Юрый Фельштынскі: Адбылося неслыханае для амерыканскай гісторыі
- 6.11.2026, 11:21
Вядомы пісьменнік прагназуе канец эпохі Трампа і Вэнса.
Дэмакратычная партыя здабыла аглушальную перамогу на выбарах, напэўна, найбуйнейшую за апошнія дзесяцігоддзі. Шмат рэспубліканцаў ускладаюць віну за паразу асабіста на Дональда Трампа. Нават віцэ-прэзідэнт Джэй Дзі Вэнс апынуўся сярод крытыкаў і заявіў, што вайна ў Іране была правальнай для ЗША.
Якія працэсы цяпер могуць пачацца ў Рэспубліканскай партыі? Ці прыйдзе канец руху Make America Great Again? Такія пытанні сайт Charter97.org задаў вядомаму гісторыку і публіцысту Юрыю Фельштынскаму:
— Рэспубліканцам вельмі зручна вінаваціць у паразе на гэтых выбарах аднаго Трампа, але гэта наўрад ці справядліва. За яго галасавалі тыя ж самыя выбарцы, якія праз два гады ад яго адвярнуліся. То-бок выбаршчык, прынамсі ў пэўным сегменце, адзін і той жа, а вынікі аказаліся зусім іншымі.
Праблема не толькі ў самім Трампе, але і ў тым, што Рэспубліканская партыя з даволі неачэвітых прычын цалкам яму падпарадкавалася. За выключэннем асобных палітыкаў, якія не мелі вялікай палітычнай вагі, з боку партыі за гэтыя два гады не прагучала ні слова крытыкі на адрас Трампа. Таму няправільна лічыць, што ва ўсім адбылым вінаваты толькі ён.
У якасці контрпрыкладу можна прывесці сітуацыю з Рычардам Ніксанам. Калі кіраўніцтва Рэспубліканскай партыі зразумела, што прэзідэнт пайшоў на відавочнае парушэнне закона, яно пераканала Ніксана сысці ў адстаўку. Пры гэтым было зразумела, што яго сыход нанясе ўрон партыі. І сапраўды, на наступных прэзідэнцкіх выбарах рэспубліканцы прайгралі, а перамог кандыдат ад Дэмакратычнай партыі. Але рэспубліканцы часоў Ніксана, выбіраючы паміж падтрымкай прэзідэнта, які парушыў закон, і інтарэсамі краіны і партыі, абралі Амерыку і партыю. Рэспубліканцы часоў Трампа зрабілі іншы выбар. Сказаць, што прэзідэнт ЗША проста парушаў закон, — значыць нічога не сказаць. Ён парушыў амерыканскія ўстоі, паняцці, традыцыі і, безумоўна, законы.
Пачынаючы з 3 студзеня 2027 года Кангрэс у бліжэйшыя два гады будзе расследаваць дзейнасць Трампа і яго сям'і. Па сутнасці, нічым іншым ён займацца не будзе. Гэта вынік таго, што на працягу двух няпоўных гадоў Рэспубліканская партыя дазваляла Трампу рабіць з краінай усё, што ён хацеў. Рэспубліканцы разумелі, што гэта палітычна рызыкоўна і што яны могуць страціць падтрымку на бліжэйшых выбарах. Але яны спадзяваліся выкарыстаць адміністрацыйны рэсурс, які знаходзіўся ў руках прэзідэнта, і розныя маніпуляцыі з амерыканскай выбарчай сістэмай. Яны разлічвалі, што Трамп ім дапаможа.
Нават пасля пачатку вайны супраць Ірана, якая з першага дня была надзвычай непапулярнай у Амерыцы, рэспубліканцы працягвалі яго падтрымліваць. Амерыканцы шчыра не разумелі, навошта ім патрэбная гэтая вайна. Калі яна прывяла да сур'ёзнага росту цэн на бензін і дызельнае паліва на сусветным рынку і ў саміх ЗША, рэспубліканцы пачалі разумець, што могуць з-за гэтага страціць галасы. Але ніхто не прадугледзеў, што яны не проста страцяць галасы, а пазбавяцца ўсяго, што можна было страціць, і пацярпяць неслыханую для амерыканскай гісторыі паразу. Рэспубліканская партыя заплаціла за тое, што два гады цалкам і поўнасцю падтрымлівала Трампа і любыя яго жаданні. Ніякай апазіцыі Трампу ўнутры партыі не было ні па адным пытанні.
— Вы згадалі Ніксана. Асабліва актуальна гэта гучыць цяпер, калі з'явіліся паведамленні пра намер дэмакратаў ініцыяваць імпічмент. Ці можа такая сітуацыя паўтарыцца? Калі працэдура будзе распачата, ці змогуць рэспубліканцы падтрымаць прапанову дэмакратаў аб імпічменце Трампа?
