Археолагі раскрылі таямніцу загадкавых сасудаў у форме конусаў
- 16.02.2026, 13:43
Яны аказаліся васковымі лямпамі.
Археолагі нарэшце разгадалі таямніцу загадкавых керамічных сасудаў у форме конусаў, якія дзесяцігоддзямі ставілі вучоных у тупік. Новае даследаванне паказвае: гэтыя сасуды, знойдзеныя на шэрагу помнікаў меднага веку на Блізкім Усходзе, выкарыстоўваліся як лямпы на пчаліным воску падчас старажытных начных цырымоній, піша Independent (пераклад — сайт Charter97.org).
Канічныя сасуды, тыповыя для халкаліту (5000–3300 гг. да н. э.), выяўлены ў Ізраілі — у Ашкелоне, Эйн-Гедзі, Абу-Хофе і Грары. Яны заўсёды выклікалі пытанні ў археолагаў, бо аналагаў у іншыя эпохі няма. Іх форма, розная гліна і незвычайныя сляды вырабу нараджалі мноства версій: ад выкарыстання ў малочнай гаспадарцы да ўдзелу ў працэсах плаўлення медзі. Гіпотэзу пра лямпы раней адкідалі — унутры сасудаў не знаходзілі слядоў сажы.
Цяпер даследчыкі з Тэль-Авіўскага ўніверсітэта правялі першую сістэматычную экспертызу адной з найбуйнейшых калекцый такіх аб’ектаў, знойдзенай на помніку Талейлат-Гасул падчас раскопак 1929–1999 гадоў. Былі вывучаныя 35 цэлых сасудаў і 550 фрагментаў.
Навукоўцы высветлілі, што конусы вырабляліся з самых розных тыпаў гліны — ад вельмі грубай да тонкай, ад шчыльнай да парыстай. Тым не менш усе яны ствараліся паводле адной тэхналогіі: з суцэльнага камяка гліны, які прадаўляўся доўгай палачкай, пасля чаго падстава ўручную выцягвалася ў характэрную канічную форму. На выраб аднаго сасуда сыходзіла каля 10 хвілін.
Аднак унутраныя паверхні практычна ніколі не згладжваліся — хоць гэта было б проста і хутка. Даследчыкі мяркуюць, што іх змесціва цалкам пакрывала ўнутраную паверхню сасуда, робячы дадатковую апрацоўку бессэнсоўнай.
Ключавое адкрыццё — наяўнасць слядоў сажы ўнутры часткі сасудаў. Гэта пацвердзіла, што конусы сапраўды выкарыстоўваліся як лямпы, у якіх гарэў пчаліны воск.
Вывучыўшы ўвесь цыкл — ад вырабу да выкарыстання, — археолагі прыйшлі да высновы: такія лямпы, верагодна, ствараліся ўдзельнікамі цырымоній спецыяльна для начных бдзенняў. Даследчыкі звязваюць іх з рытуальнымі сцэнамі, адлюстраванымі на насценных роспісах Талейлат-Гасул.
Адкрыццё ставіць кропку ў шматгадовай спрэчцы пра іх прызначэнне і пралівае святло на раней невядомыя рытуальныя практыкі старажытных блізкаўсходніх супольнасцяў.