Навукоўцы зрабілі нечаканае адкрыццё пра далёкае мінулае Зямлі
- 31.10.2026, 12:00
У гэтым дапамог грыб узростам 440 мільёнаў гадоў.
Крошачная акамянеласць узростам 440 мільёнаў гадоў дазволіла зрабіць нечаканае адкрыццё пра далёкае мінулае Зямлі. Навукоўцы ідэнтыфікавалі яе як Tortotubus protuberans — старажытны грыб, які існаваў у эпоху, калі амаль усё жыццё было сканцэнтравана ў акіянах. Пра гэта піша The Daily Galaxy.
Цікава, што яго незвычайная будова дае ключ да разумення таго, як грыбы спрыялі ператварэнню бязплоднай сушы ў асяроддзе, прыдатнае для росквіту іншых арганізмаў.
Гэта адкрыццё належыць доктару Мартыну Сміту, палеантолагу з Дарэмскага ўніверсітэта. У 2016 годзе гэтая знаходка была апісана як найстарэйшы з вядомых грыбоў, а таксама як найстаражытнейшы на той момант узор наземнага арганізма.
У сілурыйскі перыяд выгляд Зямлі быў зусім іншым. Не было ні лясоў, ні кветкавых раслін, а нешматлікія прадстаўнікі флоры на сушы нагадвалі імхі або лішайнікі. І ўсё ж пад паверхняй зямлі ўжо ішлі працэсы, якія ў выніку прывялі да ўтварэння глебы — і ключавую ролю ў гэтым адыгрывалі грыбы.
Дзіўна складаная будова
Адзначаецца, што на першы погляд Tortotubus protuberans выглядае даволі непрыкметна, але яго мікраскапічныя ніткі распавядаюць цікавую гісторыю. Доктар Сміт высветліў, што грыб меў шнурападобную структуру, якая нагадвае будову некаторых сучасных грыбоў. Ад асноўнай ніткі адыходзілі больш дробныя адгалінаванні, якія затым згіналіся, вярталіся да галоўнага ствала і паступова абвівалі яго. Для такога старажытнага арганізма гэта была надзвычай упарадкаваная структура.
У сучасных грыбах падобныя сеткі служаць для перамяшчэння пажыўных рэчываў унутры калоніі — гэта надзвычай важна ва ўмовах, калі рэсурсы бедныя або размеркаваныя нераўнамерна. Паводле даследавання, апублікаванага ў Botanical Journal of the Linnean Society, характар разгалінавання гэтай акамянеласці вельмі падобны да структур, якія ў сучасных грыбах адказваюць за транспартаванне пажыўных рэчываў і працэсы разкладання.
Акрамя таго, такія сеткі дапамагаюць грыбам распаўсюджвацца па паверхні і асвойваць новыя тэрыторыі — велізарная перавага для ранняй эпохі, калі пажыўныя рэчывы на сушы былі ў дэфіцыце і сустракаліся надзвычай нераўнамерна.
Як грыбы дапамаглі сфарміраваць глебу
Важна, што 440 мільёнаў гадоў таму суша была зусім іншым месцам: у ранніх раслін не было каранёў, што абмяжоўвала іх узаемадзеянне з матэрыялам пад паверхняй. Грыбы, наадварот, могуць распаўсюджваць свае ніткі па паверхні і спрыяць раскладанню арганічных рэчываў.
Гэтая дзейнасць мела значэнне: спрыяючы разкладанню, стабілізацыі асадкаў і выветрыванню, грыбы дапамаглі наладзіць працэсы, якія ператвараюць рыхлы матэрыял у глебу. Сміт патлумачыў: «Тое, што мы бачым у гэтым выкапні, — гэта складаныя грыбныя «паводзіны» ў некаторых з найранніх наземных экасістэм, якія спрыяюць фармаванню глебы і запускаюць працэс гніення на сушы».
Чым харчаваўся гэты старажытны грыб
Адна дэталь пра тое, што менавіта яму даводзілася раскладаць, застаецца загадкай. Сучасныя грыбы часта харчуюцца мёртвымі раслінамі і іншым арганічным матэрыялам, але калі жыў Tortotubus, не было дрэў, што скідваюць лісце, і не было лясоў, якія стваралі вялікую колькасць раслінных рэшткаў.
Сміт мяркуе, што грыб, магчыма, харчаваўся матэрыялам, створаным нашмат прасцейшымі арганізмамі: бактэрыі і водарасці, верагодна, ужо жылі на сушы ў сілурыйным перыядзе і маглі пастаўляць арганічныя рэчывы для раскладання. Праблема ў тым, што гэтыя крошачныя арганізмы рэдка пакідаюць акамянеласці, таму цяжка дакладна вызначыць, што менавіта там прысутнічала.