Навукоўцы: загадкавае выпраменьванне прыйшло з адлегласці ў шэсць мільярдаў светлавых гадоў

• 2.10.2026, 19:02

Знойдзена яго нечаканая крыніца.

З моманту запуску касмічнага тэлескопа Einstein Probe ў студзені 2024 года астраномы выявілі сотні загадкавых успышак рэнтгенаўскага святла. Крыніца гэтых з'яў, якія атрымалі назву хуткія рэнтгенаўскія транзіенты, заставалася невядомай. Але крыніцу аднаго такога выпадку навукоўцы ўсё ж такі выявілі.

Высветлілася, адбылося сутыкненне надзвычай шчыльных зорных астаткаў, у выніку якога паўстаў аб’ект з самым моцным магнітным полем ва Сусвеце. Даследаванне апублікавана ў часопісе Science Bulletin, піша IFLScience (пераклад — «Фокус»).

Хуткі рэнтгенаўскі транзіент, які атрымаў назву EP250704a, астраномы вывучылі з дапамогай наземнага тэлескопа VLT, а таксама некалькіх касмічных абсерваторый. Навукоўцы меркавалі, што яго крыніцай з’яўляецца выбух звышновай, у выніку якога загінула масіўная зорка.

Астраномы зафіксавалі кароткі гамма-ўсплеск (вельмі магутны выкід гамма-выпраменьвання, які адбываецца ў тым ліку і пры выбуху звышновай) працягласцю 0,5 секунды. Але такія кароткія гамма-ўсплёскі часцей звязваюць з сутыкненнем нейтронных зорак. Гэта надзвычай шчыльныя астаткі масіўных зорак, якія памерлі. Маса нейтроннай зоркі больш за масу Сонца, але яна сканцэнтраваная ў сферы дыяметрам каля 20 км. Таму па шчыльнасці нейтронныя зоркі саступаюць толькі чорным дзіркам.

Пры сутыкненні дзвюх нейтронных зорак у прасторы распаўсюджваюцца гравітацыйныя хвалі. Выпраменьванне, якое суправаджае гэтыя падзеі, дазваляе ўбачыць, што застаецца пасля сутыкнення. Рэнтгенаўскае выпраменьванне, якое суправаджала падзею EP250704a, доўжылася амаль 10 хвілін.

Спачатку навукоўцы шукалі сляды звышновай: такія выбухі звычайна звязваюць з больш працяглымі гамма-ўсплёскамі, але яны таксама могуць ствараць рэнтгенаўскае выпраменьванне вялікай працягласці.

Але даследаванне паказала, што крыніцай загадкавага выпраменьвання з’яўляецца сутыкненне нейтронных зорак, якое адбылося на адлегласці прыкладна 6 мільярдаў светлавых гадоў ад нас. Гэта значыць, выпраменьванне ўзнікла 6 мільярдаў гадоў таму, задоўга да з’яўлення Сонца і Сонечнай сістэмы.

Пры гэтым, як лічаць навукоўцы, у выніку сутыкнення ўзнікла новая нейтронная зорка асаблівага тыпу — магнетар. Гэтыя нейтронныя зоркі валодаюць самым моцным магнітным полем ва Сусвеце.

Навукоўцы спадзяюцца выявіць яшчэ шмат падобных падзей, каб лепш зразумець, як часта ў выніку зліцця нейтронных зорак утвараюцца магнетары.