Дзмітрый Бандарэнка: У мінулым годзе трыа трапіла ў грандыёзныя скандалы

• 16.02.2026, 9:57

Абаронцам беларусаў можа стаць Алесь Бяляцкі.

Што будзе пасля пераезду Святланы Ціханоўскай з Літвы ў Польшчу? Чаму людзі, якія назвалі сябе «лідарамі» ў 2020 годзе, адмаўляюцца несці адказнасць? На каго сёння спадзявацца беларусам?

Пра гэта сайт Charter97.org спытаў каардынатара грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Дзмітрыя Бандарэнку:

— Як вы ставіцеся да таго, што Ціханоўская і частка яе офіса пераязджаюць у Польшчу з Літвы?

— Нічога добрага не чакаю. Ціханоўская — знак бяды. Яна баязліва збегла з Беларусі на наступны дзень пасля выбараў у 2020 годзе, сёння таксама з ганьбай з’ехала з Літвы, пакінуўшы дзясяткі тысяч беларусаў з праблемамі, якія ўзніклі і па яе віне. Вядома, сітуацыя ў Літве ў дачыненні да беларусаў неадназначная, але факты такія: на пачатак 2024 года 62 тысячы беларусаў мелі від на жыхарства ў Літве. Да канца 2025 года іх засталося 50 тысяч, гэта значыць мінус 12 тысяч за два гады.

Я перыядычна бываю ў Літве і чуў ад літоўцаў, што «эта ваша Ціханоўская ездзіць на аўтамабілях з мігалкамі, палохае людзей, у той час як прэзідэнт і прэм’ер-міністр Літвы вельмі рэдка імі карыстаюцца».

На стаўленні да беларусаў паўплывала і тое, што «лідарка» за пяць гадоў так і не змагла вывучыць хаця б некалькі фраз па-літоўску, не спрабавала вывучаць мову краіны, якая яе прыняла. Гэта паўплывала і на агульнае стаўленне да беларусаў. Толькі падумайце, чалавек з’ехаў з Вільнюса, бо аховы літоўскай паліцыі «ёй было недастаткова». Без аховы і ўзроўню жыцця VIP-асобы ўчарашняя хатняя гаспадыня ўжо жыць не можа.

Сёння я, чалавек, які ўжо даўно жыве ў Варшаве, з трывогай чакаю, што будзе пасля пераезду Ціханоўскай са світай у Польшчу.

— У Варшаве прайшлі слуханні так званага «каардынацыйнага» савета, на якіх прысутнічала Святлана Ціханоўская. Слуханні былі раптоўна перапыненыя за 2,5 гадзіны да запланаванага часу з-за таго, што, паводле слоў яе памочнікаў, Ціханоўская стамілася. Ці ёсць толк ад падобных слуханняў і сходаў?

— Я заўсёды вельмі крытычна ставіўся да структураў, якія афіліяваныя са Святланай Ціханоўскай, таму што першапачаткова яна абсалютна не была гатовая да ролі лідара, і было відаць, што яна толькі агучвае тыя тэксты і ідэі, якія прапануюць ёй раднікі з акружэння. Мы памятаем, што першы «каардынацыйны савет» узначаліла давераная асоба Ціханоўскай, выпускніца Акадэміі МУС Вольга Кавалькова. Туды ўвайшлі тысячы чалавек, але чамусьці толькі сем членаў прэзідыума мелі там права голасу. Менавіта на гэтым «савеце» і ляжыць адказнасць за тое, што пратэсты не скончыліся поспехам.

Сёння некаторыя людзі з гэтага незразумелага «савета» параўноўваюць сябе з Кангрэсам ЗША. Кангрэс ЗША выбіраецца на сумленных дэмакратычных выбарах, у якіх удзельнічаюць сотні мільёнаў грамадзян Амерыкі. У Беларусі права голасу маюць каля 7 мільёнаў чалавек. За апошні склад гэтага «каардынацыйнага савета» нібыта галасавала або ўдзельнічала ў «выбарах» крыху больш за 6 тысяч. Гэта проста НДА з некалькімі дзесяткамі ўдзельнікаў. Параўноўваць сябе з нейкім парламентам — проста абсурд.

