Слёзы «залатой дзяўчыны»

• Віталь Портнікаў
• 14.02.2026, 17:33

МОК самаразбураецца.

Гісторыя з дыскваліфікацыяй украінскага атлета Уладзіслава Гераскевіча нечакана стала адной з галоўных сюжэтаў зімовай Алімпіяды ў Італіі, засланіўшы самі спартыўныя вынікі. І, шчыра кажучы, я не здзіўлены. Бо скандал з Гераскевічам — гэта кульмінацыя сістэмы бясконцых прыніжальных кампрамісаў спартыўнага менеджменту з аўтарытарнымі рэжымамі, якія робяць стаўку на фінансаванне ўласных спартыўных дасягненняў і, адпаведна, гатовыя шчодра фінансаваць міжнародныя спартыўныя інстытуцыі.

Уласна кажучы, само абранне новага прэзідэнта Міжнароднага алімпійскага камітэта летась ужо прадбачыла падобныя скандалы. Шматгадовы кіраўнік МОК Томас Бах таксама адрозніваўся вядомай гнуткасцю, аднак усё ж гэта быў нямецкі спартыўны менеджар, вядомы не толькі як паспяховы атлет, але і як палітык з шэрагаў Свабоднай дэмакратычнай партыі. Бах, прынамсі, разумеў, што існуюць рэальная рэпутацыя і рэальная палітыка, ад якіх немагчыма ўхіліцца нават у спорце.

Яго пераемніца Кірсці Ковентры, знакамітая зімбабвійская плыўчыха, дасягненнямі якой ганарыўся шматгадовы дыктатар Роберт Мугабэ, які называў яе «залатой дзяўчынай» сваёй краіны, — фігура іншага кшталту. Гэта чалавек, сфармаваны ва ўмовах дыктатуры. І не варта ашуквацца амерыканскай адукацыяй або доўгім жыццём на Захадзе. Мы з уласнага досведу ведаем, як многія выхадцы з былога сацыялістычнага свету паспяхова мімікрыюць пад заходні лад жыцця, захоўваючы ранейшыя цынічныя падыходы да кар’еры і грамадскага дабра.

Ковентры была не проста спартсменкай — яна займала пасаду міністра моладзі і спорту Зімбабвэ. І да яе працы на гэтай пасадзе выстаўляліся сур’ёзныя прэтэнзіі, якія яна адхіляла з рытарычнай лёгкасцю Элы Памфілавай, заяўляючы, што той, хто хоча перамен, павінен удзельнічаць у кіраванні.

Пасля гэтага не даводзіцца здзіўляцца яе дэманстратыўным эмоцыям у сітуацыі з Гераскевічам (дырэктар па камунікацыях МОК Марк Адамс 12 лютага распавёў журналістам, што пасля асабістай спробы ўгаварыць украінскага спартсмена адмовіцца ад выкарыстання «шлема памяці» Ковентры заплакала. — Рэд.). Відавочна, што гэта разумная і амбіцыйная жанчына ўмее не толькі плаваць, але і плакаць у патрэбны момант.

Аднак справа, вядома, не толькі ў асобе Ковентры. Праблема ў тым, што менавіта такая фігура апынулася на чале міжнароднага алімпійскага руху. Ужо ў момант яе абрання было відавочна: гэта прысуд сістэме, якая непазбежна пачне самаразбурацца. І гэта яшчэ не раз выявіцца — і ў рашэннях МОК, і ў вердыктах спартыўнага арбітражу.

Мы выдатна разумеем, што ў жэсце Гераскевіча, які хацеў ушанаваць памяць загінулых калегаў, не было нічога палітычнага. Гэта быў жэст чалавечай спагады — а менавіта ідэя міру і павагі паміж народамі ляжыць у аснове Алімпійскіх гульняў. Але чыноўнікі аддаюць перавагу рабіць выгляд, што гэта не так. І ў гэтым галоўная праблема. Усе ўсё разумеюць, але машына спартыўнага руху працягвае рухацца па сваёй траекторыі — да Крамля, да Пекіна, да манархій Персідскага заліва. Туды, дзе ёсць грошы. А не туды, дзе ёсць сумленне і павага да традыцый спорту.

Дэградацыя пачалася не сёння. Пра яе можна было казаць яшчэ падчас Алімпіяды ў Маскве (гаворка пра летнія Алімпійскія гульні 1980 года. — Рэд.), калі правядзенне Гульняў у сталіцы агрэсіўнай дзяржавы фактычна выратаваў новы прэзідэнт МОК Хуан Антоніа Самаранч. У 2025 годзе яго сын, дарэчы, быў адным з канкурэнтаў Кірсці Ковентры.

Пра непразрыстасць і карумпаванасць міжнародных спартыўных арганізацый у апошнія гады не казаў толькі лянівы. Усе выдатна разумеюць, што гэта даўно ўжо не проста спартыўныя асацыяцыі, а структуры, якія нагадваюць мафіёзныя аб’яднанні, нярэдка з відавочным палітычным ухілам.

Чаго каштаваў хоць бы Кірсан Ілюмжынаў на чале ФІДЭ, якога змяніў Аркадзь Дварковіч, што з’явіўся на алімпійскіх трыбунах у Мілане з савецкай сімволікай і прэславутым Мішкам — сімвалам алімпійскай ганьбы. Спецыяльна ўстаноўленую ФІФА прэмію міру для Трампа я нават не згадваю. Прэзідэнт ФІФА Джані Інфантына даўно выглядае хутчэй удачлівым брокерам, чым спартыўным менеджарам.

Але гэта хаця б спартыўныя асацыяцыі. А сэнс алімпійскага руху — не толькі ў рэкордах і медалях. Ён найперш у гуманізме. Менавіта ў гуманізме заключалася яго спрадвечная ідэя.

І гэтую ідэю на нашых вачах цынічна таптае сам Міжнародны алімпійскі камітэт на чале з былым міністрам дыктатарскага рэжыму. Цяжка ўявіць нешта больш далёкае ад сапраўднага алімпійскага духу.

Таму дыскваліфікацыя Гераскевіча стала выразным і відавочным дыягназам таго, што адбылося з алімпійскім рухам — і з вялікім спортам увогуле — за апошнія дзесяцігоддзі. І напамінам пра тое, што спорт не можа існаваць у вакууме грамадскага развіцця. Калі знікаюць каштоўнасці ў рэальным жыцці, яны знікаюць і ў спорце.

Віталь Портнікаў, «Вот Так»