«Нядаўна заплацілі дзве тысячы еўра і асабліва не таргаваліся»
- 15.10.2026, 12:26
Беларус у эміграцыі расказаў пра тое, як спраўджваюцца мары.
Беларус расказаў «Салідарнасці» пра вяртанне да любімага незвычайнага хобі ў вымушанай эміграцыі. А яшчэ — пра розныя стаўленні да інструментаў і музыкі ў Беларусі і Польшчы.
Пра тое, як спраўджваюцца мары
— Па адукацыі я тэхнар, музыка — проста маё хобі, — дзеліцца былы палітвязень Вадзім (імя зменена — С.). — Пра піяніна марыў большую частку свайго жыцця. Мае самыя яскравыя дзіцячыя ўспаміны — як я сяджу ў дзіцячым садку і гляджу на клавішы піяніна, якія мне здаваліся чараўнымі.
Пасля трох гадоў зняволення Вадзім з сям’ёй вымушана пакінуў Беларусь і ўжо два гады жыве ў Польшчы. У ягонай цяперашняй здымнай кватэры бывае адразу некалькі фартэпіяна, якія ён «даводзіць да розуму».
Нядаўна наш суразмоўца зняў сваю першую майстэрню, бо ўсе віды работ па наладцы і рэстаўрацыі дома выконваць стала складана.
«Адны з маіх першых кліентаў тут — сям’я вясковых пенсіянераў»
— Наладкай гуку паўсюль займаецца нямала людзей. У асноўным для гэтага патрэбна толькі падцягнуць струны. А вось малаточковы механізм, тонкая рэгуляцыя ходу клавіш і многае іншае — праца значна далікатнейшая.
Такім рэгуляваннем займаецца значна меншая колькасць спецыялістаў. Гэта калі коратка пра тое, чым я займаюся.
Раскажу пра кліентаў у дзвюх краінах. Яны вельмі адрозніваюцца. Першае адрозненне — у самім прызначэнні: у Беларусі піяніна найчасцей купляюць для дзяцей, якіх будуць 7 гадоў «мучыць» у музычнай школе, а пасля, хутчэй за ўсё, яго прададуць (смяецца).
У палякаў матывацыя іншая: тут палова тых, для каго купляюць інструмент, — дарослыя. Калісьці я чытаў, як у Англіі выходзяць на пенсію і пачынаюць займацца тым, што цікавіць, любяць розныя клубы. Прыблізна тое ж убачыў і ў Польшчы. Пенсію тут лічаць часам для нерэалізаваных магчымасцяў.
Выйшаўшы на пенсію, хтосьці ідзе ў залу качацца, хтосьці пачынае вучыцца мовам і падарожнічаць, а хтосьці вучыцца іграць на піяніна, арганізуе клуб і нават дае канцэрты.
Сярод прычын, паводле якіх вучацца ігры на музычным інструменце, чуў і такую — каб паменшыць рызыку развіцця дэменцыі. Нібыта навукоўцы даказалі, што вывучэнне музыкі захоўвае мозг лепш, чым вывучэнне замежных моў.
Вядома, сярод маіх кліентаў ёсць і непасрэдна музыкі. Але таксама многа людзей, якія ніколі не мелі ніякага дачынення да музыкі. Пераважна гэта інтэлігенцыя: гуманітарыі, выкладчыкі, мастакі, рэстаўратары. Ёсць студэнты, якія самастойна асвойваюць гульню на піяніна паралельна з асноўным навучаннем па іншай спецыяльнасці.
Музыка — гэта яшчэ і сацыялізацыя. Бачу, як людзі, аб’яднаныя любоўю да музыкі, сустракаюцца, ладзяць сумесныя мерапрыемствы, канцэрты.
Адны з маіх першых кліентаў тут — сям’я вясковых пенсіянераў. Там жанчына не была прафесійнай музыканткай, але калісьці іграла, і я наладжваў ёй інструмент.