Гэтыя «слуханні» мне вельмі нагадалі савецкі камсамольскі сход у школе, на які прыйшла злая цётка з райкама. Ціханоўская ўвесь час гаварыла пра сябе ў трэцяй асобе і наязджала на гэтых баязлівых прадстаўнікоў «каардынацыйнага савета».

— На слуханнях было шмат тэм, аднак «каардынацыйны савет» так і не абмеркаваў знікненне свайго спікера Анжалікі Мельнікавай, якая год таму знікла з касай гэтай арганізацыі — $150 тысячамі. Чаму пра гэтае здарэнне вырашылі забыць?

— Так, усе забылі, што яшчэ год таму беларускую апазіцыю прадстаўляла трыа, якое ўвесь час выкладвала ў сацсетках фатаграфіі з міжнароднымі палітыкамі. У гэта трыа ўваходзілі Павел Латушка, Анжаліка Мельнікава і Святлана Ціханоўская. Ніхто з іх ніякай апазіцыйнай дзейнасцю да 2020 года не займаўся.

Мінулым годам усё трыа трапіла ў грандыёзныя скандалы. Адзін з кіраўнікоў КС і па сумяшчальніцтве намеснік Ціханоўскай у кабінеце Павел Латушка быў абвінавачаны ў харасменце членам «каардынацыйнага савета», юрысткай Вольгай Карпушонак. Абодва члены КС падалі адзін на аднаго ў суды еўрапейскіх краін.

Прызначаная Паўлам Латушкам старшынёй «каардынацыйнага савета» Анжаліка Мельнікава, якая таксама любіла называць сябе «лідарам дэмакратычных сіл», збегла з Польшчы са значнай сумай грошай і, да таго ж, аказалася шпіёнкай лукашэнкаўскіх спецслужбаў. Таксама ў 2025 годзе стала вядома, што «лідарка» Святлана Ціханоўская атрымала ад генерала тых жа лукашэнкаўскіх спецслужбаў 15 тысяч еўра і пяць гадоў сарамліва замоўчвала пра гэты факт.

Гэтыя скандалы падарвалі апошні давер беларусаў да структураў, звязаных з Ціханоўскай. Але на слуханнях пра гэта практычна нічога не было сказана. Вось такія недапытлівыя члены «каардынацыйнага савета», ёсць жа пытанні і паважней.

— Ціханоўская заявіла, што «План Перамога», якім у яе офісе займаўся падпалкоўнік ГУБАЗіКа Азароў, «аказаўся памылкай». Такіх «памылак» у офіса было шмат — праект «Чорная кніга Беларусі», у які ўкараняўся супрацоўнік ГУБАЗіКа Гайко, што прывяло да маштабных арыштаў. Цяпер ідуць затрыманні па яшчэ аднаму блізкаму да Ціханоўскай праекту — «Беларускі Гаюн» блогера Антона Матолькі. Чаму за гэтыя «памылкі», якія каштавалі сотням беларусаў свабоды, ніхто не адказвае?

— А чаму Святлана Ціханоўская так давярала падпалкоўніку ГУБАЗіКа Азарову? Ён жа не проста быў блізкім да офіса, а быў «міністрам» па аднаўленні правапарадку ў пераходным кабінеце Ціханоўскай. І калі яго пасля ўсіх скандалаў вымушаны былі зняць з пасады «міністра», Ціханоўская сказала: «Вельмі шкада, але ён цяпер будзе адказваць за падполле ў Беларусі».

Уяўляеце, падпалкоўнік гестапа адказвае за падполле ў Беларусі, пры гэтым ніхто не спытаў пра вынікі яго дзейнасці. Акрамя пералічаных вамі правалаў, чаму ніхто не адказаў за гульню ў «крыжыкі-нулікі» ў 2022 годзе, калі людзей клікалі на «рэферэндум» і «выбары» ў «палатку» Лукашэнкі. У 2025 годзе Ціханоўская, Мельнікава і Латушка — усе дружна звалі на «выбары» дыктатара Лукашэнкі. Рабіліся відэаролікі, на гэта былі выдаткаваныя вялізныя грошы. Некалькі дзён таму Эстонія абвясціла, што разысківае за фінансавыя махлярствы яшчэ адну былую «міністарку» Ціханоўскай Зарэцкую.

