Беларусы могуць страціць да 50% пенсіі
- 14.02.2026, 13:25
Стала вядома, па якіх прычынах.
Уявіце сітуацыю. Беларус з пенсіяй у 1000 рублёў прасрочыў банку крэдыт у 5000 рублёў — і цяпер паводле закона будзе аддаваць банку 200 рублёў у месяц. У працоўнага чалавека з заробкам у тыя ж 1000 рублёў і з такім самым доўгам будуць утрымліваць па 500 рублёў штомесяц. Розніца — у 2,5 раза. Гэта не памылка разліку, а прынцып беларускага заканадаўства: пенсія абаронена ад спагнання мацней, чым любы іншы даход. Але не ўсё так проста, ёсць выключэнні, піша myfin.by.
Што могуць утрымліваць з пенсіі?
Пенсіянеры ў Беларусі вызвалены ад многіх падаткаў і збораў, якія плацяць працуючыя грамадзяне. Аднак яны не вызвалены ад адказнасці па даўгах. Пры гэтым закон строга рэгулюе, колькі і пры якіх умовах можна спагнаць з чалавека, які жыве на такую выплату.
Артыкул 94 Закона «Аб пенсійным забеспячэнні» вызначае чатыры падставы для ўтрымання:
Судовыя рашэнні, прысуды, вызначэнні, пастановы.
Выканаўчыя надпісы натарыусаў.
Акты іншых органаў, што выконваюцца ў парадку Закона «Аб выканаўчым вядзенні».
Рашэнні камісій па прызначэнні пенсій пры пераплатах па віне пенсіянера.
База для разліку — пенсія да выплаты мінус надбаўка на догляд. Гэта ключавы момант: надбаўка на догляд увогуле не ўдзельнічае ў разліку ўтрыманняў.
У некаторых выпадках з пенсіі могуць спагнаць толькі 20 %, часам — адразу 50 %. У якіх выпадках?
Закон дзяліць усе віды даўгоў на два класы з рознымі лімітамі ўтрыманняў.
Прыярытэтныя спагнанні: з’ядуць да 50% пенсіі
Артыкул 108 Закона «Аб выканаўчым вядзенні» усталёўвае павышаны ліміт для сацыяльна значных патрабаванняў.
Прыярытэтныя спагнанні:
- аліменты на дзяцей;
- кампенсацыя расходаў дзяржавы на ўтрыманне дзяцей у дзіцячых дамах і інтэрнатах;
- пакрыццё шкоды ад злачынства, пакрыццё шкоды жыццю або здароўю;
- запазычанасць па аплаце жылля і камунальных паслуг.
Па гэтых даўгах судовы выканаўца можа ўтрымліваць да 50 % пасля адліку надбаўкі на догляд.
Як бачыце, неаплата камунальных паслуг ідзе адразу за сур’ёзнымі злачынствамі. Відавочна, таму што гэтыя неплацяжы пагражаюць устойлівасці ўсёй сістэмы ЖКГ, даўгі адных жыльцоў перакладаюцца на іншых, немагчымасць спагнання стварае культуру неплацяжоў. На практыцы гэта азначае, што па доўгу за электраэнергію спагналі б у 2,5 раза больш, чым па прасрочаным крэдыце.
Усе астатнія запазычанасці трапляюць у катэгорыю без прыярытэту.
Спагнанні без катэгорыі прыярытэту: могуць забраць максімум 20 % пенсіі
Яны хоць і не маюць катэгорыі прыярытэту, усё роўна могуць «адкусіць» прыкметную частку выплаты.
Без катэгорыі спагнанні:
- спажывецкія крэдыты банкаўскія і ў МФА, аўтакрэдыты, іпатэка;
- штрафы і пені па крэдытах;
- пазыкі ў фізічных асоб;
- іншыя грашовыя абавязацельствы.
Па такіх даўгах максімум спагнання — 20 % пенсіі.
Гэта галоўнае адрозненне ад працуючых грамадзян: з іх заробку па звычайных даўгах могуць спаганяць да 50 %.
Асобна пра надбаўку на догляд
Абсалютна абароненая ад спагнанняў — надбаўка на догляд: з яе ніколі і нічога не ўтрымліваюць. Пры разліку спагнання надбаўку аднімаюць ад агульнага пенсійнага даходу і лічаць працэнты ад таго, што засталося.
Каму належыць надбаўка на догляд? Яна аўтаматычна прызначаецца пенсіянерам, якія дасягнулі 80 гадоў, у памеры 50 % ад мінімальнай пенсіі. А асобам з інваліднасцю I групы і яшчэ некаторым катэгорыям налічваюць надбаўку ў 100 % ад мінімальнай пенсіі па ўзросце. Па стане на люты 2026 года гэта 124,24 рубля.
Прыклад разліку
У пенсіянера — аліменты плюс доўг па ЖКП і прасрочаны крэдыт.
