Чым здзівіў Мюнхенскі даклад
- 14.02.2026, 21:06
Аўтары даклада заклікаюць Еўропу дзейнічаць рашуча.
«Ідзе разбурэнне». Так можна перакласці назву Мюнхенскага дакладу па бяспецы, прадстаўленага ў панядзелак, 9 лютага, за лічаныя дні да адкрыцця ў Германіі аднайменнай канферэнцыі. Слон на вокладцы — сімвал Рэспубліканскай партыі ЗША — намёк на галоўную тэму, разбуральную палітыку прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, піша «Нямецкая хваля».
Што адбудзецца далей у адносінах Амерыкі і Еўропы пасля прамовы Трампа ў Давосе і крызісу вакол Грэнландыі? Гэта тэма абяцае стаць галоўнай на форуме ў сталіцы Баварыі, на які 13 лютага збяруцца дзясяткі сусветных лідараў.
Еўропа без амерыканскага «парасона»
Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы (MSC) ужо за 60 гадоў, але штогадовыя даклады — адносна новая з'ява. Гэта дзецішча яе многагадовага і цяперашняга старшыні, былога нямецкага дыпламата Вольфганга Ішынгера (Wolfgang Ischinger). Даклад 2026 года — адзін з самых песімістычных за апошнія гады. Калі папярэднія пакаленні саюзнікаў ЗША маглі разлічваць не толькі на «амерыканскую сілу», але і ў цэлым на агульнае разуменне прынцыпаў сусветнага парадку, то сёння гэта «здаецца значна менш» надзейным, піша Ішынгер ва ўступным слове. У самым дакладзе ёсць больш адназначнае фармуляванне: «эра», калі Еўропа квітнела пад амерыканскім «парасонам» бяспекі, «скончылася».
Што далей? Даклад не дае дакладнага адказу, у тым ліку і таму, што амерыканскі падыход да еўрапейскай бяспекі ўспрымаецца як «няўстойлівы», які вагаецца паміж «падтрымкай і прымусам». Але перспектывы можна ацэньваць песімістычна. Адзін з варыянтаў — свет можа рухацца ў бок палітыкі, калі «рэгіянальныя гегемоны» дамінуюць і «ўсталёўваюць правілы ў сваіх сферах уплыву», гаворыцца ў дакладзе.
Што сказана ў дакладзе пра вайну Расіі супраць Украіны
Украіна, супраць якой Расія вядзе поўнамаштабную вайну амаль чатыры гады, у дакладзе названа «адной з першых ахвяр» новага тыпу сусветнага парадку. «Замест таго каб разглядаць яе ў першую чаргу як пытанне суверэнітэту і міжнароднага права, вайну спрабуюць перафарматаваць як прадмет перамоваў моцных лідараў, у ходзе якіх тэрыторыя, гарантыі бяспекі і нават прыродныя рэсурсы становяцца разменнай манетай», — сказана ў дакладзе. У гэтых умовах еўрапейцы вымушаны прыстасоўвацца, прычым не да Расіі, а да Вашынгтона. Як адзначаюць аўтары, гэта патрабуе канкрэтных дзеянняў, бо «надзея — гэта не стратэгія». Акрамя таго, «канфрантацыя вакол Грэнландыі» паказала межы спробаў прыстасавацца.
Тэме вайны Расіі супраць Украіны ў дакладзе гэтым разам нададзена менш увагі, чым у папярэднія гады. Масква не дэманструе намеру скончыць вайну, канстатуюць аўтары. Яны адзначаюць, што Еўропа працягвае падтрымліваць Украіну, але пры гэтым рухаецца з рознай хуткасцю: існуюць істотныя адрозненні паміж фінансава мацнейшымі краінамі паўночнага ўсходу і паўднёва-захадам кантынента, дзе дзяржавы не могуць дазволіць сабе павялічыць выдаткі на абарону. Няўдалая спроба выкарыстаць для дапамогі Кіеву замарожаныя ў ЕС расійскія актывы паказала «абмежаванні калектыўнага еўрапейскага адказу перад тварам расійскага запалохвання».