Потым яшчэ адзін, які яны купілі для мясцовага клуба. Яго арганізавалі ў бібліятэцы, дзе пенсіянеры збіраюцца, каб іграць, спяваць, праводзіць івэнты. Падрыхтоўку да аднаго, да юбілею дырэктара бібліятэкі, застаў і я.
Паўтару, гэта сельскія жыхары. Яны так жывуць.
Я бачыў, як жывуць нашы пенсіянеры, асабліва ў вёсках. Хтосьці называе гэта «жыць для дзяцей», хтосьці наогул выжывае або дажывае, тыповы правод часу — грады.
Дарэчы, у Беларусі ў сельскую мясцовасць мяне як спецыяліста не запрашалі. А тут з гарадоў і вёсак паступае абсалютна аднолькавая колькасць заказаў.
Набуваючы інструмент, абавязкова ўлічваюць, наколькі ён будзе перашкаджаць суседзям, ацэньваюць гучнасць і адразу могуць усталяваць на сцяну спецыяльную абарону — гукавыя панэлі.
Калі кажу, што інструмент занадта гучны, вясковыя жыхары часта адказваюць: выдатна, мы жывём у прыватным доме.
У Польшчы даволі шмат пенсіянераў стараюцца заняцца самаразвіццём. Тыповая гісторыя: вось я выйшла на пенсію і хачу навучыцца іграць на піяніна — і адразу шукае настаўніка, купляе інструмент, я прыязджаю, наладжваю. Памятаю, у адной жанчыны ўжо была падораная маскоўская «Лірыка».
З усіх інструментаў, што я тут бачыў, гэты — самы дрэнны. Думаю: добра, чалавек толькі пачынае, — наладзіў. Пачала іграць — і чую, што яна зусім не пачаткоўка. Высветлілася, вучылася паўтара года, прычым старанна — штодня па чатыры гадзіны.
Кажу: паслухайце, вы выдатна іграеце, вам патрэбна лепшае піяніна. Яна адразу пагадзілася, і я знайшоў ёй іншы нядорагі варыянт скандынаўскай вытворчасці, дапамог прывезці, таксама наладзіў. Яна паспрабавала і заззяла: «Гэта неба і зямля».
Сустрэкаюцца і землякі — ім пераважна трэба падабраць і наладзіць інструмент для дзяцей. Буквальна днямі меў перапіску на польскай з чалавекам: ён выбіраў піяніна для сына, мы ўсё абмеркавалі, у канцы пішу: «Вадзім з Беларусі». А ён у адказ: «Канстанцін з Беларусі».
Я ўвогуле размаўляю з усімі па-англійску, польскую ведаю не так добра. Тут вялікі працэнт людзей зусім рознага ўзросту ведаюць англійскую. Але на маё пытанне «Do you speak English?» большасць адказвае «a little».
Пачынаем гаварыць — і я разумею, што «a little» — гэта пра мяне, хоць свой узровень да пераезду лічыў даволі высокім. Цяпер разумею, што ён проста дастатковы (смяецца).
«Піяніна вельмі любяць мышы»
У Беларусі самыя старыя інструменты, што мне трапляліся, былі пачатку мінулага стагоддзя. У Польшчы — значна старэйшыя, напрыклад, было нямецкае піяніна 1860 года. Там галоўная праблема — састарэлая механіка. Для сучасных піяністаў-віртуозаў такое не падыдзе.
У Беларусі нямецкія інструменты трапляліся рэдка, хоць я і чытаў, што савецкія вайскоўцы пасля вайны прывозілі сабе іх многа з Германіі. Праўда, часта яны не ведалі, як іх захоўваць, і інструменты прыходзілі ў непрыдатнасць.
Тут таксама трапляліся некалькі штук, якія захоўвалі ў амбарах. А піяніна вельмі любяць мышы. У адным яны інтэлігентна падточылі зубкі, пашкодзіўшы дзве клавішы.
А вось яшчэ адзін інструмент толькі адкрыў — і адразу ў нос ударыў цярпкі пах. Зразумеў, што далей усё будзе сумна, але кліент настаяў, і я працягнуў.
