Фізік стварыў «гадзіннік» без знешняга адліку часу

• 1.11.2026, 22:17

Для гэтага ён выкарыстаў хмару ультрахалодных атамаў.

Фізік Джавані Баронтіні з Бірмінгемскага ўніверсітэта паказаў, як апісваць паслядоўнасць падзей у квантавай сістэме праз яе ўнутраныя змены, без звароту да знешняга адліку часу. Для гэтага ён выкарыстаў хмару ультрахалодных атамаў. Праца апублікаваная ў часопісе Physical Review Research.

Эксперымент звязаны з «праблемай часу» ў квантавай тэорыі гравітацыі. У некаторых падыходах, уключаючы апісанне на аснове раўнання Ўілера — ДэВіта, час не ўваходзіць у раўнанне для Сусвету як звыклы знешні параметр. Тады ўзнікае пытанне, як назіральнік унутры сістэмы можа вызначыць парадак таго, што адбываецца.

У лабараторыі гэтую ідэю вывучалі на кандэнсаце Бозе — Эйнштэйна каля 24 тысяч атамаў. Хмара знаходзілася ў добра ізаляванай пастцы, а тонкі аптычны бар'ер дзяліў яе на назіральную і неназіральную часткі.

Назіральная вобласць праходзіла паўтаральныя цыклы пашырэння і сціскання. Гэтыя рухі дазваляюць правесці абмежаваную аналагію з Сусветам, што пашыраецца і зноў сціскаецца, але не ўзнаўляюць сапраўдны Вялікі выбух або касмалагічную эвалюцыю.

Аўтар пабудаваў унутраны адлік праз змены размеркавання атамаў і звязаную з імі агрубленую ацэнку энтрапіі. Атрыманая велічыня — «энтрапійны час» — дазваляла ўпарадкоўваць падзеі, нават калі хмара зноў сціскалася.

Потым фізік запісаў эфектыўнае раўнанне Шрэдынгера, у якім параметрам служыў гэты ўнутраны адлік. Такое апісанне аднаўляла вымераную дынаміку сістэмы. Такім чынам эксперымент даў спосаб колькасна правяраць мадэлі, што звязваюць час з узаемаадносінамі паміж часткамі фізічнай сістэмы.

Вынік не азначае, што ў лабараторыі спынілі звычайны час або даказалі яго ілюзорнасць. Вымяральная апаратура працягвала працаваць у звыклым часе, а гаворка ідзе пра магчымасць апісаць назіраную дынаміку праз унутраную фізічную велічыню.