Індэкс бяспекі: Расію радзей успрымаюць як пагрозу
Нягледзячы на тое, што ў Еўропе гэта называюць спробамі запалохвання з боку Масквы, грамадзяне найбуйнейшых заходніх краін, здаецца, у цэлым сталі менш баяцца пагрозы з боку РФ. Пра гэта сведчыць Мюнхенскі індэкс бяспекі (Munich Security Index) адносна ўспрымання рызык у свеце, які з 2021 года з'яўляецца часткай даклада. Гэтым разам рэпрэзентатыўныя апытанні былі праведзены ў лістападзе 2025 года ў 11 краінах, якія можна падзяліць на дзве групы — G7 (вядучыя прамысловыя краіны Захаду) і BRICS мінус Расія (Бразілія, Індыя, Кітай, ПАР). Сярод прапанаваных на выбар «рызык» — як асобныя краіны, так і эканамічныя, ваенныя або сацыяльныя фактары, ад дэзінфармацыі да прымянення ядзернай зброі або недахопу ежы. Індэкс аб'ядноўвае некалькі паказчыкаў — ад агульнай ацэнкі рызык да гатоўнасці ім супрацьстаяць.
Адно з галоўных змяненняў за мінулы год — у большасці краін G7 узрасла ўспрыманне рызык з боку ЗША. Можна меркаваць, што паказчык быў бы яшчэ вышэйшы, калі б апытанне праводзілася ў студзені 2026 года, пасля падзей у Венесуэле і крызісу вакол Грэнландыі.
Аўтары даклада звяртаюць увагу, што ўспрыманне пагрозы з боку Расіі ў вачах рэспандэнтаў прыкметна зменшылася. У краінах «сямёркі» ў спісе 32 «найбольш сур'ёзных рызык» РФ апусцілася з другога на восьмае месца. Гэты вынік выглядае незвычайна, паколькі апытанне праводзілася ўжо пасля таго, як баявыя расійскія дроны ў верасні 2025 года ўпершыню заляцелі на тэрыторыю суседняй з Германіяй Польшчы і былі збіты самалётамі НАТА. Тады ж расійскія знішчальнікі парушылі паветраную прастору Эстоніі, а, меркавана, расійскія беспілотнікі ўпершыню паралізавалі працу некалькіх еўрапейскіх грамадзянскіх аэрапортаў, уключаючы Мюнхен. Аднак рызыка атак беспілотнікаў або сабатажу не ўключана ў Мюнхенскі індэкс як асобнае пытанне.
У абсалютным вымярэнні Расія па-ранейшаму ўспрымаецца як «значна большая пагроза, чым ЗША», прычым амаль ва ўсіх апытаных краінах, сказана ў дакладзе. Выключэнне — Кітай і Індыя, дзе стаўленне да РФ традыцыйна пазітыўнае.
Сярод краін G7 рызыкі з боку Расіі найбольш востра ўспрымаюць жыхары Германіі — 71 пункт, хоць за мінулы год гэты паказчык знізіўся на сем пунктаў. У рэйтынгу рызык Расія ў ўспрыманні немцаў займае чацвёртае месца. У першай тройцы — кібератакі, рост няроўнасці і радыкальны ісламскі тэрарызм.
У цэлым, гаворачы пра выклікі, што стаяць перад Еўропай, аўтары даклада заклікаюць еўрапейскія краіны дзейнічаць больш рашуча і прыводзяць у прыклад асобныя групы, якія яны называюць «авангард», напрыклад фармат «Веймар плюс» (Францыя, Германія, Польшча, Вялікабрытанія) або «еўрапейская пяцёрка» (тыя ж плюс Італія). Нерашучасць будзе азначаць, што Еўропа рызыкуе застацца «ў шэрай зоне паміж канкуруючымі сферамі ўплыву», гаворыцца ў Мюнхенскім дакладзе па бяспецы.