У Кіргізстане адбыўся пераварот

• 11.02.2026, 14:45

Прэзідэнт краіны пазбавіўся свайго «сапраўца».

Прэзідэнт Кіргізстана Садыр Жапараў 10 лютага 2026 года раптоўна звольніў свайго палітычнага партнёра і блізкага сябра Камчыбека Ташыева з пасад віцэ-прэм'ера ўрада і кіраўніка Дзяржаўнага камітэта нацыянальнай бяспекі (ДКНБ). Услед за шэфам з камітэта «пайшлі» і яго намеснікі.

Акрамя таго, прэзідэнт вывеў ахову вышэйшых асоб і ключавых аб'ектаў з падпарадкавання ДКНБ у асобны орган — Службу дзяржаўнай аховы — і падпарадкаваў яе непасрэдна сабе. Што можа паследаваць за гэтымі дзеяннямі Жапарава, разважае дырэктар міжнароднага інфармацыйнага агенцтва Fergana.Media Данііл Кіслоў.

Ташыеў і Жапараў — не проста сябры, а палітычныя паплечнікі, партнёры па рэвалюцыі 2020 года. Яны разам зрынулі папярэдні рэжым, пасля чаго Ташыеў стаў «правай рукой» прэзідэнта, узначаліўшы ДКНБ і фактычна кантралюючы ўвесь сілавы блок краіны. Іх тандэм заўжды трымаўся на агульных інтарэсах. Аднак пад абалонкай моцнай дружбы тлелі разыходжанні, якія, відаць, і прывялі да разрыву.

Па-першае, асабістыя амбіцыі і канкурэнцыя. Ташыеў не хаваў свайго ўплыву: ён быў папулярны сярод нацыяналістаў, сілавікоў і часткі эліты поўдня краіны. У апошнія гады ён усё часцей паводзіў сябе як альтэрнатыўны цэнтр сілы — публічна крытыкаваў міністраў, умешваўся ў эканамічныя пытанні.

Жапараў, які ўмацаваў сваю ўладу праз канстытуцыйныя змены і падаўленне апазіцыі, пачаў бачыць у Ташыеве пагрозу — асабліва на фоне чутак, што той рыхтуе глебу для ўласнага прэзідэнцтва ў 2027 годзе. У кіргізскай палітыцы сяброўства заканчваецца там, дзе пачынаецца барацьба за трон. Жапараў, верагодна, вырашыў прэвентыўна прыбраць патэнцыйнага суперніка, пакуль той не набраў занадта вялікай вагі.

Па-другое, разыходжанні па ключавых пытаннях. Нягледзячы на агульную лінію, Ташыеў і Жапараў разыходзіліся ў падыходах. Ташыеў быў больш радыкальны: яго ДКНБ актыўна «зачышчаў» апазіцыю, але пры гэтым закранаў і інтарэсы кланаў, блізкіх да самога прэзідэнта. У пытанні межаў з Таджыкістанам Ташыеў настойваў на жорсткай пазіцыі, што абарочвалася канфліктамі і стратамі, тады як Жапараў, магчыма, шукаў кампрамісы дзеля міжнароднага іміджу.

Былі і эканамічныя трэнні: антыкарупцыйныя кампаніі Ташыева маглі закранаць бізнес-інтарэсы сям'і прэзідэнта або яго саюзнікаў. Інсайдэрскія ўцечкі, што з'явіліся ў шэрагу кіргізскіх Telegram-каналаў, намякаюць на скандал вакол размеркавання інфраструктурных кантрактаў — Ташыеў нібыта блакаваў схемы, выгадныя атачэнню Жапарава. Адным словам, апошнім часам гэта ўжо была не дружба, а вымушаны альянс, што трэскаўся па швах.

Трэці фактар — стан здароўя Ташыева і яго адсутнасць у краіне. Указ заспеў яго ў Германіі на лячэнні (паводле афіцыйных даных, ён знаходзіцца там з канца студзеня 2026 года, меркавана з кардыялагічнымі праблемамі), і гэта выглядае не выпадковасцю, а разлікам. Жапараў выбраў момант, калі Ташыеў фізічна не мог супраціўляцца або мабілізаваць прыхільнікаў.

Гэта класічны прыём аўтарытарных рэжымаў — прыбраць апанента, пакуль той слабы. Чуткі пра «атручванне» або «вымушанае лячэнне» ходзяць, але без доказаў застаюцца спекуляцыямі. Аднак факт наліцо: адстаўка была аформленая завочна, што падкрэслівае спешку і боязь перад магчымым бунтам унутры ДКНБ.

Адначасова былі звольненыя тры намеснікі Ташыева, што сведчыць пра зачыстку «ташыеўскай» фракцыі ў спецслужбах.