Дзмітрый Бандарэнка: Лукашэнка фактычна падняў лапкі
- 17.11.2026, 8:08
Час дыктатараў мінуў, цяпер гаворыць народ.
Чаго чакаць ад новых перамоваў па завяршэнні вайны ва Украіне? Што азначае перамога Дэмакратычнай партыі на выбарах у Кангрэс ЗША для Пуціна? Чаму Лукашэнка «падняў лапкі» і як ставіцца да вяртання ў медыяпрастору Сяргея Ціханоўскага?
Пра гэта і не толькі сайт Charter97.org пагаварыў з каардынатарам грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Дзмітрыем Бандарэнкам.
Расія сёння выступае ў ролі шавкі
— Адно з галоўных падзей апошніх дзён — аднаўленне перамоваў у Абу-Дабі. Чаму Крэмль пайшоў на гэтую размову?
— У Маскве прагназавалі, і іх прагноз збыўся, што каманда Дональда Трампа і Рэспубліканская партыя прайграюць выбары ў Кангрэс. Ужо з Новага года большасць і ў Сенаце, і ў ніжняй палаце Кангрэса будзе ў дэмакратаў, а значыць, сітуацыя для Пуціна пагоршыцца. Ужо не будзе магчымасці так уплываць на прэзідэнта ЗША і заключаць нейкія закулісныя здзелкі. Трампу проста можа быць не да адносін з Расіяй.
Давайце ўспомнім першы тэрмін Трампа, калі ён таксама кланяўся перад Пуціным, выказваў яму мноства кампліментаў, але ў выніку ўсё скончылася лакальным канфліктам у Сірыі, дзе амерыканцы перабілі некалькі соцень баевікоў «Вагнера».
Вайна ва Украіне, вядома, набыла найбольш жорсткую форму, і ўсе хацелі б заключэння міру, у першую чаргу Зяленскі. Але я не бачу для гэтага перспектыў, бо Пуціну вайна выгадная для ўтрымання ўлады. Ён вельмі спадзяецца, што змена прэзідэнта ў Францыі аслабіць пазіцыі Еўропы і Захаду ў цэлым. Таму патрэбныя дыпламатычныя звышнамаганні, каб з'явілася магчымасць для заключэння хоць якой-небудзь здзелкі. Пасланцы Трампа і атачэнне Пуціна вельмі хацелі б перайсці да канкрэтных бізнес-праектаў, але думаю, што з Новага года з гэтым будуць вялікія праблемы.
— Крэмль актыўна прасоўвае тэму «новай Ялты» або «новага Патсдама». Чаго чакаць ад сустрэчы з Сі Цзіньпінам, Пуціным і Трампам у Кітаі, якая адбудзецца 19 лістапада?
— Думаю, што нічога чакаць не варта. Нават на двухбаковых сустрэчах кітайскага і амерыканскага кіраўнікоў ні пра што дамовіцца не ўдалося, а тут яшчэ і Пуцін. Трампу патрэбны хоць нейкі дыпламатычны поспех пасля разгромнай паразы на выбарах у ЗША. Гэта імітацыйны працэс, калі гаварыць пра Амерыку.
Ну а Расія сёння выступае ў ролі шавкі, таму што ні ў эканамічным, ні ў ваенным плане яна не можа параўнацца ні з Амерыкай, ні з КНР. Яе эканоміка — прыкладна адна пятнаццатая эканомікі ЗША і адна дзясятая эканомікі Кітая.
Аднак усе баяцца псіхічнай нестабільнасці Пуціна. Усё ж у Расіі яшчэ застаецца ядзерны патэнцыял, што застаўся ў спадчыну ад СССР. Магчыма, гэта — жаданне Пекіна і Вашынгтона паспрабаваць стрымаць Пуціна ў пэўных рамках.
Зразумела, што ні пра які перадзел свету гаворкі быць не можа, бо патэнцыялы краін цалкам розныя. І сітуацыя таксама, у агульным, іншая. Бо Ялта і Патсдам усё ж былі перамовамі саюзнікаў, якія перамаглі і нацысцкую Нямеччыну, і Японію, і фашысцкую Італію. Сёння — гэта пародыя на перамовы, што адбываліся ў 1945 годзе.