Там у механіцы ад кожнай клавішы ідзе белы шнурок (бентык) даўжынёй 6 см і шырынёй 8 мм. Адпаведна, бентыкаў столькі ж, колькі клавіш. І ўсе 88 бентыкаў аказаліся адгрызенымі!
Прычым кожны грызлі з абодвух бакоў. Думаю: нічога сабе, якая галодная мыш была. А калі паднялі ўсю крышку, на клавішах справа выявілі… мышынае гняздка памерам з талерачку, белага колеру. Прыглядаюся — а яно звітае з тых самых бентыкаў. Вось такая клапатлівая мама-мышка (смяецца).
Цяпер рэстаўрую інструмент 1890 года. Там дрэва пагрызлі чарвячкі. Насамрэч, неабавязкова, што інструмент такога ўзросту акажыцца сапсаваным або пагрызеным. Калі правільна захоўваць, звычайна ўсё добра.
Адзін раз даследаваў раяль Steinway. Яго ўладальнік — прафесійны музыкант і спявак. Ён прывёз сабе гэты інструмент 1928 года коштам тысяч 20 еўра з Германіі, і той без рэстаўрацыі выглядаў як новы.
Але на той раяль я прыйшоў толькі паглядзець; магчыма, там і можна было штосьці зрабіць, аднак, лічу, я не дацягваю да такога ўзроўню.
У маёй працы настолькі дарагія інструменты не бываюць — такія ўсё ж абслугоўваюцца спецыялістамі ад вытворцаў. Але ў мяне было некалькі інструментаў Yamaha. Адзін — даволі свежы, гадоў пяці і коштам 10 тысяч еўра.
У гэтага вытворцы вельмі моцныя тэхналогіі і выдатныя матэрыялы. Гэта, безумоўна, паказчык высокага класа. Вядома, Steinway іх пераўзыходзіць.
Але што да хуткай механікі, калі можна віртуозна выконваць, дык, вядома, Yamaha з гэтым цудоўна спраўляецца.
У Польшчы, у адрозненне ад Беларусі, шмат Yamaha і іншых нямецкіх інструментаў, шмат мясцовых польскіх, а таксама розных скандынаўскіх. У Беларусі пераважаюць свае «Беларусі», таксама шмат «Украін».
У Беларусі трэба паглядзець пяць інструментаў, каб выбраць адзін, а тут ты, хутчэй, з пяці толькі адзін забракуеш. Рынак у Польшчы больш жывы: і інструменты, і ўсё, што звязана з музычнай індустрыяй, куды больш запатрабавана.
Пры гэтым у Беларусі піяніна прынята выбіраць з наладчыкам. У пакупнікоў ёсць разуменне, што гэта складаны інструмент: і акустыка, і механіка — і не кожны звычайны чалавек зможа адразу ацаніць якасць.
У Польшчы значна больш людзей могуць дазволіць сабе інструмент, але многія думаюць, што піяніна, як шафу, можна проста прыйсці ў краму і купіць. І я стараюся ім тлумачыць, што лепш для гэтага наймаць спецыяліста.
Да мяне часцей звяртаюцца па дапамогу ў выбары не новага інструмента, але на пытанне, ці хочаце вы зэканоміць, як правіла, адказваюць, што грошы не так важныя.
Калі палякі бачаць, што інструмент таго варты, ніхто не кажа: мне лепш горш і танней. Нармальна, калі купляеш піяніна за паўтары тысячы злотых (прыкладна 350 еўра) і яшчэ тысячу (каля 230 еўра) трэба ўкласці ў тое, каб яго наладзіць і прывесці ў парадак усю механіку.
Калі патрабуецца больш сур’ёзная рэстаўрацыя, яна можа абысціся і ў некалькі тысяч еўра. Нядаўна мне заплацілі за рэстаўрацыю дзве тысячы еўра і асабліва не таргаваліся.
