Крэмль зрабіў апошнюю стаўку

• Андрэй Демарціно
• 15.02.2026, 10:55

У паветры разліта стойкае чаканне перамен.

У паветры разліта стойкае чаканне перамен. Небачаная раней інтэнсіўнасць перамоваў фармуе запыт і падсілкоўвае надзею на тое, што «гэта вось-вось павінна скончыцца».

Асабліва эмоцыі абвастраюцца напярэдадні чацвёртай гадавіны, калі 24 лютага 2022 года мала хто мог уявіць, якое мора пакут і слёз давядзецца перайсці: «Мы думалі — месяц. Аказалася — бездань».

Слон у пакоі

Мноства ўкраінскіх сустрэч з амерыканцамі і еўрапейцамі, а таксама разнастайнасць нараджаных імі планаў урэгулявання, гарантый бяспекі і спадарожных дакументаў фармавалі фон хутчэй супакойлівы, чым пераканаўчы.

Адсутнасць за сталом перамоваў галоўнага фігуранта і рэальнага адрасата рашэнняў — Расіі як краіны-агрэсара — стварала ўстойлівы эфект «слона ў пакоі». Бо незалежна ад колькасці папярэдніх заяў і праведзеных форумаў загад аб спыненні агню павінен быць аддадзены там жа, дзе быў аддадзены загад аб яго пачатку. І гэта яўна будзе не ў Маямі, Амане або Бруселі.

Таму, каб ацаніць перспектывы заканчэння або эскалацыі вайны, варта зразумець матывы чалавека, адзінаасобна за яе адказнага.

У 2026 годзе правільны адказ такі ж крытычны, як у 2022-м быў пытанне: ці адбудзецца ўварванне. Розніца ў ацэнцы прадугледжвае дыяметральна процілеглыя стратэгіі — пачаць перакоўваць мячы на араты або працягваць збіраць араты для вырабу максімальнай колькасці мечаў.

Цёмная idée fixe

Хоць псіхааналіз асобы Пуціна — чалавека, які перамяшчаецца на браняпоездзе і не ставіць лайкі, — занятак удзячнасцю не блішчыць, логіка дзеянняў адкрытая: нясучай канструкцыяй светапогляду застаецца пытанне пра бессмяротнасць і месца ў гісторыі — пра тое, як ён і яго эпоха будуць апісаныя ў падручніках.

Узрост і набліжэнне фіналу выклікалі да жыцця такую цёмную idée fixe — зацыкленасць на палавецах, Рурыкавічах і імператарах.

І гэта дрэнная навіна. Дрэнная таму, што рашэнне аб пачатку так званай СВА, што перарасла ў паўнамаштабную вайну, першапачаткова прадугледжвала канчатковы вынік — «усё або нічога».

Формулы «Пуцін — збіральнік земляў, спадкаемца Пятра I і Кацярыны Вялікай» або «Пуцін — ваенны злачынца, дыктатар і васал Кітая» пакідаюць надзвычай вузкае поле для кампрамісаў. А чатыры гады ўкраінскага супраціву крытычна звузілі для Пуціна магчымасць напісання «гераічнага летапісу», усё бліжэй падводзячы да сцэнару ганебнай вайны.

Мізэр і насмешка

Прыкладваючы падобную мерку «гістарычнай велічы» да тых ці іншых варыянтаў мірных пагадненняў, можна ацэньваць іх жыццяздольнасць: ці набліжаюць яны крэмлёўскага кіраўніка да дасягнення яго месіянісцкіх мэтаў або, наадварот, аддаляюць ад іх.

Паводле стану на сёння самыя лаялісцкія адносна Крамля варыянты па сваёй сутнасці капітулянскія для Расіі. Усё, што можа прапанаваць Захад і на што можа згадзіцца Украіна, — мізэр і насмешка.

Нават калі Амерыка прызнае Крым расійскім — ці пратрымаецца гэтае рашэнне да наступных выбараў або прэзідэнцкага імпічменту ў ЗША?

Замацаваць у Канстытуцыі Украіны неўступленне ў НАТА? Праз адзін, максімум два выбарчыя цыклы чарговае манабольшасць аднагалосна скасуе гэтую норму.

Патрабаванні наконт рускай мовы, абмежавання ЗСУ, афіцыйнай адмовы ад тэрыторый магчымыя толькі ў выпадку расійскага сцяга над Майданам, канцлагераў і поўнай акупацыі. Расія да гэтага гатовая — або яе ваенны максімум — дабіць ЦЭЦ-5 у Кіеве?

Стаўка на час

Адзіны мінімальна прымальны на сёння для Крамля варыянт — афіцыйнае прызнанне Украінай (у першую чаргу) і Захадам страты акупаваных тэрыторый.

