«У ахоўнікаў быў да яго нейкі балючы, садзісцкі інтарэс»
- 23.10.2026, 12:46
Як у расейскім палоне здзекаваліся над амерыканцам Стывенам Хабардам.
21 кастрычніка 2026 года Уладзімір Пуцін вызваліў з-пад варты ў Расіі 74-гадовага амерыканца Стывена Хабарда. Расейскія вайскоўцы ўзялі мужчыну ў палон у горадзе Ізюм у Харкаўскай вобласці Украіны ў красавіку 2022 года, неўзабаве пасля таго, як гэты раён быў акупаваны Расіяй. У матэрыялах следства было сказана, што Хабард быў байцом тэраабароны Украіны: за гэта яго ў Расіі прысудзілі да 6 гадоў і 10 месяцаў калоніі агульнага рэжыму па справе аб наёмніцтве (ч. 3 арт. 359 КК). Сам Хабард расказваў, што прыехаў ва Украіну разам з жонкай Інай у 2014 годзе і выкладаў там англійскую мову, яго родныя сцвярджаюць, што прызнальныя паказанні ён даў пад ціскам.
Паведамленні пра вызваленне пажылога амерыканца былі зроблены падчас візіту ў Маскву спецпасланніка Дональда Трампа Стыва Уіткафа: той у сувязі з гэтым назваў Уладзіміра Пуціна «вялікім гуманістам».
Пры гэтым, паводле звестак былых украінскіх ваеннапалонных, якіх утрымлівалі разам з Хабардам у расейскіх турмах і калоніях, над амерыканцам у зняволенні жорстка здзекаваліся, білі яго і катавалі: на кадрах з суда мужчына відавочна дрэнна выглядае і ледзь трымаецца на нагах.
Адзін з былых суседзяў па камеры Хабарда, украінскі вайсковец Ігар Чычко, вызвалены ў траўні 2024 года падчас абмену, раней распавядаў «Настоящему Времени», што амерыканца пастаянна збівалі, у тым ліку палкамі і дубінкамі. Таксама расейскія ахоўнікі калоніі натравлялі на Хабарда сабак, марылі яго голадам і прымушалі паўзці па калідоры.
Пра падобнае здзеклівае абыходжанне з Хабардам тэлеканалу Настоящее Время расказаў украінскі журналіст Дзмітрый Хілюк, яшчэ адзін былы ваеннапалонны, вызвалены ў 2025 годзе ў выніку абмену. Паводле яго слоў, Стывен, патрапіўшы ў калонію, амаль не валодаў расейскай мовай, таму ахоўнікі прымушалі яго вучыцца на памяць расейскі гімн і спяваць яго, а таксама вучыцца на памяць правілы паводзінаў зняволеных на расейскай мове. Калі амерыканец няправільна вымаўляў гэтыя правілы або няправільна спяваў гімн, каралі не толькі яго, але і яго суседзяў па камеры.
Хілюка расейскія вайскоўцы затрымалі ў Кіеўскай вобласці ў самым пачатку вайны — 3 сакавіка 2022 года. У сакавіку яго разам з іншымі ўкраінскімі палоннымі вывезлі ў калонію ў горад Навазыбкаў Бранскай вобласці недалёка ад мяжы з Украінай, дзе ён правёў каля двух гадоў.
«Там было горш за ўсё: нас дрэнна кармілі, мы галадалі, было вельмі холадна, ацяпленне працавала дрэнна. Калонія, у якой нас утрымлівалі, не была падрыхтаваная да прыёму ваеннапалонных: там ішоў рамонт, не было вокнаў, камунікацыі былі ў дрэнным стане», — успамінае Хілюк.
«Пра Стыва я спачатку даведаўся завочна, прыблізна ў 2022 годзе. Я заўважыў, што ў калідорах з’явілася шмат новых палонных: іх прывозілі, збівалі падчас так званай «прыёмкі», абражалі іх і здзекаваліся з іх. І тады я пачуў, што сярод іх ёсць замежнік», — расказвае Хілюк. Ён падкрэслівае, што не быў непасрэдным суседам Хабарда па камеры, але чуў пра яго ад іншых украінскіх палонных.