«Сваё першае піяніна я купіў, калі сам стаў дарослым»
Бываюць выпадкі, калі я сам раю не ўкладваць грошы ў гэта піяніна, а адразу шукаць іншае. Глядзеў яксьці нямецкі інструмент 1900 года: чорны, слановая косць, вельмі прыгожы, але, на жаль, сам механізм ужо не трымае.
Кажу: выбачайце, але я нічым не дапамагу, а гаспадар: «Робі ўсё роўна, няхай стаіць як мэбля, ён мне дарагі як памяць». Выпадак, калі інструмент пакідаюць як памяць пра кагосьці, не адзінкавы.
Яксьці рабіў нямецкае піяніна з велізарнай дзірой у рэзананснай дэцы — не ведаю, можа, сякерай рубанулі: 1870-х гадоў, корпус незвычайна высокі. Спачатку хацеў адмовіцца, бо дзірка была занадта вялікая.
Але гаспадар таксама стаў настойваць, маўляў, яно ж іграе. І сапраўды, гук апынуўся добрым, ніякіх пабочных шумоў, правалаў у дыяпазоне — то-бок ад гэтай дзіркі я ніякай вялікай шкоды не пачуў. І мне давялося цалкам перабраць у ім усю механіку. Гэта быў вельмі цікавы досвед.
У цэлым, калі казаць пра аплату паслуг, мае кліенты пераважна простыя людзі сярэдняга класа. Тыя, хто багацейшы, запросяць, вядома, сертыфікаванага спецыяліста.
Я цалкам самавучка, не прэтэндую, што ў мяне нейкі суперслых, наладжваю па прыкладаннях для наладкі (у мяне іх два), потым правяраю інтэрвалы.
Мая адукацыя не мае нічога агульнага з музыкай. Сваё першае піяніна «Беларусь» я купіў, калі сам стаў дарослым. Запрасіў наладчыка — ён мне паспяхова парваў некалькі струн, сказаў, што гэта было практычна непазбежна, бо гэтыя струны маюць максімальнае нацяжэнне і спецыфічны выгін (смяецца).
Ён як след ані наладкі не зрабіў, пра рэгуляванне механікі і гаворкі не было. І мне давялося самому ва ўсё ўнікаць. На жаль, Steinway з той маёй «Беларусі» не атрымаўся, хоць я і стараўся.
Нашы інструменты такія гулкія, з даволі разбалтанай механікай — і з гэтым нічога не зробіш. Аднак для практыкі ён падышоў, паступова я авалодаў адным, другім, трэцім. Цяпер магу зрабіць 90% таго, што патрабуецца любому піяніна. Перш за ўсё маю на ўвазе наладку і механіку.
Карпус — гэта хутчэй праца для чырвонадрэўшчыка. Слановую косць на клавішах пераклейваў і адбельваў не раз, хоць гэта амаль ювелірная праца.
Усё ж усё павінны рабіць спецыялісты. Калі сам працую з шэлакам, наносячы па сорак слаёў, плачу, бо ў мяне не такі досвед, як у рэстаўратараў (смяецца).
У дзяцінстве я скончыў музычную школу па класе акардэона, потым навучыўся іграць на гітары. Але ісці прафесійна ў музыку адгаварылі бацькі, растлумачылі, што шмат грошай музыкай у нашай краіне не зарабіш.
А вось у Польшчы людзі добра разумеюць, што, стаўшы музыкантамі, змогуць зарабляць грошы. Тут вельмі развітая сфера культуры і мастацтва.
Сярод маіх кліентаў ёсць некалькі чалавек, якія пішуць музыку, кампазітары. Для іх асабліва важная якасць гуку. Ёсць і бацькі, якія не адгаворваюць, а мараць, каб іх дзеці сталі музыкантамі.
Да музыкі тут зусім іншае стаўленне. Гэта не элітарны занятак для абраных і ў той жа час не гурток па інтарэсах, а вельмі карысны і прыемны навык, даступны кожнаму жадаючаму.
І сабе тут купіў шыкоўны інструмент. У Беларусі ў мяне таксама было нямецкае піяніна, але, вядома, не такое.