Лукашэнка падняў лапкі
— Дзе ва ўсіх гэтых працэсах Еўропа і хто можа ўзяць на сябе лідарскую ролю на нашым кантыненце?
— Еўрапейцы, уключна з украінцамі, убачылі, што час Трампа мінуў. Ён імгненна стаў не проста «кульгавай качкай», а «паміраючай качкай» у палітычным плане.
Пайшлі размовы, што віцэ-прэзідэнт Вэнс, магчыма, не будзе ўдзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах у ЗША ў 2028 годзе, бо шанцаў перамагчы ў яго практычна няма. Еўрапейцы разумеюць, што Трамп праваліўся ва Украіне і ў Іране, болей таго — унутры Амерыкі. Таму Еўропа хоча сёння сама вырашаць пытанні бяспекі, не азіраючыся на Вашынгтон.
Еўрапейцы ўпэўненыя, што яны лепш ведаюць сітуацыю на сваім кантыненце, лепш разумеюць пагрозу з боку ашалелага Пуціна. Мы бачым, што за апошнія гады кіраўнікі краін ЕС праяўляюць значную цвёрдасць і адносна Масквы, і адносна неўраўнаважаных дзеянняў Трампа.
Сапраўднымі лідарамі сталі прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон, федэральны канцлер Германіі Фрыдрых Мерц і прэм'ер-міністр Італіі Джорджа Мелоні, не кажучы ўжо пра кіраўнікоў Вялікабрытаніі, Польшчы, краін Балтыі і Скандынавіі. Еўрапейцы абралі правільную палітыку стрымлівання Расіі і дапамогі Украіне. Час паказаў, што гэтая палітыка правільная. Еўропа вельмі інтэнсіўна пераўзбройваецца, рэзка павялічыла выдаткі на абарону, пастаянна праводзіць вайсковыя вучэнні, асабліва на ўсходнім флангу НАТА. Нават нягледзячы на палітычныя турбуленцыі, відаць гатоўнасць дзейнічаць разам на ўзроўні міністраў абароны і вайсковага кіраўніцтва краін Еўрапейскага саюза. І гэта галоўнае, бо вайскоўцы сёння рэалістычна ацэньваюць становішча спраў і вельмі шмат робяць для таго, каб умацаваць бяспеку на кантыненце.
— Вы сказалі, што Еўропа заняла правільную пазіцыю ў дачыненні да Расіі. А калі гаварыць пра пазіцыю ў дачыненні да Лукашэнкі ў палітычным і вайсковым плане, ці правільна сябе паводзіць Еўропа?
— Яшчэ з саміту НАТА ў Варшаве ў 2016 годзе стала зразумела, што вайскоўцы краін НАТА не аддзяляюць лукашэнкаўскую армію ад арміі Расійскай Федэрацыі. Для іх гэта адзін супернік, які кіруецца з Масквы. Менавіта з таго часу пачалося ўзмацненне ўсходняга флангу НАТА. Усё скончылася ўступленнем у Альянс традыцыйна нейтральных краін, такіх як Швецыя і Фінляндыя.
Гэта таксама было адказам на працяглыя сумесныя вучэнні расійскай і беларускай армій на тэрыторыі Беларусі, дзе адпрацоўваліся напады на краіны НАТА. Таму еўрапейскія лідары, адказныя за бяспеку ў Еўрапейскім саюзе, НАТА і асобных краінах, цалкам адэкватна ацэньваюць пагрозу.
Мы бачым істэрыку Лукашэнкі, бо яму проста растлумачылі, што будзе з ім і яго бутафорскай арміяй, калі ён працягне ўдзельнічаць у авантурах Пуціна. Таму шклоўскі дыктатар стаў «міратворцам». Шанцаў супрацьстаяць сучаснай зброі і сучасным арміям краін НАТА і Украіны ў яго няма ніякіх. Сёння Лукашэнка фактычна падняў лапкі.
Вяртанне Ціханоўскага
— У медыяпрастору гучна вярнуўся блогер Сяргей Ціханоўскі. У сваіх штотыднёвых стрымах ён жорстка крытыкуе Святлану Ціханоўскую, офіс, каляофісныя структуры і медыі. Крытыкуе іх за карупцыю, неэфектыўнае выкарыстанне сродкаў. Таксама Ціханоўскі прапануе стварыць новую структуру — назіральную раду над офісам. Як ставіцца да гэтага з'явішча?
