Што на самой справе рухае Трампам?
- Ганна Бродскі-Кроткіна, zn.ua
- 25.10.2026, 5:30
Нафта, Пуцін ці асабістая выгода.
Нядаўна заходжу ў аўдыторыю (я выкладаю ў амерыканскім універсітэце ў штаце Вірджынія), і першае пытанне ад маіх студэнтаў: «Як вы тлумачыце, што наш прэзідэнт стаў на бок Расіі і Пуціна?»
Разабрацца ў гэтым сапраўды складана, і амерыканцы, уключна з маімі студэнтамі, відавочна ашаломленыя. Трамп асабіста сімпатызуе Пуціну — у гэтым няма нічога новага. Але чаму ён за некалькі тыдняў да выбараў вырашаецца адкрыта заключаць здзелкі з расійскай нафтавай кампаніяй «Лукойл» і здымаць нядаўна ўведзеныя ім санкцыі дзеля закупак і паставак расійскага дызельнага паліва? Чаму на фоне нізкага рэйтынгу адабрэння ён не баіцца так шокаваць выбарцаў і прадстаўнікоў абедзвюх партый у Кангрэсе? У ягоных здзелках з РФ шмат туманнага, а тлумачэнні самога Трампа не вытрымліваюць крытыкі. Каб наблізіцца да разумення гэтага палітычнага павароту, варта прыгледзецца да таго, якія задачы Трамп вырашае як прэзідэнт.
Падчас сваёй перадвыбарчай кампаніі прэзідэнт ЗША не стамляўся паўтараць: «Мы будзем перамагаць так шмат, што вы проста стоміцеся ад перамог, вам гэта так надакучыць, што вы прыйдзеце да мяне і скажаце: «Калі ласка, калі ласка, мы больш не можам перамагаць!» А я адкажу: «Прабачце, але мы будзем працягваць перамагаць, перамагаць і перамагаць!»
Трамп меў на ўвазе эканамічны росквіт, і што да сябе, ён меў рацыю: прэзідэнцтва стала для яго залатой кармушкай, а велізарная машына амерыканскай дзяржавы, уключна з рычагамі знешняй і ўнутранай палітыкі, ператварылася ў апарат узбагачэння прэзідэнта і яго паплечнікаў.
Адзін з найважнейшых крыніц яго даходаў — газ і нафта. Паводле расследавання Аб’яднанага эканамічнага камітэта Кангрэса, за мінулы год яго пакеты акцый у нафтагазавых кампаніях павялічылі яго маёмасць на 15,5 млн долараў (усяго ягоныя акцыі ў гэтых кампаніях ацэньваюцца ў 61,1 млн долараў).
Узбагачаюцца і яго донары — буйныя нафтавыя фірмы, што ўклалі нямалыя сумы ў яго прэзідэнцкую кампанію 2024 года. Яшчэ падчас перадвыбарчай гонкі Трамп прыватна сказаў групе генеральных дырэктараў нафтавых кампаній, што ім варта ахвяраваць на ягонае абранне 1 млрд долараў: маўляў, гэта была б выгадная «здзелка» для галіны.
І кампаніі, якія падтрымалі Трампа, пра гэта не пашкадавалі. Паводле ацэнак RBC Capital Markets, сукупны прыбытак пяці найбуйнейшых заходніх нафтавых кампаній — BP, Chevron, Exxon Mobil, Shell і TotalEnergies — за трэці квартал складзе каля 53 млрд долараў, што больш чым удвая перавышае аналагічны паказчык мінулага года.
Але перамога адных азначае паразу іншых. Першымі пачалі прайграваць звычайныя амерыканцы.
Як так атрымалася? Скарыстаўшыся тым, што Кангрэс з рэспубліканскай большасцю аказаўся бясхрэбтавым, Трамп пачаў праводзіць законы і пастановы, мэта якіх — прымусіць людзей купляць больш бензіну, хочуць яны таго ці не.
Адна з апошніх і найболей адкрытых пастаноў у гэтай справе — адмена стандартаў паліўнай эфектыўнасці аўтамабіляў. У канцы верасня, калі цэны на бензін на амерыканскіх запраўках ужо перавысілі 1,15 долара за літр, адміністрацыя Трампа адмяніла патрабаванні, уведзеныя пры прэзідэнце Джо Байдэне, якія абавязвалі аўтапрам вырабляць аўтамабілі і лёгкія грузавікі са зніжаным расходам паліва.
