў. Нягледзячы на заяву спецпасланніка ЗША Джарэда Кушнера пра наяўнасць гатовага праекта мірнай дамовы пры ўмове вываду ўкраінскіх войскаў, Зяленскі папярэдзіў членаў ААН: тэрытарыяльныя ўступкі толькі стымулююць далейшую эскалацыю і нададуць Пуціну ўпэўненасці. Калі Крэмль атрымае кантроль над спрэчнай тэрыторыяй, «ён зноў дасць зразумець усяму свету, што яму недастаткова нават нашай Данецкай вобласці; ён хоча больш нашых гарадоў — Адэсу, Харкаў, Дніпро».

Выступ Зяленскага ў ААН стаў далёка не першым выпадкам, калі ён паставіў пад сумнеў саму ідэю здзелкі «тэрыторыі ў абмен на мір» з Расіяй. У нядаўнім інтэрв’ю CBC News ён адзначыў, што Пуцін і без таго кіруе найбуйнейшай краінай свету і наўрад ці імкнецца авалодаць дадатковымі тэрыторыямі ва Украіне. «Гэта вар’яцкая ідэя, — сказаў Зяленскі. — Пуціну не патрэбныя лішнія кіламетры, яму патрэбна Украіна. Ён хоча, каб Украіна стала часткай Расіі».

Скептыцызм украінскага прэзідэнта прагучаў на фоне новых спроб адміністрацыі Трампа пакласці канец найбуйнейшаму з часоў Другой сусветнай вайны ўварванню ў Еўропе. Крытыкі амерыканскага падыходу сцвярджаюць, што Кушнер і другі спецпасланнік ЗША Стыў Уіткоф, мяркуючы па ўсім, успрымаюць перамовы з Крамлём як свайго кшталту геапалітычную здзелку з нерухомасцю, тады як расійскі бок зыходзіць з зусім іншай логікі. З пункту гледжання Пуціна ўварванне ва Украіну — гэта не проста памежная спрэчка, а гістарычная місія па знішчэнні ўкраінскай дзяржаўнасці і адраджэнні Расійскай імперыі.

Любая сур’ёзная спроба пакласці канец расійска-ўкраінскай вайне павінна пачынацца з цвярозай ацэнкі гістарычных крыўдаў і імперскіх комплексаў, што ляжаць у аснове геапалітычнага светаўспрымання Пуціна. Непрымірнае непрыманне расійскім лідарам украінскай дзяржаўнасці адлюстроўвае яго глыбокае незадаволенне распадам Савецкага Саюза, які ён называў калапсам «гістарычнай Расіі».

Для Пуціна Украіна — не проста самая населеная з шматлікіх былых саюзных рэспублік, што ўзніклі на руінах СССР. У ягоным уяўленні яна культурна, духоўна і гістарычна неаддзельная ад самой Расіі. Таму вяртанне Украіны пад расійскі кантроль становіцца ключом да перагляду вынікаў савецкага распаду, тады як далейшае ўмацаванне ўкраінскай дзяржаўнасці здольнае паскорыць наступны этап адступлення Расіі ад імперскай спадчыны.

Гэта ідэя нарадзіла навязлівае імкненне знішчыць незалежную Украіну, якое з цягам часу стала вызначальнай рысаю рэвізіянісцкай ідэалогіі Пуціна і ўсяго перыяду яго кіравання.

Задоўга да пачатку паўнамаштабнага ўварвання Пуцін праславіўся сцвярджэннямі, быццам украінцы насамрэч з’яўляюцца рускімі («адзін народ»). Напярэдадні ўварвання ён апублікаваў цэлае эсэ, якое аспрэчвала легітымнасць украінскай дзяржавы. З 2022 года расійская армія ўвасабляе ў жыццё гэтую скіраваную на знішчэнне Украіны праграму. На тэрыторыях, што апынуліся пад кантролем Крэмля, расійскія акупацыйныя ўлады метадычна сцераюць сляды ўкраінскай мовы, культурнай спадчыны і нацыянальнай ідэнтычнасці.

Асабліва важна, што Пуцін прадстаўляе сваё ўварванне як вяртанне «гістарычна рускіх земляў». Ужо гэтага дастаткова, каб паставіць пад сур’ёзнае сумнеў трываласць любой дамоўленасці, заснаванай на цяперашняй лініі фронту.

Дамоўленасць, што адлюстроўвае сённяшнюю сітуацыю на полі бою, пакінула б пад кантролем Расіі каля 20% тэрыторыі Украіны, тады як астатняя частка краіны захавала б незалежнасць ад Крэмля і магла б працягнуць збліжэнне з заходнім светам. У Маскве гэта ўспрынялі б як сур’ёзную паразу, а Пуцін увайшоў бы ў расійскую гісторыю як чалавек, які страціў Украіну.

Амаль усё ў цяперашняй пазіцыі Пуціна сведчыць пра адсутнасць у яго цікавасці да спынення вайны і намеру мірна суіснаваць з незалежнай Украінай. Расійскі лідар толькі фармальна кажа пра магчымасць мірнай дамовы, але неаднаразова адмаўляўся ўзгадніць з Кіевам безумоўнае спыненне агню.

Замест гэтага Пуцін настойвае на ліквідацыі так званых «першапрычын» вайны, што на практыцы азначае абмежаванне ўкраінскага суверэнітэту і ператварэнне краіны ў васала Расіі.