— На фоне таго, што адбываецца ў свеце, вайны ва Украіне і сітуацыі ў нашым рэгіёне, гэта выглядае, вядома, мышынай мітуснёй.
Сяргею, напэўна, можна верыць у гэтых ацэнках, бо ён ведае сваю жонку і даволі доўга пасля свайго вызвалення меў зносіны з людзьмі з офіса. У яго крыўда і на сваю жонку (не ведаю, цяперашнюю ці былую), і на яе асяроддзе, бо ён усё ж адседзеў пяць гадоў і ў 2020 годзе паводзіў сябе даволі смела, а тут зусім выпадковыя людзі пачалі называць сябе лідарамі пратэсту.
Пагаджуся з Вадзімам Пракоп'евым, з якім я вельмі рэдка згаджаюся: Сяргею было б нядрэнна павучыцца ў амерыканскім універсітэце або ў якім-небудзь іншым. Проста падвучацца і ўзяць сабе кансультанта па манерах. Выступаць з пазіцыі трамвайнага хама — гэта сабе даражэй, нават калі ён кажа праўду. Бо форма вельмі часта таксама важная.
Новая дэмакратычная хваля
— Змена сітуацыі ў Беларусі заўсёды была цесна звязаная з дынамікай у рэгіёне і свеце. За апошні час мы ўбачылі змену ўлады ў Венгрыі, Сербіі, а апошняя падзея — знакавыя выбары ў ЗША. Ці ўплываюць на нас гэтыя працэсы?
— Хачу сказаць, што не заўсёды падзеі ў Беларусі цесна звязаныя з дынамікай у рэгіёне, бо рэвалюцыя 2020 года была ўнікальнай беларускай з'явай. І, на жаль, нашы саюзніцкія краіны не змаглі гэтым скарыстацца: ні Еўрапейскі саюз, ні Украіна.
З іншага боку, змена ўлады ў Венгрыі, Сербіі і ЗША на парламенцкім узроўні паказала, што народ мае значэнне. Калі народ хоча зменаў, ён гэтага дабіваецца. І гэта вельмі добрыя і пазітыўныя прыклады. Гістарычна склалася, што, калі ў Венгрыі і Сербіі змянялася ўлада, гэта ўплывала на ўвесь рэгіён. Успомнім падзеі 1989–1991 гадоў, калі распад савецкага блоку і распад сацыялістычнай Югаславіі запусцілі працэсы зменаў, у тым ліку і ў Беларусі, якая набыла незалежнасць.
Гэтыя падзеі можна таксама разглядаць як індыкатар глабальных зменаў. Насамрэч рэжымы і Пуціна, і Лукашэнкі вельмі слабыя. І нават улада Трампа аказалася нядоўгачасовай. Але ў Амерыцы выбудаваныя інстытуты і ёсць незалежныя медыі. Таму народ, калі ўбачыў, што кіраўнік ідзе не туды, даволі хутка змог змяніць сітуацыю. Бачна, што і Лукашэнка, і Пуцін прайграюць інфармацыйную вайну, у першую чаргу — у інтэрнэце. Сёння гэта галоўнае поле бою. Мы бачым, што нават так званыя выбары ў Расіі група Пуціна начыста прайграла ў інтэрнэце. Нядарэмна ж, паводле меркавання экспертаў-матэматыкаў, электаральна «Адзіная Расія» набрала каля 30% галасоў.
Нават у Расіі людзі не згодныя з тым, што адбываецца. Яны хочуць хуткага заключэння міру, нават на любых умовах. Гэта таксама адна з прычын, чаму Пуцін вымушаны імітаваць нейкія перамовы, у тым ліку каб супакоіць людзей унутры Расіі.
Час Пуціна, Трампа і Лукашэнкі мінуў. Я думаю, што, нягледзячы на магчымыя адкаты, у бліжэйшы час гэта праявіцца і ў Мінску, і ў Маскве, і ў Вашынгтоне. На нашых вачах падымаецца новая дэмакратычная хваля.