«Не хачу сцвярджаць, што яго збівалі мацней за астатніх. Магчыма, фізічнага гвалту ў дачыненні да яго нават было менш, бо ён ужо быў немалады чалавек. Але маральны ціск на яго аказвалі пастаянна», — кажа былы палонны.
«Падчас праверак нас усіх выводзілі ў калідор, і мы, стоячы каля дзвярэй, маглі чуць, што адбываецца. Гэты чалавек (Хабард) не гаварыў ні па-расейску, ні па-ўкраінску. І гэта выклікала нездаровы цікавасць у ахоўнікаў. Яны хадзілі да яго, нібыта ў заапарк — паглядзець на нейкую незвычайную жывёлу, — успамінае Хілюк. — Да яго маглі прыйсці не толькі ўвечары або ранкам, але і сярод дня. Абшуквалі яго камеру, крычалі, што там знаходзіцца амерыканец, пагражалі яму. У іх быў да яго нейкі балючы, садзісцкі інтарэс».
«На праверках са Стыва здзекаваліся: казалі яму нешта кшталту «Ну што, піндос, навоеваўся? Цяпер мы табе пакажам», — цытуе Хілюк пагрозы расейскіх ахоўнікаў.
«Таксама яго, як і ўсіх нас, прымушалі вучыцца расейскі гімн і дакумент «Правілы паводзінаў зняволеных і пералік іх абавязкаў», складзеныя на падставе расейскага заканадаўства. Стывен амаль не валодаў расейскай мовай, таму прымушаць яго вучыцца ўсяму гэтаму было для ахоўнікаў дадатковай нагодай паздзекавацца з яго, — тлумачыць украінец. — Падчас праверак ахоўнікі прымушалі нас на памяць прамаўляць палажэнні і пункты адпаведных дакументаў і пагражалі, што, калі амерыканец не вывучыць тое ці іншае правіла, наступствы будуць для ўсіх. Далей ішлі абразы і лаянка».
«Стывен проста не мог вывучыць усё гэта на чужой мове. Іншыя хлопцы заступаліся за яго, тлумачачы, што амерыканцу цяжка запомніць правілы па-расейску», — кажа Хілюк.
«Мне было яго шкада. Ён апынуўся не ў тым месцы і не ў той час у зусім чужой краіне, у нязвыклай для сябе абстаноўцы, — заўважае былы палонны. — З боку расейскіх наглядчыкаў быў балючы інтарэс да яго, яны нібыта ганарыліся тым, што злавілі амерыканца. Хадзілі да яго, разглядалі яго. Складалася ўражанне, што гэтыя людзі ў расейскай глыбінцы ніколі раней не бачылі замежнікаў і цяпер глядзелі на яго як на якуюсь экзотыку».
Хілюк асобна падкрэслівае, што лічыць «ганьбай» тое, што спецпасланнік Трампа назваў Пуціна «гуманістам» у сувязі з вызваленнем Хабарда — менавіта з улікам таго, што давялося перажыць амерыканцу ў расейскіх турмах.
«Шчыра кажучы, мне сорамна за амерыканцаў. Ваш суайчыннік — пажылы чалавек, фактычна пенсіянер. Ён усё жыццё выкладаў англійскую мову, ніколі не быў вайскоўцам. Яго проста выкралі, мучылі і катавалі ў палоне больш за чатыры гады. А потым усё гэта падаецца так, нібыта было праяўлена нейкая высакароднасць: маўляў, забірайце яго, мы яго адпускаем. І ў гэты момант Уіткаф літаральна падае да ног (Пуціна), дзякуе яму, — заўважае Хілюк. — Гэта ганьба для Амерыкі. Вялікая краіна ператвараецца проста ў падтанцоўку для расейскага дыктатара».