Расійскі фондавы рынак страціў трэць капіталізацыі

• 18.02.2026, 16:31

Гэта адбылося пасля даручэння Пуціна аб падвоенні паказчыка.

Уладзімір Пуцін у маі 2024 г., пасля чарговага «пераабрання», запатрабаваў падвоіць капіталізацыю расійскага фондавага рынку да 2030 г. — з 33% да 66% ВУП. З таго часу яна зменшылася прыкладна на трэць, а з пачатку вайны — ужо ў два разы.

На канец мінулага года капіталізацыя складала прыкладна 50 трлн руб., або 23% ВУП, падлічыла агенцтва «Эксперт РА». Перад пачаткам вайны, у 2021 г., расійскія кампаніі, што гандляваліся на біржах, паводле яго ацэнак, каштавалі 62,8 трлн руб., а іх суадносіны з ВУП былі ўдвая большыя, чым цяпер, — 47%.

Цяпер для выканання пастаўленай Пуціным «нацыянальнай мэты» капіталізацыю трэба ўжо не падвоіць, а патроіць. Яна магла б вырасці за кошт росту каціровак акцый, або размяшчэння новых папер (IPO), пашырэння рынку за кошт з’яўлення новых кампаній. Ні адзін з гэтых спосабаў у цяперашніх умовах не працуе.

Пасля пачатку вайны і ўзаемных санкцый (Расія заблакавала актывы нерэзідэнтаў з «недружалюбных» краін на рахунках тыпу «С») расійскі рынак застаўся без замежных інвестараў. Рынак пазбавіўся знешняга фінансавання і пачаў абапірацца на ўнутраныя рэсурсы, а іх недастаткова, адзначае «Эксперт РА». Да 2022 г. каля 60% абароту таргоў забяспечвалі інстытуцыйныя інвестары, пераважна замежныя, і сыход замежных гульцоў стварыў «вакуум ліквіднасці».

Яго запоўнілі расійскія рознічныя інвестары, але гэта не вырашыла праблему, піша агенцтва: «Дамініраванне розніцы выявіла крытычную праблему ёмістасці рынку: змена базы інвестараў зрабіла рынак масавым па колькасці ўдзельнікаў, але абмежаваным па аб’ёме капіталу». Фрагментаваны попыт фізічных асоб не здольны ўзяць на сябе буйныя размяшчэнні, адзначае агенцтва: «Рознічны інвестар можа забяспечыць поспех здзелкі на 3–5 млрд руб., але не здольны замяніць замежныя фонды, што пайшлі, у здзелках на суму больш як 50 млрд руб.». Таму бум IPO 2023–2024 гг., калі было адпаведна 8 і 14 размяшчэнняў, «Эксперт РА» называе «парадам кампаній малой і сярэдняй капіталізацыі».

Каціроўкі таксама не растуць: індэкс Масбіржы з пачатку 2024 г. знізіўся на 12%, а з часу падпісання ўказу Пуціна — на 20%. Высокія працэнтныя стаўкі адбіваюць у інвестараў цікавасць да ўкладанняў у акцыі: застрахаваны дзяржавай дэпазіт пад 14–15% (а летась — пры стаўках вышэй за 20%) робіць акцыі малапрывабнымі. Паводле даных Цэнтрабанка, летась расіяне скарацілі ўкладанні ў акцыі на 26 млрд руб.

Шмат якія аналітыкі параўноўваюць расійскі рынак са сціснутай спружынай, але вайна не дазваляе ёй разжацца. Высокія працэнтныя стаўкі, прыпыненне эканамічнага росту, падзенне прыбыткаў кампаній, моцны рубель (большасць расійскіх «блакітных фішак» — экспарцёры) перашкаджаюць росту індэкса Масбіржы. Недаацэненасць расійскага фондавага рынку — адзін з асноўных фактараў, што перашкаджаюць дасягненню мэты па падвоенні капіталізацыі, адзначалі аналітыкі «Т-інвестыцый». Яны не разлічваюць і на IPO. Перспектыўныя кампаніі ў асноўным невялікія; нават калі іх будзе шмат, іх сумарны ўклад у капіталізацыю не будзе істотным, пісалі яны. На іх думку, рэальна дапамагчы росту капіталізацыі могуць хутчэй некалькі цяжкавагавікоў, але і ад іх цяжка чакаць агульнага ўкладу больш за 5–10% у агульны рост капіталізацыі.

Пытанне аб тым, як капіталізацыя можа дасягнуць 2/3 ВУП да 2030 г. ва ўмовах высокай ключавой стаўкі і абмежаванага попыту на акцыі з боку ўнутраных інвестараў, застаецца адкрытым, канстатавалі эксперты Інстытута Гайдара.

Арганічным шляхам задача невыканальная, прызнаваў першы намеснік старшыні ЦБ Уладзімір Чыстюхін. Патрэбна некалькі гадоў запар размяшчаць не менш за трыльён рублёў на год «у надзвычай неспрыяльнай знешняй абстаноўцы», тлумачыў ён. Прыблізна столькі склаў аб’ём IPO за дзесяць гадоў — з 2014 па 2024 гг., «і гэта ва ўмовах, калі на нашым рынку яшчэ былі замежныя інвестары, якія здзяйснялі буйныя здзелкі», — казаў Чыстюхін.