Рыжы каты сапраўды асаблівыя: вучоныя гэта пацвердзілі
- 9.10.2026, 15:59
Спецыялісты разгадалі загадку, якая заставалася неразгаданай на працягу дзесяцігоддзяў.
Генетык Стэнфардскага ўніверсітэта Грэг Барш ахарактарызаваў рыжую поўсць як «генетычную загадку, галаваломку». Яго каманда даследавала клеткі скуры катоў і выявіла, што клеткі, якія ўтвараюць рыжую поўсць, утрымліваюць прыблізна ў 13 разоў больш РНК гена Arhgap36, чым аналагічныя клеткі іншых катоў, піша Science Alert (пераклад — «Фокус»).
Даследчыкі чакалі выявіць змену ў вобласці гена Arhgap36, якая кадуе бялок. Замест гэтага яны выявілі дэлецыю даўжынёй 5 кілабаз у паслядоўнасці ДНК перад гэтым генам. Гэты адсутны ўчастак, відаць, уплывае на інтэнсіўнасць экспрэсіі гена.
Дэлецыю выявілі ва ўсіх рыжых катоў, якіх вывучала каманда. Іх база дадзеных уключала 188 жывёл: 145 рыжых, 6 чарапахавых і 37 іншых акрасаў. Гэты вынік даў даследчыкам пераканаўчыя доказы таго, што менавіта гэта дэлецыя адказвае за палавае спадкаванне рыжага акрасу поўсці.
Размяшчэнне гена таксама тлумачыць, чаму рыжы акрас у катоў і котак так моцна адрозніваецца. Ген Arhgap36 размешчаны на Х-храмасоме. Каты маюць адну Х-храмасому, таму мутацыя, што ўплывае на рыжы акрас, можа праяўляцца па ўсёй поўсці. Коткі маюць дзве Х-храмасомы, па адной, атрыманай у спадчыну ад кожнага з бацькоў, што абумоўлівае іншы ўзор акрасу.
Самкі млекакормячых звычайна інактывуюць адну Х-храмасому ў кожнай клетцы. У котак, якія з’яўляюцца носьбітамі аранжавай мутацыі, некаторыя клеткі скуры, што развіваюцца, могуць захоўваць актыўнасць Х-храмасомы з мутацыяй, у той час як суседнія клеткі актывуюць іншую Х-храмасому.
У выніку можа атрымацца мазаіка з аранжавай і больш цёмнай поўсці, як гэта назіраецца ў котак чарапахавага акрасу. Трохколерныя коткі могуць мець аранжавы, чорны і белы акрас, бо яны таксама з’яўляюцца носьбітамі асобнай мутацыі, якая ўплывае на з’яўленне белых плям.
У рэдкіх выпадках котка можа атрымаць у спадчыну аранжавую мутацыю на абедзвюх Х-храмасомах. Такая котка можа мець аранжавы акрас, падобны да акрасу ката.
Гэтыя высновы таксама тлумачаць даўнюю заканамернасць, назіраную пры нараджэнні кацянят у чорных і аранжавых котак. Кацяняты-самцы звычайна атрымліваюць ад маці адну Х-храмасому і таму, як правіла, бываюць або аранжавымі, або чорнымі. Кацяняты-самкі атрымліваюць па адной Х-храмасоме ад кожнага з бацькоў, што дазваляе ўтвараць камбінацыі, якія даюць чарапахавы акрас.
У другім даследаванні, якім кіраваў генетык з Універсітэта Кюсю Хідэхіро То, Arhgap36 быў незалежна вызначаны як ген, што адказвае за аранжавы акрас поўсці. Даследчыкі выявілі, што павышаная актыўнасць гэтага гена прыгнятае гены, адказныя за больш цёмныя пігменты. Гэта прыводзіць да зруху ў выпрацоўцы пігмента з эумеланіну, які надае поўсці цёмна-карычневыя або чорныя адценні, на феамеланін, што фармуе адценні ад чырванаватага да жоўтага.
Ген Arhgap36 звязваюць з парушэннямі развіцця ў іншых жывёл, калі яго актыўнасць занадта высокая або занадта нізкая. Аднак у рыжых катоў павышаная актыўнасць, відавочна, назіраецца пераважна ў меланацытах — клетках, што выпрацоўваюць пігмент і надаюць поўсці яе колер. Даследчыкі не знайшлі ніякіх доказаў таго, што гэтая мутацыя выклікае праблемы са здароўем або з псіхічным дабрабытам.
Рыжых катоў таксама часта лічаць менш разумнымі, чым іншых котак, але няма навуковых доказаў таго, што колер іх поўсці робіць іх менш разумнымі. Мутацыя, выяўленая ў гэтых даследаваннях, тлумачыць колер іх поўсці, але не пацвярджае розніцу ў кагнітыўных здольнасцях.
Генетычнае тлумачэнне рыжага акрасу поўсці таксама паказвае, чаму прыкмета, якая вонкава выглядае простай, можа залежаць ад храмасом, актыўнасці генаў і змен у асобных клетках. Пасля дзесяцігоддзяў нявызначанасці гэтыя два даследаванні далі выразнае тлумачэнне таму, чаму рыжы каты, як правіла, з’яўляюцца самцамі, а ў самак можа развівацца ўражальнае спалучэнне рыжага, чорнага і белага акрасу поўсці.