Пры гэтым ён пераконваў сваіх выбарцаў, што адмена гэтых стандартаў ім на карысць: «ВАЖНЫ ДЗЕНЬ ДЛЯ АМЕРЫКАНСКІХ АЎТАМАБІЛЬНЫХ РАБОТНІКАЎ І ПАКУПНІКОЎ АЎТАМАБІЛЯЎ! Я толькі што зацвердзіў новыя стандарты эканоміі паліва, якія СКАСОЎВАЮЦЬ недарэчны мандат на электрамабілі, уведзены сонным Джо Байдэнам», — напісаў ён.
Трамп заявіў, што гэта зробіць звычайныя аўтамабілі таннейшымі. Але гэта далёка не факт. Затое змяншэнне патрабаванняў непазбежна прывядзе да павелічэння расходу паліва, а значыць, амерыканцам давядзецца траціць больш грошай на бензін. Пра шкоду навакольнаму асяроддзю і казаць не даводзіцца: нядзіўна, што эколагі з НКА ў выніку гэтай пастановы падалі на адміністрацыю Трампа ў суд.
Пры гэтым купля электрамабіля (EV), якая мае сэнс пры высокіх цэнах на бензін, цяпер таксама ўскладненая. З пачатку свайго другога тэрміну Трамп пачаў барацьбу з EV. Каб прымусіць амерыканцаў купляць больш бензіну, прэзідэнт пры падтрымцы рэспубліканцаў у Кангрэсе скасаваў падатковую льготу, якая падтрымлівала попыт на EV і гібрыдныя аўтамабілі. Трамп і ягоныя дарадцы ведалі, што без падатковай льготы колькасць пакупнікоў электрамабіляў рэзка скараціцца: для большасці амерыканцаў EV без зніжкі не па кішэні. І сапраўды, паводле Reuters, продажы электрамабіляў у ЗША ў перыяд з студзеня па верасень 2026 года ўпалі на 30,7% у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года.
Цікава, што лёс аўтапрама, традыцыйна важнай для ЗША галіны, Трампа не хвалюе. Але ж скарачэнне колькасці пакупнікоў EV загоніць гэтую індустрыю ў тупік: яна і без таго ўжо адстае ад іншых буйных аўтамабільных рынкаў свету ў вытворчасці электрамабіляў, найперш ад Кітая. І, вядома, змяншэнне колькасці электрамабіляў на дарогах пагаршае глабальнае пацяпленне.
Але Трамп дзейнічае паводле прынцыпу, уласцівага аўтарытарным лідарам: «Пасля мяне — хоць патоп», і душыць не толькі перспектыўную вытворчасць EV, але і любую новую індустрыю, якая тармозіць спажыванне выкапнёвага паліва.
Аднаўляльная энергетыка выклікае ўсё большую цікавасць ва многіх фермерскіх гаспадарках у ЗША. Аўтаномныя сонечныя энергетычныя сістэмы карыстаюцца папулярнасцю сярод фермераў. Усталяванне сонечных панэляў дапамагае сельгаспрадпрыемствам эканоміць на электраэнергіі, вырабляць уласную і нават прадаваць яе лішкі ў сетку. Гэта асабліва важна цяпер, калі растуць выдаткі на паліва, угнаенні, насенне і аплату працы. Яшчэ нядаўна дзяржава дапамагала фермерам фінансаваць усталяванне сонечных панэляў. Але цяпер правілы, прынятыя па ініцыятыве Трампа (і што ўступілі ў сілу 16 кастрычніка), блакуюць дзяржаўную дапамогу любым праектам развіцця сонечнай энергетыкі для фермерскіх гаспадарак.
