Ад Бялграда да Ерэвану: Крэмль імкліва губляе саюзнікаў

• Майкл Гетто
• 9.11.2026, 8:23

Хто будзе наступным.

Узначалены студэнтамі сербскі пратэстны рух здабыў уражлівую перамогу на выбарах над Аляксандрам Вучычам, які шмат гадоў займаў пасаду прэзідэнта Сербіі. Шмат хто ўспрыняў гэта як паваротны момант. Змена ўлады ў Бялградзе стала чарговым ударам для расійскага прэзідэнта Уладзіміра Пуціна, які ўсімі сіламі спрабуе захаваць слабнучы ўплыў Масквы на сусветнай арэне на фоне зацягнутага ўварвання ва Украіну.

Вучыч кіраваў Сербіяй дзевяць гадоў і паслядоўна выступаў з прарасійскіх пазіцый у еўрапейскай палітыцы… Чакаецца, што яго параза яшчэ больш аслабіць пазіцыі Пуціна на Балканах і прымусіць яго засяродзіцца на тым, каб уратаваць хаця б рэшткі былога ўплыву.

За некалькі дзён да гэтага парламент суседняй Румыніі прызначыў новы праеўрапейскі ўрад і прэм’ер-міністра, паклаўшы канец пяцімесячнаму палітычнаму тупіку. Галасаванне адбылося менш чым праз тыдзень пасля таго, як румынская ваенная авіяцыя збіла расійскія беспілотнікі над тэрытарыяльнымі водамі краіны ў Чорным моры. Жорсткі адказ Бухарэста дапамог аб’яднаць дэмакратычныя сілы і прывёў да фармавання новага кааліцыйнага кабінета.

Калі б парламент Румыніі не здолеў зацвердзіць урад, краіну чакалі б датэрміновыя выбары і новы перыяд палітычнай нявызначанасці, якім магла б скарыстацца Масква.

Апошнія гады Румынія сутыкалася з маштабным умяшаннем у выбарчы працэс з боку Крэмля, з-за чаго Канстытуцыйны суд краіны ануляваў вынікі прэзідэнцкага галасавання 2024 года. Фарміраванне новага кабінета цяпер адкрывае перспектыву адноснай палітычнай стабільнасці. Верагодна, гэта таксама дазволіць Румыніі і далей упэўнена падтрымліваць Украіну, у тым ліку забяспечваць лагістыку ваеннай дапамогі і паставак энергарэсурсаў.

Падзенне Вучыча ў Бялградзе і прыход да ўлады новага праеўрапейскага ўрада ў Бухарэсце адбыліся ўсяго праз паўгода пасля паразы яшчэ адной ключавой пракрамлёўскай фігуры ў рэгіёне. У красавіку 2026 года прэм’ер-міністр Венгрыі Віктар Орбан, які кіраваў краінай 16 гадоў, прайграў выбары. Увесь гэты час многія лічылі яго неафіцыйным прадстаўніком Масквы ў НАТА і ЕС. Орбана часта абвінавачвалі ў прасоўванні расійскіх інтарэсаў, супрацьдзеянні інтэграцыі Украіны ў заходнія структуры і блакаванні еўрапейскай дапамогі Кіеву.

Пераемнік Орбана не цалкам адмовіўся ад жорсткага курса свайго папярэдніка ў дачыненні да Украіны, аднак Будапешт больш нельга назваць надзейным партнёрам Крэмля. Новыя венгерскія ўлады імкнуцца будаваць адносіны з Кіевам больш прагматычна, адначасова займаючы больш цвёрдую пазіцыю ў дачыненні да Расіі. Гэта аслабіла магчымасці Пуціна ўплываць на палітычныя рашэнні ў Бруселі.

Паўднёва-Усходняя Еўропа — не адзіны рэгіён, дзе Расія губляе свой уплыў. Па другі бок Атлантыкі сілавы захоп прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура у студзені 2026 года пазбавіў Крэмль важнага партнёра. А падзенне рэжыму Асада ў Сірыі ў снежні 2024-га прымусіла Маскву тэрмінова шукаць спосабы захаваць стратэгічны плацдарм на Блізкім Усходзе.

Расія імкліва губляе ўплыў і паблізу ўласных межаў. На Паўднёвым Каўказе яе калісьці дамінуючыя пазіцыі за апошнія гады істотна пахіснуліся. Гэта адбылося пасля таго, як Масква не змагла эфектыўна ўмяшацца ў новы віток баявых дзеянняў паміж Азербайджанам і Арменіяй. Асабліва рэзка пагоршыліся адносіны з Ерэванам, які цяпер імкнецца пераадолець шматгадовую залежнасць ад Масквы.

Праўда, ва знешняй палітыцы Масквы ёсць і прычыны для аптымізму. Адносіны з Кітаем, Іранам і Паўночнай Карэяй, магчыма, мацнейшыя, чым калі-небудзь. Суседняя Беларусь захоўвае цесныя сувязі з Крэмлём, а прарасійскае кіраўніцтва Грузіі, відаць, здолела ўтрымацца, вытрымаўшы працяглую хвалю грамадскіх пратэстаў.

Тым часам будучыя выбары ў некалькіх ключавых краінах Еўропы, у тым ліку ў Францыі і Германіі, могуць прывесці да ўлады сілы, прыхільныя да Крэмля. Таму канчаткова спісваць Пуціна з рахункаў пакуль відавочна рана.

Аднак апошнія няўдачы Расіі на Балканах зноў наглядна паказваюць, з якімі знешнепалітычнымі выклікамі сутыкаецца Крэмль на парозе шостага года паўнамаштабнага ўварвання ва Украіну, завяршэнне якога пакуль не прагледжваецца.

Пуцін разлічваў, што гэтая вайна дазволіць сучаснай Расіі вярнуць страчаныя геапалітычныя пазіцыі і аднавіць статус вялікай дзяржавы. Аднак замест гэтага яго ўварванне выявіла межы расійскай ваеннай моцы і скараціла магчымасці Масквы праецыраваць сілу і распаўсюджваць свой уплыў на сусветнай арэне.

Майкл Гетто, New Voice