Лукашэнка апынуўся па-за гульнёй
- Давід Костюченко, «Салідарнасць»
- 22.02.2026, 13:49
Нават невялікія змены могуць адкрыць вакно магчымасцяў для беларусаў.
19 лютага ў Вашынгтоне прайшоў першы «Савет міру»: Дональд Трамп сабраў у Вашынгтоне прадстаўнікоў больш як дваццаці дзяржаў. Фармальна гаворка ішла пра Блізкі Усход. Палітычна — пра дэманстрацыю таго, што цяперашні прэзідэнт ЗША здольны збіраць вакол сябе лідэраў і абмяркоўваць параметры сусветнага парадку.
Расія і Украіна да «Савета міру» не далучыліся. З постсавецкіх краін на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў прысутнічалі Казахстан, Узбекістан, Азербайджан і Арменія. Беларусь жа апынулася па-за гульнёй: запрашэнне прынялі, але прыехаць не змаглі.
Афіцыйны Мінск вельмі хацеў удзельнічаць у гэтай размове. Запрашэнне, адрасаванае асабіста Аляксандру Лукашэнку, той прыняў літаральна цягам 24 гадзін. Але потым адбыўся разварот.
Спачатку Лукашэнка адмовіўся ад паездкі: фармальна з-за таго, што ўжо запланаваў на 19 лютага іншыя справы. Аднак было немагчыма не заўважыць крайне негатыўную рэакцыю Масквы на магчымасць удзелу кіраўніка Беларусі ў саміце.
Потым дэлегацыя МЗС на чале з міністрам не атрымала амерыканскіх візаў і на мерапрыемства не трапіла. Гэта цалкам можна трактаваць як палітычны сігнал Вашынгтона Мінску: хочаце гаварыць — окей, але, калі Трамп запрашае персанальна Лукашэнку, то іншага фармату быць не можа.
Рэальнасць беларуска-амерыканскіх адносін у 2026 годзе — гэта асцярожнае зандзіраванне з абодвух бакоў, мноства сумневаў і моцны недавер. І такая яўная аглядка на Маскву, як была ў апошнія дні, толькі ўзмоцніць асцярожнасць.
Чаго чакае Мінск ад Вашынгтона
Улады Беларусі не шукаюць «перазагрузкі» з ЗША ў класічным сэнсе. Гаворка не пра каштоўнасці і не пра змену курса, а пра бяспеку рэжыму Лукашэнкі і пашырэнне прасторы для манеўру.
Свет стаў больш жорсткім. Падчас вайны ва Украіне на фоне новых сілавых прэцэдэнтаў міжнародная палітыка ўсё менш нагадвае сістэму правілаў і ўсё больш — сістэму прамых рашэнняў. У такой сітуацыі для аўтарытарных рэжымаў галоўнае пытанне гучыць проста: наколькі ты ўразлівы?
Сам факт спробы ўвайсці ў такі фармат сведчыць пра нервавасць улады і пра разуменне, што залежнасць ад аднаго цэнтра сілы, Крамля, небяспечная. Кантакт з ЗША — спроба знізіць гэтую ўразлівасць.
Па-першае, Мінску важна выйсці са стану ізаляцыі ў адносінах з ЗША і ЕС. Нават абмежаваны дыялог з Вашынгтонам — гэта сігнал элітам і знешнім гульцам: Беларусь не канчаткова «спісаная», у яе застаецца дыпламатычны канал на Захад.
Па-другое, гэта інструмент размовы з Крамлём. Наяўнасць патэнцыяльнага канала сувязі з ЗША павышае перагаворную каштоўнасць Мінска ў адносінах з Масквой. Не для развароту — а для торгу.
Па-трэцяе, рэжыму важна паказаць унутранай аўдыторыі, што ён не знаходзіцца ў поўнай залежнасці. Кантакт з Вашынгтонам — нават сімвалічны — працуе на вобраз самастойнасці.
Але эпізод з «Саветам міру» паказаў межы гэтай стратэгіі. Мінск можа заяўляць пра гатоўнасць да дыялогу, але ўключэнне ў глабальныя фарматы адбываецца не аўтаматычна. Паміж правам прыняць запрашэнне і правам самастойна ўдзельнічаць у глабальным дыялогу, як высветлілася, ляжыць дыстанцыя, якую ўлады Беларусі пакуль пераадолець не могуць.