Трамп распачаў вайну і з ветракамі. У студзені 2025 года ён падпісаў дакумент, які спыніў развіццё марской ветраэнергетыкі ў ЗША. Ён забараніў здаваць у арэнду новыя марскія тэрыторыі для будаўніцтва ветраных электрастанцый і заблакаваў выдачу новых дазволаў і падаўжэнне ўжо дзейных. Але на гэтым ён не спыніўся. Адміністрацыя Трампа пачала заключаць пагадненні, паводле якіх энергетычныя кампаніі адмаўляюцца ад праектаў марскіх ветраных электрастанцый і накіроўваюць грошы ў іншыя сектары энергетыкі. Напрыклад, французская кампанія TotalEnergies згадзілася адмовіцца ад праектаў ветраных электрастанцый ля ўзбярэжжа Паўночнай Караліны і Нью-Ёрка. Узамен кампанія накіруе свае сродкі на будаўніцтва тэрмінала ў Тэхасе для экспарту звадкаванага прыроднага газу і іншыя праекты, звязаныя з выкапнёвым палівам.
Нядзіўна, што практычна ўся знешняя палітыка амерыканскага прэзідэнта таксама круціцца вакол выкапнёвых энерганосьбітаў і накіраваная на ўзбагачэнне яго самога і ягоных прыхільнікаў у нафтагазавай індустрыі. Так, Трамп узяў пад кантроль венесуэльскую нафту. ЗША захапілі прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура ў студзені 2026 года. Потым, парушыўшы міжнароднае заканадаўства і пагардзіўшы суверэнітэтам краіны, амерыканскія ўлады пачалі кантраляваць продаж венесуэльскай нафты і вырашаць, куды накіроўваць атрыманыя сродкі.
Падобныя планы былі і адносна Ірана, і Трамп іх асабліва не хаваў. Так, на пачатку чэрвеня ён адкрыта заявіў у сацыяльных сетках, што ЗША нанесуць Ірану «ВЯЛЬМІ МОЦНЫ» ўдар і «вазьмуць пад поўны кантроль» іранскую нафтагазавую прамысловасць, у тым ліку ключавы нафтавы тэрмінал на востраве Харг, у «не занадта аддаленай будучыні».
Што да Ірана, план Трампа не спрацаваў, але і ў накладзе прэзідэнт і яго сябры не засталіся. Высокія цэны на нафту, што падскочылі ў выніку ваенных дзеянняў ЗША, прынеслі яму і яго паплечнікам велізарны прыбытак.
У гэтым кантэксце становяцца больш зразумелымі адносіны Трампа з Пуціным. Яны, відавочна, грунтуюцца на выгадных для Трампа пагадненнях у нафтагазавым бізнесе. І, падаецца, нават дазваляюць лелеяць надзеі на здзелкі кшталту куплі «таннага» расійскага газу, каб прадаваць яго ўтройчы даражэй еўрапейцам, якія ўжо амаль злезлі з расійскай «газавай іголкі».
Што ж да міжнароднага права, міжнародных абавязацельстваў, эмпатыі і маралі, дык казачныя багацці, якія атрымлівае прэзідэнт, ператвараюць усё астатняе ў пясчынкі, нябачныя для вока ўлады.
Трамп прывык да таго, што яго дзеянні не сустракаюць адпору. Але не ўсё так проста, як, магчыма, здаецца прэзідэнту, асляплёнаму сваім баснаслоўным прыбыткам і мнімай неабмежаванай уладай.
Да прамежкавых выбараў у ЗША засталіся лічаныя дні, і карупцыя ў ўрадзе стала адной з галоўных тэм для выбарцаў. Паводле апытання, праведзенага ў верасні, слова «карумпаваны» выбарцы часцей за ўсё выбіралі, калі іх прасілі адным словам апісаць Дональда Трампа: 53% рэспандэнтаў назвалі прэзідэнта карумпаваным, і толькі 23% заявілі, што ён «сумленны». Іншае апытанне, праведзенае ў пачатку кастрычніка, паказала, што 69% амерыканцаў лічаць, што асабістыя інтарэсы Трампа ўплываюць на яго знешнюю і ўнутраную палітыку.
У выпадку паразы Рэспубліканскай партыі на выбарах Трамп, верагодна, паспрабуе аспрэчыць іх вынікі. Але ўсё большы абурэнне выбарцаў можа забяспечыць дэмакратам настолькі пераканаўчую перавагу, што адмяніць вынікі выбараў будзе вельмі складана.
Ганна Бродскі-Кроткіна, ZN.UA