У Вільнюсе пачалі пошукі астанкаў вялікага князя Вітаўта
- 6.11.2026, 20:10
Бюджэт, выдзелены на пошукі, можа дасягнуць €1,5 млн.
У Вільнюсе завяршыўся першы этап пошукаў астанкаў вялікага князя літоўскага Вітаўта. Правяралі замураваны калідор пад капліцай святога Казіміра, дзе, паводле адной з версій, маглі схаваць косткі князя.
Работы пачаліся 3 лістапада, а ўжо 4-га спецыялісты прасвідравалі сцяну звонку храма. Унутр запусцілі 3D-камеру і сканер. Вынік аказаўся прадказальным: ні астанкаў, ні прыкмет саркафага або труны там няма.
Камера зафіксавала на дне нішы толькі кучу камянёў і будаўнічага смецця. Аднак на гэтым гісторыя не скончылася.
У снежні 2024 года ў падзямеллях сабора знайшлі схованку з каралеўскімі пахавальнымі інсігніямі, схаваную на пачатку Другой сусветнай вайны. А вясной 2026-га рэстаўратар Саўлюс Падэрыс заявіў, што астанкі Вітаўта маглі быць знойдзеныя палякамі яшчэ пасля паводкі 1931 года разам з астанкамі іншых членаў каралеўскай сям'і.
Паводле яго меркавання, з палітычных прычын іх схавалі ад літоўцаў, а «чацвёрты шкілет» схавалі ў замураваным калідоры ля заходняй сцяны маўзалея.
Пазней Інстытут гісторыі Літвы ўдакладніў: гіпотэзу раней публічна вылучаў доктар Вітаўтас Урбанавічус, а Падэрыс яе паўтарыў.
Свідраваць вырашылі не знутры маўзалея, а звонку. Спецыялісты знялі гранітныя пліты ля сцяны сабора, раскопалі грунт і дабраліся да чыгуннага люка старога калодзежа. Адтуль пад вуглом прасвідравалі адтуліну дыяметрам да 10 сантыметраў праз міжваенную цагляную закладку, не закранаючы аўтэнтычную муроўку XVII стагоддзя.
Спачатку ў адтуліну запусцілі мікрабіёлагаў для ўзяцця пробаў паветра, затым камеру з аглядам 360 градусаў і лідарам для 3D-скану памяшкання. Пасля праверкі адтуліну кансервавалі вапнавым растворам, а пліты вярнулі на месца, піша «Точка».
Работы прафінансавала Канцылярыя ўрада Літвы, каштарыс склаў €33 673.
Шматлікія гісторыкі і археолагі паставіліся да версіі Падэрыса скептычна. На семінары Інстытута гісторыі Літвы мастацтвазнавец Бірутэ Рута Віткаўскене папракнула калег у тым, што яны ідуць на повадзе ў сумнеўных сенсацый.
Дырэктар інстытута Аурымас Шведас і саветніца прэзідэнта Ёланта Карпавічэне прызналі: рашэнне праверыць менавіта гэтую лакацыю было палітычным, бо грамадства ўзбудоражана заявамі пра «знойдзенага Вітаўта».
Археолаг Гінтаўтас Стрышка нават жартам прапаноўваў выпісаць Падэрысу рахунак за дзяржаўныя выдаткі, калі за сцяной нічога не знойдуць. Так і сталася.
Калі ж у іншых памяшканнях капліцы ўсё ж удасца адшукаць нейкія астанкі, вучоныя падкрэсліваюць: гэта не стане канчатковым доказам.
«Нават калі там будзе ляжаць чарап і на ім будзе напісана «Вітаўт», мы ўсё адно ў гэта не паверым, бо апошнюю кропку павінны паставіць генетыкі», — падкрэсліваў кіраўнік работ Саўлюс Сарцявічус.
Цяпер у Віленскім універсітэце гатуюць эталонны генетычны профіль роду Гедымінавічаў па астанках князёў Алелькавічоў з Кіева-Пячорскай лаўры. Яны былі прамымі нашчадкамі Альгерда, роднага брата бацькі Вітаўта, і мелі тую ж Y-храмасому.
Гэта дазволіць у будучыні дакладна правяраць любыя знаходкі.
Нягледзячы на пустату, вучоныя выканалі ўвесь пратакол: амаль дзве гадзіны збіралі мікрабіялагічныя пробы з муроўкі і паветра ізаляванай пустаты. Вынікі аналізаў стануць вядомыя не раней чым праз месяц.
Ужо 5 лістапада работнікі пачалі кансерваваць адтуліну і вяртаць пліты на месца.
Тым часам урад Літвы рыхтуе маштабную праграму даследавання кафедры. Навуковы савет фінансуе праект па вывучэнні найстарэйшай муроўкі сабора коштам €74,9 тыс.
Акрамя таго, абвешчаны мэтавы конкурс на комплексныя міждысцыплінарныя даследаванні з бюджэтам да €1,5 млн.
Прэм'ер-міністр Міндаўгас Сінкявічус разлічвае на поспех да 2030 года, калі будзе адзначацца 600-годдзе з дня смерці Вітаўта:
«Мы давяраем нашым прафесіяналам, якія выкарыстоўваюць абсталяванне. Набліжаюцца прыгожыя юбілеі, і спадзяюся, што да Года Вітаўта мы будзем гатовыя і знойдзем астанкі».