Прапановы Крэмля пакінулі б Украіну падзеленай, безабароннай і ізаляванай на міжнароднай арэне, адначасова вярнуўшы Расіі кантроль над ключавымі аспектамі ўнутранай палітыкі краіны. Доўгі пералік патрабаванняў Масквы ўключае адмову ад сяброўства ў НАТА і любых іншых ваенных саюзах, а таксама істотнае абмежаванне колькасці і магчымасцяў украінскай арміі.

Няцяжка ўявіць, што Пуцін паспрабаваў бы зрабіць, дамогшыся такім чынам раззбраення Украіны.

Не менш паказальнае і катэгарычнае непрыманне Пуцінам прысутнасці еўрапейскіх войскаў на тэрыторыі Украіны пасля заканчэння канфлікту. Нядаўна ён заявіў, што любая спроба размясціць там еўрапейскія сілы будзе азначаць «вайну з Расіяй».

Улічваючы шматгадовую прысутнасць істотных еўрапейскіх кантынгентаў у шасці краінах НАТА, што мяжуюць з Расіяй, яго пярэчанні з чыста ваеннага пункту гледжання выглядаюць малапераканаўча. Хутчэй, гэтыя пагрозы паказваюць, што Пуцін мае намер давесці заваяванне Украіны да канца і не хоча бачыць на сваім шляху нават сімвалічную колькасць еўрапейскіх вайскоўцаў.

Хоць гістарычная трактоўка вайны Пуціным практычна выключае магчымасць кампраміснага міру, існуюць і важкія практычныя прычыны, што змушаюць яго працягваць баявыя дзеянні. Больш за тое, спыніцца цяпер для яго можа быць небяспечна. «Нягледзячы на велізарную цану, вайна ўмацавала пуцінізм і стала часткай самой тканіны расійскай дзяржавы», — напісалі Майкл Кімедж і Марыя Ліпман у нядаўнім аналізе для Foreign Affairs.

Спыненне агню паставіла б пад пытанне гэтую мілітарысцкую трансфармацыю і стварыла б прамую пагрозу палітычным, эканамічным і сацыяльным асновам рэжыму Пуціна.

Пуцін, несумненна, таксама зацікаўлены ў тым, каб адкласці вяртанне дадому больш як паўмільёна расійскіх вайскоўцаў, што прайшлі праз жорсткую вайну. Іх з’яўленне ў мірным жыцці лёгка можа стаць крыніцай унутранай нестабільнасці.

Ветэраны савецкай вайны ў Афганістане, што вярнуліся на радзіму, сталі адным з галоўных фактараў крымінальнага хаосу, які накрыў развальваючыся Савецкі Саюз на мяжы 1980–90-х. У Маскве ніхто не хоча рызыкаваць паўтарэннем гэтага сцэнару.

Рашучасць Пуціна сцерці Украіну з карты і залежнасць яго рэжыму ад цяперашняга ваеннага становішча робяць далейшую эскалацыю значна больш рэалістычнай перспектывай, чым мір. Калі яму не ўдасца дабіцца вырашальнай перамогі ва Украіне, Пуцін амаль напэўна аддасць перавагу працягваць вайну бясконца, а не рызыкаваць заключэннем кампраміснай дамовы з непрадказальнымі наступствамі для яго рэжыму.

Гэта эскалацыя ўжо пачалася. На фоне таго, што расійскія войскі сутыкаюцца з цяжкасцямі дасягнення ваеннага прарыву, вайна ўваходзіць у новую фазу, для якой характэрны рэзкі рост колькасці ахвяр і маштабаў разбурэнняў далёка за межамі поля бою. У апошнія месяцы Расія рэзка ўзмацніла абстрэлы грамадзянскіх аб’ектаў па ўсёй Украіне: кругласутачныя ўдары па гарадах прызваныя тэрарызаваць насельніцтва і паралізаваць паўсядзённае жыццё.

Паралельна Крэмль пашырае дыверсійныя аперацыі і іншыя гібрыдныя атакі ў «шэрай зоне» па ўсім Еўрасаюзе, спрабуючы запалохаць еўрапейскіх саюзнікаў Кіева. Тым часам Масква абнародавала планы павелічэння колькасці арміі і рэкордных ваенных выдаткаў на 2027 год — Пуцін разлічвае канчаткова зламаць украінскі супраціў.

На фоне такога імклівага пагаршэння сітуацыі цяперашнія дыпламатычныя спробы вытаргаваць кампрамісны мір выглядаюць фарсам. Трэба аддаць належнае адміністрацыі Трампа за спробы пасадзіць Расію і Украіну за стол перамоваў, аднак размовы пра абмежаваную здзелку па прынцыпе «зямля ў абмен на мір» выдаюць фундаментальнае непаразуменне максімалісцкіх мэтаў Пуціна.

Расійскі лідар перакананы, што вядзе свяшчэнную вайну дзеля знішчэння Украіны і вяртання сваёй краіне статусу звышдзяржавы. Абяцаннем нязначных тэрытарыяльных уступак яго не прымусіць адмовіцца ад гэтай месіянскай мэты. Сур’ёзныя перамовы пачнуцца толькі тады, калі міжнародныя саюзнікі Украіны акажуць на Пуціна значна мацнейшы ціск. Мір з пуцінскай Расіяй магчымы, але гэта павінен быць мір праз сілу.

Пітэр Дыкінсан, New Voice