— Спачатку нагадаем, што такое імпічмент у ЗША. Абвінавачанні ў межах гэтай працэдуры вылучае Палата прадстаўнікоў простай большасцю галасоў. Я думаю, што гэта адбудзецца практычна напэўна. У дэмакратаў настолькі пераканаўчая большасць, што нават калі частка іх кангрэсменаў не падтрымае імпічмент, галасоў усё адно хопіць.
Але для адхілення прэзідэнта ад пасады неабходныя галасы дзвюх трацін Сената. Я не думаю, што дэмакраты іх збяруць. У іх ёсць трывалая большасць для ўсёй астатняй заканадаўчай дзейнасці Кангрэса, але істотная колькасць рэспубліканцаў ідэю імпічменту Трампа, хутчэй за ўсё, не падтрымае.
— Але калі Трамп будзе адхілены, пасаду прэзідэнта зойме віцэ-прэзідэнт, то-бок таксама рэспубліканец. Няўжо такі варыянт не можа быць выгадны Рэспубліканскай партыі?
— Як я ўжо сказаў, у наступныя два гады Кангрэс будзе займацца карупцыйнымі справамі Трампа і яго сям'і, расследаваць іх дзейнасць. Калі абапірацца на гістарычны досвед Ніксана, то ён сышоў у адстаўку сам, не дачакаўшыся завяршэння працэдуры імпічменту. Тым не менш Рэспубліканскай партыі гэта не дапамагло, і на бліжэйшых выбарах яна прайграла.
Магчыма, асабіста Вэнс аддаў бы перавагу, каб Трамп сышоў у адстаўку ў выніку імпічменту або быў вымушаны пакінуць Белы дом. Тады Вэнс пэўны час пабыў бы прэзідэнтам ЗША. Але я не думаю, што гэта моцна дапамагло б яму на выбарах. Імпічмент — настолькі ганебная рэч для амерыканскай палітычнай гісторыі, што Рэспубліканская партыя наўрад ці зможа адмыцца ад гэтага сораму да 2028 года, калі пачнецца новая прэзідэнцкая кампанія.
Будзем шчырымі: адзіным прыкметным разыходжаннем Вэнса з Трампам была вайна ў Іране. Дый тут ішлося толькі пра мяккую апазіцыю на ўзроўні выказванняў. Вэнс не падтрымліваў вайну і вусна выступаў супраць яе, але ніякіх практычных наступстваў гэта не мела. Акрамя іранскага пытання, Вэнс не зможа прывесці ніводнага аргумента на карысць таго, што ён быў супраць Трампа. У ва ўсім астатнім ён заставаўся адным з самых яскравых прыхільнікаў і саюзнікаў прэзідэнта.
Шмат хто абмяркоўваў магчымасць паразы рэспубліканцаў на выбарах 3 лістапада з-за вайны ў Іране і падаючай папулярнасці Трампа. Але ніхто не меркаваў разгрома такога маштабу. Параза настолькі сур'ёзная, што ў бліжэйшыя два гады Рэспубліканская партыя будзе залізваць раны і наўрад ці паспее аднавіцца. Нават калі дэмакраты пачнуць дапускаць памылкі і страцяць частку папулярнасці, на наступных выбарах мы, хутчэй за ўсё, не ўбачым ні Вэнса як кандыдата ад Рэспубліканскай партыі, ні, што вельмі важна, каго-небудзь з клана Трампа. У гэтым і палягала сур'ёзная пагроза. Сям'я Трампа атрымала мільярды долараў. Гэтыя грошы можна было б выкарыстаць для фінансавання любой прэзідэнцкай кампаніі.
Калі б параза 3 лістапада не была разгромнай, калі б рэспубліканцы, напрыклад, страцілі толькі Палату прадстаўнікоў, але захавалі кантроль над Сенатам, то ў 2028 годзе мы, хутчэй за ўсё, убачылі б у якасці кандыдата ў прэзідэнты кагосьці з дзяцей Трампа. Для Трампа гэта быў бы адзіны спосаб захаваць капіталы і вывесці іх з-пад магчымых расследаванняў. Не думаю, што ў гэтым пытанні ён стаў бы разлічваць на індульгенцыю ад Вэнса. А камусьці са сваіх дзяцей Трамп мог бы даверыцца, тым больш што гаворка ідзе пра агульныя сямейныя грошы. Пры іншым сцэнарыі ён, безумоўна, паспрабаваў бы выстаўляць аднаго са сваіх дзяцей кандыдатам у прэзідэнты ў 2028 годзе. Але пасля адбылагася разгрома і з-за таксічнасці імя Трампа ўнутры Рэспубліканскай партыі яго дзеці, хутчэй за ўсё, адыдуць на другі план і не стануць браць удзел у прэзідэнцкай кампаніі.