Усё адно сумарна не могуць утрымаць больш за 50 % базы. Прыярытэт аддаецца патрабаванням класа А, астатнія чакаюць сваёй чаргі. Спачатку з пенсіянера спагнуць першачарговае — да 50 %, а потым астатняе, але ўжо па 20 %.
Умовы такія:
пенсія: 1200 рублёў у месяц, у тым ліку — надбаўка на догляд 124,24 рубля;
даўгі: аліменты, рашэнне суда: 300 рублёў у месяц;
прасрочаны крэдыт: 5000 рублёў;
прасрочка за ЖКП: 800 рублёў.
Разлік па прыярытэтах:
База: 1200 мінус 124,24 — атрымліваецца 1075,76 рубля. Бяром ад гэтага 50 % — атрымліваецца 537,88 рубля. Гэта максімум сумы ўсіх утрыманняў.
Размеркаванне:
аліменты, найвышэйшы прыярытэт: 300 рублёў;
ЖКП, клас А: можна ўзяць яшчэ 537,88 мінус 300 — атрымліваецца 237,88 рубля;
крэдыт, клас Б: нічога не спаганяюць, бо ліміт 50 % вычарпаны прыярытэтнымі даўгамі.
Астатак доўгу па ЖКП 562,12 рубля пераносіцца на наступныя месяцы. Крэдыт застаецца неаплачаным да пагашэння або змяншэння прыярытэтных даўгоў.
А калі пенсіянер працуе? Тады ў яго будзе два разлікі спагнання: з пенсіі — як мы апісалі вышэй, і з заробку — як з звычайнага працуючага грамадзяніна, то-бок да 50 % па любых спагнаннях.
Асобныя выпадкі і выключэнні
Выключэнні з агульнага правіла рэдкія, але ёсць:
Пераплаты па віне пенсіянера. Артыкул 94 Закона «Аб пенсійным забеспячэнні» уводзіць асобны канал спагнання — рашэнні камісій па прызначэнні пенсій. Так бывае, калі для павелічэння пенсіі падалі падробленыя або недакладныя дакументы, альбо пенсіянер схаваў факты, што ўплываюць на памер пенсіі. Тут ёсць асаблівасць: спагнанне адбываецца без суда, па рашэнні камісіі органа сацабароны. Памер утрымання па класе Б — 20 % пенсіі.
Асобная катэгорыя — асуджаныя пенсіянеры. Для іх у месцах пазбаўлення волі дзейнічае асаблівы рэжым. Частка пенсіі ідзе на кампенсацыю расходаў установы: харчаванне, камунальныя. Гэта рэгулюецца Крымінальна-выканаўчым кодэксам. Колькі застанецца — залежыць ад катэгорыі папраўчай установы. Калі ёсць аліменты, крэдыты — спагнанне ідзе з астатняй часткі. Захоўваецца мінімум для асабістых патрэб.
Калі чалавек атрымлівае дзве пенсіі, то спагнанне ідзе з абедзвюх пенсій адначасова па аднолькавых правілах, па тых жа лімітах, што і з адной пенсіі. Захоўваецца агульная гарантыя: сумарна павінна застацца не менш за 50 % ад агульнай базы — гэта сума абедзвюх пенсій мінус надбаўкі.
Ці ёсць дадатковая абарона для пенсій па інваліднасці? Няма спецыяльнай абароны па відзе пенсіі. Усе пенсіі абаронены аднолькава. Але асобы з інваліднасцю I групы атрымліваюць падвоеную надбаўку на догляд: 124,24 рубля замест 62,12 рубля. Гэтая надбаўка абаронена ад усіх спагнанняў.
Ці можа банк спісваць доўг з пенсійнай карты аўтаматычна?
Толькі па дамове. Калі пры афармленні крэдыту вы падпісалі згоду на безакцэптнае спісанне, банк можа ўтрымліваць грошы з карты наўпрост.
Але ліміты застаюцца: нават па дамове банк не можа ўтрымліваць больш за 20 % па крэдытах. Калі ўтрымліваюць больш — гэта парушэнне, можна абскардзіць.
Што рабіць са старымі даўгамі, якія хочуць спагнаць толькі цяпер?
Праверыць тэрмін даўнасці. Па агульным правіле тэрмін іскавай даўнасці — тры гады, ёсць спецыяльныя тэрміны; усё гэта вызначаецца артыкуламі 196–208 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Калі з моманту ўзнікнення доўгу мінула больш, чым прадугледжана заканадаўствам, — спагнанне магчыма толькі ў тым выпадку, калі крэдытор паспеў падаць у суд да сканчэння тэрміну. Калі тэрмін мінуў, а суда не было — доўг лічыцца такім, што не падлягае спагнанню.
Аднак тэрмін даўнасці перарываецца, калі вы прызналі доўг пісьмова, калі рабілі хаця б мінімальны плацёж, калі было судовае рашэнне па гэтай справе.