У Беларусі знайшлі сляды жывёлы, якую не бачылі тут больш за 30 гадоў
- 23.10.2026, 21:02
Спецыялісты знайшлі норы з падводнымі ўваходамі ў вадаёмах ракі Сож.
У пойменных вадаёмах ракі Сож у Магілёўскай і Гомельскай абласцях выявілі прыкметы прысутнасці рускага выхухаля — з 1990-х гадоў гэты рэдкі млекакормячы від лічыўся ў Беларусі зніклым. Пра гэта паведамілі ў Навукова-практычным цэнтры па біярэсурсах НАН Беларусі, перадае «Онлайнер».
Падчас абследавання спецыялісты знайшлі норы з падводнымі ўваходамі і характэрна раскрытыя ракавіны прэснаводных малюскаў. Разнастайнасць сховішчаў і наяўнасць устойлівай кармавой базы дазволілі меркаваць, што ў гэтых месцах захаваліся невялікія лакальныя папуляцыі выхухаля.
Пра асаблівасці віду і пра тое, чаму гэта знаходка такая важная, расказалі ў кампаніі «Дзікая прырода».
Выхухаль рускі, або хахуля, — блізкі сваяк крата, які існуе на Зямлі каля васьмі мільёнаў гадоў. Гэты невялікі звярок прыстасаваны да жыцця ў вадзе і пад зямлёй: ён амаль не бачыць, затое арыентуецца з дапамогай тонкага слыху і адчувальнага рухомага хобатка даўжынёй каля двух сантыметраў. Ён дапамагае знаходзіць ежу нават у мутнай вадзе.
Выхухаль жыве ў норах з падводнымі ўваходамі, жывіцца пераважна воднымі бясхрыбетнымі, у тым ліку малюскамі, і не ўпадае ў зімовую спячку. У прыродзе звярок жыве каля чатырох гадоў. Убачыць яго няпроста: большую частку часу ён праводзіць пад вадой або ў сховішчы.
Чаму ў Беларусі знік выхухаль?
Сёння выхухаль рускі знаходзіцца пад пагрозай глабальнага знікнення. У Расіі, дзе размешчаны асноўны арэал віду, яго колькасць працягвае скарачацца. Паводле ацэнак 2017 года, там заставалася каля 8—10 тысяч асобін.
У Беларусі колькасць выхухаля рэзка скарацілася да 1950-х гадоў. У 1981 годзе від уключылі ў нацыянальную Чырвоную кнігу, але ўжо ў выданні 1993 года яго выключылі, палічыўшы зніклым у краіне.
Галоўнымі прычынамі сталі меліярацыя і змяненне рэчных поймаў: вадаёмы, дзе звярок насяляў, мелелі і зарасталі. Дадатковую пагрозу ўяўляла завезеная амерыканская норка, якая палюе на выхухаля. Небяспечныя для жывёлы і браканьерскія сеткі, у якіх ён можа загінуць ад удушша.
Для вывучэння распаўсюджання рэдкага віду навукоўцам важная дапамога людзей, якія бываюць каля рэк, азёр і старарэччаў. Вось некалькі прыкмет, па якіх можна западазрыць прысутнасць выхухаля.
Падводныя баразны. На пясчаным або ілістым дне могуць трапляцца траншэі шырынёй каля 12—15 сантыметраў, што адыходзяць ад нор.
Дарожкі з бурбалак паветра пад лёдам. Яны могуць перасякаць старарэчча ўпоперак, а не ісці ўздоўж берага.
Скупчэнні ракавін малюскаў. На карчагах і ў месцах кармлення можна выявіць ракавіны стаўковікаў, катушак і лужанак з характэрна пашкоджанымі вусцямі. Часам сустракаюцца пустыя створакі двухстворкавых малюскаў — беззубак і перлаўніц.
Сляды лап. На вільготным прыбярэжным іле часам застаюцца адбіткі выхухаля. Яго заднія лапы прыкметна буйнейшыя за пярэднія, пальцы злучаныя плавальнай перапонкай, а паміж адбіткамі можа цягнуцца след ад цяжкага хваста.
Калі вы заўважылі падобныя прыкметы, заолагі раяць не спрабаваць злавіць жывёлу і не разбіраць яе сховішча. Лепш сфатаграфаваць знаходку, адзначыць месца і паведаміць пра назіранне ў НПЦ НАН Беларусі па біярэсурсах.
Захаванне выхухаля залежыць перадусім ад аховы пойменных вадаёмаў і далейшага вывучэння месцаў яго насялення. Даследаванні дапамогуць ацаніць стан папуляцыі і вызначыць, якія меры неабходныя для захавання рэдкага віду ў Беларусі.