Толькі гэтае рашэнне здольнае хоць неяк апраўдаць катастрафічнасць наступстваў вайны для Расіі і не закласці пад яе пастаянна тлеючы бікфордаў шнур украінскага рэзентыменту.

«Фінляндызацыя» — як гістарычны прэцэдэнт. Украіна прымае дакумент неабарачальнай юрыдычнай сілы, які легалізуе і прызнае захоп тэрыторый суверэннай дзяржавы.

Чым не выхад? Мінулі дзесяцігоддзі: Фінляндыя ёсць, Расія ёсць, а прэтэнзій няма — «усё маўчыць, бо благадэнствуе». Але паколькі падобнае развіццё падзей наўрад ці паследуе ў найбліжэйшай будучыні, узнікае пытанне: чаго чакаць?

Пуцін гатовы працягваць. Калі на кану вечнасць, цана не мае значэння. Увесь яго досвед 26-гадовага ўтрымання ўлады падказвае: час — яго галоўны саюзнік. Трэба перачакаць.

Дрэнная камбінацыя рана ці позна зменіцца добрай. У каго яшчэ ў запасе не мізэрныя 4–5 гадоў выбарчага тэрміну, а, па сутнасці, палітычная вечнасць — асабліва калі плануеш жыць да ста пяцідзесяці? Уся праблема ў тым, што нават самы верны саюзнік можа здрадзіць.

Дзве рэальнасці

Маштаб загаданага жадання шматкроць перавысіў памеры часу, што застаўся ў Пуціна, і сціскаецца са хуткасцю шаргрэнавай скуры. «Цывілізацыйны надрыў», «перанапружанне» — тое, пра што рускія еўразійцы так любяць разважаць адносна Захаду, сёння можна назіраць ужо ў адносінах да самой Расіі.

Эканамічныя і сацыяльныя крызісныя трэшчыны з нарастаючай хуткасцю распаўзаюцца па расійскім аўтарытарным лёдзе. Праўда, усе гэтыя «штармавыя папярэджанні» не перашкаджаюць Пуціну існаваць у ўласнай рэальнасці, у якой Украіна набліжаецца да кропкі «калапсу», калі:

– украінскі фронт «прагнецца і рассыплецца»;

– тыл замерзне і ўзбунтуецца;

– Амерыку — купім, Еўропу — прагнём.

У гэтых уяўленнях — касплей «трохвугольніка смерці» УНР 1919 года: «чырвоныя» з поўначы, «белыя» з усходу, палякі з захаду і палаючы агонь анархіі атаманшчыны ў цэнтры. Версія 2026 года: рускія з усходу і поўначы, адвернутая Еўропа з захаду і ўнутраная дэстабілізацыя.

Але ёсць і іншая рэальнасць — «на зямлі», дзе ў Расіі:

– мінімальныя тактычныя здабыткі;

– каласальныя чалавечыя страты;

– адсутнасць перспектыў перамогі.

Тупік як умова выхаду

Што можа змяніць сітуацыю і сфарміраваць у Крамля запыт на рэальнасць вынікаў і на выхад з вайны?

Гэта той жа круг абставін, на якія разлічваюць у Маскве ў дачыненні да Украіны: крызіс на фронце, унутрырасійская напруга і ціск звонку.

Хатняе заданне Украіны — стварэнне сітуацыі доўгатэрміновага і ўстойлівага пазіцыйнага тупіка. Блакіраванне магчымасцей далейшага расійскага прасоўвання. Мінімізацыя тэрору ўкраінскага тылу. Дэманстрацыя ўнутранай устойлівасці і стабільнасці.

*** *** ***

Пуцін не шукае міру — ён дамаўляецца пра сваё месца ў гісторыі.

Усё, што яму сёння прапануюць, — гэта выбар паміж мізэрам і насмешкай: фрагменты Данбаса і «дух Анкарыджа» замест «новай Ялты» і СССР-2.0. У гэтай логіцы кампраміс роўны капітуляцыі.

У крэмлёўскай рэальнасці Украіну па-ранейшаму можна дадавіць і замарозіць, а Захад — стаміць і перачакаць. Адсюль стаўка на час як на галоўны рэсурс.

Але разлік на яго неабмежаванасць упіраецца ў абмежаванасць саміх рэсурсаў, выклікаючы агульнае перанапружанне сістэмы. І хоць, калі гаворка ідзе пра «вечнасць», цана не мае значэння, гэтае правіла дзейнічае толькі да таго часу, пакуль вытрымлівае сама сістэма.

Андрэй Демарціно, УП