Навукоўцы вызначылі, які час лепш пакінуць дзеля здароўя
- 15.10.2026, 16:14
Ранішняе святло дапамагае сінхранізаваць унутраныя біялагічныя гадзіннікі арганізма.
Канадскія даследчыкі прыйшлі да высновы, што пастаянны зімовы час больш карысны для здароўя, чым летні, у выпадку адмены сезоннага пераводу часу. Галоўная перавага — магчымасць атрымліваць больш натуральнага святла раніцай.
Пра гэта піша New Voice.
Спецыялісты з Універсітэта Брытанскай Калумбіі і Універсітэта Саймана Фрэйзера прааналізавалі навуковыя працы, прысвечаныя біялагічным рытмам, сну, настрою, адукацыі і эканамічным наступствам розных сістэм адліку часу. Яны таксама параўналі час усходу і захаду Сонца ў канадскіх гарадах і вывучылі досвед краін, якія ўжо перайшлі на пастаянны летні час.
Паводле слоў даследчыкаў, ранішняе святло дапамагае сінхранізаваць унутраныя біялагічныя гадзіннікі арганізма. Яны рэгулююць сон, няспанне і іншыя сутачныя працэсы. Калі чалавек атрымлівае менш святла раніцай, яго натуральны рэжым сну можа зрушыцца на пазнейшы час, хоць праца і навучанне пачынаюцца па звыклым раскладзе. У выніку людзі могуць недасыпаць.
Напрыклад, у Таронта на пачатку студзеня пры пастаянным зімовым часе Сонца ўзыходзіла б у 07:51, а пры летнім — у 08:51. Чалавек, які прачынаецца а 07:00, у абодвух выпадках уставаў бы да світання, але пры зімовым часе дзённае святло з’яўлялася б на гадзіну раней.
Недахоп сну і неадпаведнасць паміж унутранымі біялагічнымі гадзіннікамі і рабочым або вучэбным раскладам звязваюць з пагаршэннем фізічнага і псіхічнага здароўя. Затрымка з’яўлення ранішняга святла таксама можа ўплываць на сезоннае афектыўнае засмучэнне — форму дэпрэсіі, якая часта ўзнікае зімой. Асабліва адчувальнымі да зруху рэжыму сну могуць быць падлеткі і маладыя людзі.
У той жа час пастаянны летні час мае свае перавагі: дзякуючы больш светлым вечарам у людзей з’яўляецца больш магчымасцяў для прагулак, адпачынку на свежым паветры і зносін. Пры зімовым часе вечары надыходзяць раней, а летні світанак можа будзіць некаторых людзей занадта рана.
Даследчыкі нагадваюць, што пастаянны летні час ужо ўводзіўся ў іншых краінах. ЗША перайшлі на яго ў 1974 годзе, але адмовіліся ад гэтага рашэння ў тым жа годзе праз занепакоенасць цёмнымі зімовымі раніцамі і бяспекай дзяцей, якія дабіраюцца ў школу да світанку. Расія ўвяла гэтую сістэму ў 2011 годзе, а ў 2014-м вярнулася да іншага рэжыму.
Аўтары аналізу рэкамендуюць захаваць пастаянны зімовы час. Калі ж урады ўсё ж абяруць летні час на круглагоднай аснове, навукоўцы раяць разгледзець магчымасць пазнейшага пачатку заняткаў і працы, палепшыць ранішняе асвятленне, а таксама адсочваць змены працягласці сну, частаты выпадкаў зімовай дэпрэсіі, колькасці прапускаў працы і навучання і колькасці дарожных траўмаў.
У той жа час даследчыкі папярэджваюць, што значная частка доказаў грунтуецца на назіраннях і геаграфічных параўнаннях. Таму доўгатэрміновыя наступствы пастаяннага пераходу на адзіную сістэму адліку часу для здароўя яшчэ патрабуюць вывучэння.