BE RU EN

Касмічны тэлескоп «Эўклід» паказаў «нябачны» Сусвет

  • 16.11.2026, 11:25

Здзейснены прарыў у астраноміі.

Еўрапейскае касмічнае агенцтва (ЕКА) прадставіла першы буйны масіў даных, сабраных касмічным тэлескопам «Эўклід» з моманту запуску ў ліпені 2023 года. Гэтыя даныя стануць асновай для стварэння найбуйнейшай у гісторыі трохмернай карты Сусвету і ўтрымліваюць выявы больш як 900 мільёнаў галактык.

Плошча даследаванага ўчастка неба супастаўная з 9500 поўнымі дыскамі Месяца. Новыя даныя дапамогуць вучоным разгадаць таямніцы цёмнай матэрыі і цёмнай энергіі, паведамляе Space.

Касмічны тэлескоп «Эўклід» прызначаны для стварэння найбуйнейшай трохмернай карты Сусвету, якая ахоплівае траціну бачнага неба і больш за 10 мільярдаў гадоў гісторыі космасу. Таксама тэлескоп павінен дапамагчы высветліць прыроду таямнічых кампанентаў Сусвету: цёмнай матэрыі і цёмнай энергіі, якія пакуль не паддаюцца прамому выяўленню.

Цёмная матэрыя застаецца нябачнай, але сваёй гравітацыяй уплывае на бачныя астранамічныя аб’екты. Лічыцца, што дзякуючы ёй існуюць усе буйнамаштабныя структуры космасу, і яна адыграла галоўную ролю ў эвалюцыі галактык.

Цёмная энергія — гэта нябачная сіла, якая прымушае Сусвет пашырацца з паскарэннем, але яе прырода пакуль застаецца загадкай.

Фота: ESA

Новы набор даных быў сабраны за 13 месяцаў назіранняў. Ён утрымлівае спектры выпраменьвання 160 мільёнаў крыніц, больш як 900 мільёнаў галактык, а таксама 60 мільёнаў патэнцыйных квазараў. Гэта вельмі яркія аб’екты ў цэнтрах далёкіх галактык, створаныя звышмасіўнымі чорнымі дзіркамі, якія актыўна паглынаюць рэчыва.

Фота: ESA

Сюды таксама ўваходзяць скопішчы галактык і яшчэ большыя — звышскопішчы галактык. Іх вывучэнне можа дапамагчы зразумець, як матэрыя збіралася разам, утвараючы шырокую сетку з газу, пылу і цёмнай матэрыі, вядомую як касмічная павуціна.

Фота: ESA

Масіў даных таксама змяшчае каталог з 15 000 аб’ектаў, якія могуць служыць прыкладамі гравітацыйнага лінзавання. Гэта з’ява ўпершыню была апісаная Альбертам Эйнштэйнам у 1915 годзе ў рамках агульнай тэорыі адноснасці. Гэты эфект узмацнення выявы ўзнікае, калі адна галактыка апынаецца на адной лініі зроку з іншай, больш далёкай галактыкай. Гравітацыйны ўплыў галактыкі, размешчанай на пярэднім плане, скрыўляе прастору-час, адхіляючы і ўзмацняючы святло ад фонавай галактыкі. Гэты эфект узмацняецца прысутнасцю цёмнай матэрыі.

Святло ад фонавай галактыкі адхіляецца і ідзе рознымі шляхамі, мінаючы гравітацыйную лінзу, таму можа дасягаць тэлескопаў у розны час. Такім чынам можна даследаваць уплыў цёмнай энергіі на пашырэнне Сусвету.

Новы масіў даных утрымлівае ўсяго 14% інфармацыі, якую «Эўклід» павінен сабраць за шэсць гадоў сваёй працы. Гэта азначае, што гэтая абсерваторыя можа змяніць наша разуменне космасу.

Апошнія навіны