Андрэй Дахній: Германія доўгі час заставалася ў цені
- 21.10.2026, 10:32
Цяпер яе лідарства павінна праявіцца.
«Альтэрнатыва для Германіі» (АдГ), прадстаўнікоў якой звязваюць з Крамлём, набірае моц і перамагла на выбарах у двух федэральных землях — Саксонія-Ангальт і Мекленбург — Пярэдняя Памеранія.
Ці змогуць традыцыйныя партыі ўтрымаць уладу? Як Берлін павінен адказваць на нарастаючыя гібрыдныя пагрозы з боку Расіі?
Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў з германістам, загадчыкам кафедры гісторыі філасофіі Львоўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Івана Франка, доктарам філасофскіх навук, дацэнтам Андрэем Дахніем:
— У чым феномен імклівага росту АдГ?
— Тут трэба гаварыць пра глыбокія рэчы. Мігрантская палітыка і шмат што з таго, што рабілася ў апошнія дзесяцігоддзі, як мне здаецца, прывяло да таго, што сярэднестатыстычны немец адчуў сябе ў нечым ушчэмленым. У АдГ добра спекулююць на гэтых ксенафобскіх настроях, якія, безумоўна, існавалі заўсёды. Яны былі прыглушаныя, але нікуды не зніклі. У маім разуменні гэта прыватны выпадак глабальнага працэсу, які адбываецца ва ўсім свеце. Людзі хочуць атрымліваць простыя адказы на складаныя пытанні. Мы назіраем хвалю папулізму, і Германія тут не з’яўляецца выключэннем. Важную ролю ў гэтым адыгрываюць і сацыяльныя сеткі.
Дарэчы, я мог бы перафразаваць вядомую фразу Маркса і Энгельса з «Маніфеста Камуністычнай партыі». У пачатку, калі вы памятаеце, гаворыцца: «Прывід блукае па Еўропе — прывід камунізму». А тут, мне здаецца, можна сказаць: «Прывід блукае па свеце — прывід папулізму».
Партыя «Альтэрнатыва для Германіі» вельмі добра выкарыстала гэты папулісцкі трэнд. Традыцыйныя партыі ў многіх краінах губляюць уплыў, а папулісты набіраюць моц. Гэта адбываецца ў Францыі і іншых краінах Еўропы, але не толькі ў Еўропе. Безумоўна, гэта шмат каму пагражае.
Ёсць яшчэ адзін паказальны прыклад, які датычыцца традыцыйных партый. Калі вы памятаеце, калі канцлерам быў Алаф Шольц, у Германіі існавала кааліцыя, так званы «светлафор». У яе ўваходзілі тры партыі, адной з якіх была Свабодная дэмакратычная партыя — ФДП, Freie Demokratische Partei. Вельмі паказальна, што яна не прайшла ў Бундэстаг і перастала быць парламенцкай партыяй. Гэта яшчэ адно сведчанне таго, як традыцыйныя партыі губляюць уплыў.
— Чым узмацненне гэтай сілы пагражае Германіі і адзінству ЕС?
— Тое, што АдГ стала вядучай партыяй у апытаннях, перамагае на мясцовых выбарах, безумоўна, уяўляе вялікую пагрозу, у першую чаргу для Украіны. Як вы ведаеце, украінская бюджэтная сфера, па вялікім рахунку, трымаецца на сродках Еўрапейскага саюза, а Германія з’яўляецца адным з галоўных донараў. АдГ настойвае, што дапамогу Украіне неабходна скараціць або ўвогуле прыпыніць. Таму ўзмацненне гэтай партыі пагражае і нам, украінцам, і адзінству Еўрапейскага саюза. Гэта банальная канстатацыя, але яе таксама трэба адзначыць.
— Ці зможа АдГ змяніць курс Берліна або Германія захавае цвёрдую падтрымку Кіева?
— Канцлер Фрыдрых Мерц дастаткова паслядоўны ў падтрымцы Украіны. Яго апошнія заявы не сталі выключэннем. Усё, безумоўна, залежыць ад настрояў у нямецкім грамадстве.
Працэсы, якія зараз адбываюцца ў Францыі, Італіі і Бельгіі, выклікаюць у мяне нарастаючую трывогу: ці не перакінуцца гэтыя настроі на Германію? Гэта было б вельмі дрэнна, але, дзякуй Богу, пакуль падобнага не назіраецца.
У любым выпадку ўсё будзе залежаць ад нямецкіх выбарцаў. Кааліцыя Мерца дастаткова хісткая. Калі яна распадзецца і адбудуцца датэрміновыя выбары, гэта будзе вельмі дрэнным сігналам.
Тым больш у Францыі адбудуцца прэзідэнцкія выбары, а верагоднасць прыходу да ўлады Марын Ле Пен вельмі вялікая. Калі нешта падобнае здарыцца ў Германіі і зменіцца кааліцыя, якая цяпер актыўна падтрымлівае Украіну, то АдГ стане р’янай прыхільніцай змены курса. Нічога добрага гэта не абяцае. Урэшце ўсё вырашаць нямецкія выбарцы. Для ўкраінцаў вельмі важна, каб цяперашняя кааліцыя ўтрымалася хаця б да чарговых выбараў. Пакуль яны павінны адбыцца толькі праз некалькі гадоў, АдГ дакладна не прыйдзе да ўлады. Але калі грамадскія настроі зменяцца і пройдуць датэрміновыя выбары, сітуацыя стане значна складанейшай і сур’ёзнейшай.