Цяжка сказаць, дзе быў хоць мінімальны поспех у Ціханоўскай і яе каманды, акрамя турыстычных паездак па некалькі разоў у Албанію і Ісландыю. Але цяпер нязручныя пытанні задаюць і журналісты, і простыя беларусы. Ціханоўская зласліва адказвае, што гэта «змова супраць яе», што «з Лукашэнкам складана змагацца, а з ёй лягчэй». На мой погляд, беларусы ўжо разабраліся і расчараваліся ва ўсіх гэтых «ОПК, «КС», «ОСЦ» і «ОСТ».

— На каго сёння спадзявацца беларусам і што рабіць далей? Бо людзі, якія называлі сябе лідэрамі ў 2020 годзе, відавочна такімі не з’яўляюцца.

— Спадзявацца на сапраўдных лідараў. Такія лідары ёсць сярод тых, хто цяпер выйшаў з турмаў. Гэта Яўген Афнагель, Паліна Шарэнда-Панасюк і, на мой погляд, прафсаюзны лідар Генадзь Фядыніч, ёсць надзея на Алеся Бяляцкага, а таксама на тых людзей, якія яшчэ застаюцца ў турмах. Там вельмі шмат лідараў — лакальных, рэгіянальных, агульнанацыянальных.

Сапраўды, людзі, што жывуць сёння ў Беларусі, знаходзяцца, магчыма, у самай складанай сітуацыі за апошнія дзесяцігоддзі. Скарыстаўшыся вайной Расіі з Украінай, рэжым Лукашэнкі проста перастаў выконваць нават уласныя законы. Тысячы людзей працягваюць знаходзіцца ў турмах па палітычных артыкулах.

Я цалкам згодны з Генадзем Фядынічам, які нядаўна выйшаў з турмы і сказаў, што тысячы беларусаў, якія апынуліся за мяжой, папросту кінутыя. Бо праблем вельмі шмат — і з легалізацыяй дакументаў, і з медыцынай, і з пытаннямі пенсій, і з працаўладкаваннем. І гэтым павінны займацца людзі, у якіх ёсць прафесіяналізм і баліць душа за беларусаў.

У мяне ёсць канкрэтная прапанова. Ёсць Алесь Бяляцкі — гэта лаўрэат Нобелеўскай прэміі, аўтарытэтны чалавек, праваабаронца і былы палітвязень. Магчыма, ён падабраў бы каманду і стаў бы амбудсменам, абаронцам для ўсіх беларусаў — не толькі тых, хто ў краіне, але і за мяжой. Таму што пытанняў вельмі шмат, але яны вырашальныя. І Алесь мог бы прыцягнуць рэсурсы, у яго ёсць аўтарытэт. З ім будуць сустракацца і лічыцца міжнародныя лідары, кіраўнікі ўрадаў і міністры, якія адказваюць за напрамкі легалізацыі беларусаў за мяжой. Безумоўна, Алесь цудоўна ведае стан спраў з правамі чалавека сёння ў Рэспубліцы Беларусь, і ў першую чаргу тых, хто знаходзіцца ў зняволенні.

Гэта канкрэтная прапанова, таму што Еўразвяз, ЗША, Нарвегія, Вялікабрытанія, Канада выдзялялі велізарныя грошы на падтрымку дэмакратычных беларускіх праектаў. Шмат якія з гэтых сродкаў былі выдаткаваныя па справе, але вельмі многія — як мінімум неэфектыўна. Найбольш важна, што абсалютная большасць беларусаў, якія цяпер знаходзяцца за мяжой, кажуць, што іх праблемамі ніхто не займаецца. Усе спробы звяртацца ў структуры, звязаныя з Ціханоўскай, ні да чаго не прыводзяць. Прававая сітуацыя ўнутры Беларусі блізкая да гуманітарнай катастрофы, патрэбныя сур’ёзныя і аператыўныя дзеянні для дапамогі і выратавання вельмі многіх беларускіх грамадзян.