— Які ўплыў перамога дэмакратаў акажа на наш рэгіён, у прыватнасці на Беларусь і Украіну?
— Чыста тэарэтычна можна выказаць здагадку, што пасля 3 студзеня 2027 года Кангрэс паспрабуе вярнуць санкцыйны ціск на Расію і Беларусь. Як мы ведаем, Трамп, па сутнасці, вывеў абедзве краіны з-пад санкцый. Думаю, Кангрэс прыме законы, якія патрабуюць аднавіць санкцыі супраць Расіі і Беларусі.
Я цалкам перакананы, што Трамп накладзе на такі законапраект вета. Прэзідэнт ЗША мае права накласці вета на прынятыя Кангрэсам законы, з якімі ён не згодзен. Для яго пераадолення патрэбныя дзве траціны галасоў у абедзвюх палатах. У Палаце прадстаўнікоў такая большасць у дэмакратаў, можа быць, і знойдзецца, але ў Сенаце яе дакладна няма.
Акрамя таго, не відавочна, што Рэспубліканская партыя нават пасля паразы пачне падтрымліваць ініцыятывы дэмакратаў. Ёсць яшчэ Вярхоўны суд, які будзе разглядаць спрэчкі вакол гэтых рашэнняў і вызначаць межы паўнамоцтваў прэзідэнта. У Вярхоўным судзе ў Трампа больш прыхільнікаў, чым у дэмакратаў. Хаця, хто ведае, магчыма, пасля гэтых выбараў суддзі, разумеючы, наколькі насельніцтва не падтрымлівае прэзідэнта, перастануць прымаць рашэнні на яго карысць практычна па ўсіх пытаннях. Да гэтага часу большасць спраў, звязаных з Трампам, Вярхоўны суд вырашаў на яго карысць.
Пуцін добра разумее, што саюзніцкія адносіны з Злучанымі Штатамі скончацца 20 студзеня 2029 года. Ён таксама разумее, што пасля 3 студзеня 2027 года дзейнасць Стыва Уіткофа і Джарэда Кушнера па ўкраінскім пытанні і іх спробы прымусіць Украіну капітуляваць, верагодна, будуць сур'ёзна абмежаваныя расследаваннямі Кангрэса. Кангрэс, безумоўна, пачне расследаваць дзейнасць Кушнера і Уіткофа, прычым не толькі яе фінансавы бок. У першыя два гады прэзідэнцтва Трампа яны дзякуючы сувязі з ім зараблялі велізарныя грошы. Прэзідэнцтва Трампа — гэта бізнес-праект. Гэта вельмі важны момант. У ім удзельнічае ўся сям'я Трампа і набліжаныя да яго людзі. Уіткоф — адзін з іх.
З 3 студзеня 2027 года ўся гэтая дзейнасць будзе разглядацца пад мікраскопам. Таму, думаю, Уіткоф і Кушнер перастануць займацца знешнепалітычнымі пытаннямі. Іх праца звязаная не столькі з палітыкай, колькі са здабываннем грошай на палітыцы і продажы нерухомасці, напрыклад пад назвай «Украіна», якая ім не належыць. Тут мы ўбачым змены.
Дэмакраты ўзначаляць усе камісіі, якія расследуюць дзейнасць урада. Таму гэта дарога будзе перакрыта і для Уіткофа, і для Кушнера, і для самога Трампа. Але адбудзецца гэта толькі пасля 3 студзеня 2027 года. Астатнія два месяцы Трамп, Кушнер і Уіткоф, наадварот, будуць актыўна выкарыстоўваць для завяршэння праекта па продажы Украіны Пуціну. З аднаго боку, мы ўбачым узмацненне расійскіх нападаў на Украіну і максімальна магутныя ўдары з паветра. Разлік будзе на тое, што Украіна за гэтыя два месяцы спалохаецца, здасца і капітулявае. З другога боку, мы ўбачым сур'ёзную актыўнасць Трампа, Кушнера і Уіткофа, накіраваную на завяршэнне здзелкі па продажы Украіны Пуціну. Праз два месяцы ўсё гэта можа цалкам спыніцца.
На жаль, з перамогі дэмакратаў не вынікае, што Кангрэс зможа прымусіць Трампа аднавіць пастаўкі зброі Украіне. Ён будзе сабатаваць іх усімі магчымымі спосабамі. Калі ЗША адновяць пастаўкі, сітуацыя на фронце і ў небе сур'ёзна зменіцца не на карысць Пуціна. Трамп ніколі ў гэтым не быў зацікаўлены і цяпер таксама не зацікаўлены. У яго застаецца задача знішчыць сусветную дэмакратыю. У гэтым сэнсе Пуцін — неабходны яму саюзнік, для якога найважней — расправіцца з Украінай.