— Расія ўзмацняе гібрыдныя атакі на Германію. Як Берлін павінен адказваць на правакацыі Крамля і як будзе дзейнічаць у выпадку прамой агрэсіі супраць краіны НАТА?
— Як Германія будзе дзейнічаць? Як вы разумееце, шмат што залежыць ад адзінства НАТА і пазіцыі Злучаных Штатаў. Цяпер у Амерыцы ўсё вельмі напружана, і складана штосьці прадбачыць. Германія, наколькі я разумею, занадта доўга раскачвалася і нарошчвала свой вайсковы патэнцыял і магчымасці ваенна-прамысловага комплексу. Пэўныя працэсы ідуць, але даволі павольна.
Таму складана сказаць, наколькі Германія будзе гатовая адбіць магчымую агрэсію. Пакуль такой упэўненасці няма. Але на асобныя правакацыі немцы ўжо рэагуюць: прымаюць меры і выступаюць з заявамі.
Мне здаецца, неабходна ўзмацняць меры бяспекі. У Германіі жыве шмат выхадцаў з Савецкага Саюза, а таксама людзей, якія сімпатызуюць Путіну. Тут трэба асобна глядзець сацыялогію, але, як мне здаецца, такіх людзей даволі шмат. У Германіі таксама нямала схаваных і адкрытых агентаў расійскага ўплыву. Таму пільнасць вельмі важная.
Гэтыя правакацыі, напэўна, будуць працягвацца і пашырацца. Вялікае значэнне мае медыйная складовая. Шмат што залежыць ад таго, наколькі актыўна расійскія фабрыкі троляў будуць працягваць дзейнічаць у Германіі.
Апошнім часам адбыліся атакі на дата-цэнтры «Яндэкса», пасля якіх колькасць троляў крыху скарацілася. Гэта таксама важна. Жыхары Германіі могуць мець нямецкія пашпарты, але пры гэтым працягваць знаходзіцца пад уплывам Russia Today і падобных рэсурсаў. Такія людзі могуць спрыяць правядзенню падобных правакацый.
Атака на аэрапорт у Лейпцыгу — толькі адзін выпадак. Я думаю, падобных эпізодаў можа быць значна больш. Тым больш мы пачыналі размову з АдГ. Гэта сіла, якая даволі адкрыта падтрымлівае палітыку Пуціна.
Нават сярод карэнных немцаў, а не толькі сярод выхадцаў з Савецкага Саюза або Расіі, даволі людзей, якія сімпатызуюць Пуціну. Медыйная сфера павінна паказваць рэальны стан спраў і рэальныя пагрозы, якія зыходзяць ад Расіі.
— Германія дзесяцігоддзямі заставалася перадусім эканамічным маторам ЕС. Ці гатовы Берлін цяпер стаць галоўным ваенна-палітычным лідарам Еўропы і якой будзе новая роля Германіі ў зменлівым Еўрапейскім саюзе?
— Мне, вядома, складана судзіць, што будзе і ці застанецца Германія лідарам. У любым выпадку ў эканамічных адносінах яна па-ранейшаму застаецца вядучай краінай. Для Украіны Германія з’яўляецца найважнейшым донарам падчас вайны. Яна была і, як мне здаецца, застаецца эканамічным маторам Еўропы.
Аднак тут неабходна ўлічваць тры фактары. Першы — нямецкі аўтапрам, які цяпер знаходзіцца не ў лепшым становішчы. Тут вельмі важная канкурэнцыя з боку Кітая. Другі фактар у тым, што эканоміка Германіі доўгі час развівалася ў тым ліку дзякуючы таннаму расійскаму газу, якога ў апошнія гады ўжо няма. Трэці фактар, які асабліва моцна падрывае эканамічныя пазіцыі Германіі, — палітыка Злучаных Штатаў і зніжэнне іх ваеннай падтрымкі Еўропы, у тым ліку Германіі. Таму Берліну даводзіцца накіроўваць вялікія сродкі не на ахову здароўя, адукацыю і культуру, а на ваенныя мэты і развіццё ВПК.
Гэтыя тры фактары адыгралі негатыўную ролю. Германія некалькі аслабла як эканамічны лідар. Я не эканамічны эксперт, але, судзячы па тым, што чытаю, гэта ўсё ж такі самая моцная эканоміка Еўропы, асабліва калі параўноўваць яе з французскай або брытанскай. Яна па-ранейшаму нядрэнна функцыянуе.
Іншая справа, што ў палітычным плане Германія доўгі час заставалася ў цені. Мне здаецца, цяпер яе лідарства павінна мацней праявіцца менавіта ў палітычнай сферы. Тое, што цяпер робіць канцлер Мерц, выклікае ў мяне сімпатыю. Украінцы актыўна падтрымліваюць яго дзеянні. Калі параўноўваць Мерца з нерашучым Алафам Шольцам, то ён нам больш сімпатычны. Мы памятаем, як Шольца называлі: zögerer, то-бок чалавек, які пастаянна марудзіць і не адважваецца. Мерц, як мне здаецца, выглядае больш рашучым лідарам.