Што трэба ЗША — і ці трэба ім гэта наогул
ЗША сёння не шукаюць у Мінску саюзніка. І не маюць ілюзій адносна характару рэжыму. Яны працуюць з мясцовымі ўладамі, бо бачаць у гэтым інструмент.
Пытанне ставіцца прагматычна: ці можа Беларусь быць фактарам стабільнасці — або хаця б прадказальнасці — у рэгіёне, дзе і так занадта шмат нестабільнасці. Дый праца з Беларуссю ў цэлым адлюстроўвае логіку таго, што робіць сённяшняя адміністрацыя Трампа са ўсімі постсавецкімі дзяржавамі, чые сувязі з Расіяй моцныя.
ЗША могуць быць зацікаўленыя ў тым, каб Беларусь заставалася кіраваным і прадказальным элементам на ўсходнім флангу Еўропы. Не таму, што адобраюць яе ўнутраную палітыку, а таму, што хаос або рэзкая эскалацыя ствараюць яшчэ больш рызык для НАТА.
Ёсць і яшчэ больш прагматычны разлік. Любы канал сувязі з Мінскам — гэта спосаб лепш разумець расійскую логіку і стан адносін унутры так званай «Саюзнай дзяржавы». Нават абмежаваны дыялог — гэта крыніца інфармацыі і інструмент уплыву. Пра што наўпрост гаварыў спецпасланнік ЗША ў Беларусі Джон Коул.
Але і тут ёсць мяжа. ЗША гатовыя трымаць дзверы прыадчыненымі. Але ўваход у залу — толькі на іх умовах.
Галоўны абмежавальнік — Масква
Любая размова Мінска з Вашынгтонам знаходзіцца пад пільным назіраннем Крамля. Беларусь — ключавы саюзнік на заходнім напрамку. Прастора для самастойнага манеўру існуе, але яна вузкая. Рэакцыя маскоўскіх афіцыйных асоб — ад запалохвання заходнім пераваротам да прамога ўказання на тое, што нельга прымаць рашэнні без аглядкі на саюзнікаў — была настолькі адназначная, што Лукашэнку давялося апраўдвацца і тлумачыцца на сустрэчы з Сакратаром Саюзнай дзяржавы. І… не ляцець.
У сучасным свеце Маскве не патрэбныя складаныя схемы, і яна дакладна не хоча «вяртання да нармальнасці», а менавіта нават той кульгаючай шматвектарнасці, якую дэманстравала Беларусь да 2020 года. Масква не зацікаўленая ні ў якім фармаце пашырэння геапалітычнага манеўру ў Лукашэнкі і змяншэння яго залежнасці ад яе.
Таму яна вельмі дакладна вызначае межы. Мінск не можа быць больш паспяховым у дыялогу з ЗША, чым Масква. А калі дыялог з ЗША пачынае выглядаць як спроба выйсці з расійскага контуру — рэакцыя будзе жорсткай.
Рызыкі і бліжэйшыя перспектывы
Галоўная ілюзія, якую лёгка стварыць вакол беларуска-амерыканскага кантакту, — чаканне хуткага павароту. Яго не будзе. Але гэта не азначае, што нічога не адбываецца.
Першая рызыка для Мінска — апынуцца прадметам, а не ўдзельнікам здзелкі ў пытанні рэгіянальнага парадку пасля перамір’я паміж Расіяй і Украінай. Калі пачнецца фаза перамоваў паміж Расіяй і ЗША, беларуская тэма можа абмяркоўвацца без беларускага ўдзелу.
Другая рызыка — унутраная. Сам факт спробы пашырыць знешнія кантакты ўзмацняе трывожнасць унутры эліт. Пасля 2020 года сістэма трымаецца на лаяльнасці і страху. Любы сігнал пра магчымую «альтэрнатыўную будучыню» можа ўспрымацца як пагроза балансу.
Трэцяя рызыка — рэакцыя Масквы. Пакуль дыялог абмежаваны і сімвалічны, Крэмль можа яго цярпець. Але калі з’явяцца рэальныя дамоўленасці — напрыклад, гуманітарныя крокі, новыя фарматы ўзаемадзеяння, пашырэнне дыпламатычнага супрацоўніцтва — гэта непазбежна выкліча негатыўную рэакцыю.
У бліжэйшы час Мінск будзе дэманстраваць гатоўнасць да дыялогу, не пераходзячы чырвоныя лініі Масквы. Вашынгтон — трымаць канал адкрытым. Сцэнар прарыву малаімаверны. Сцэнар поўнага разрыву — таксама. Мы знаходзімся ў зоне кіраванай нявызначанасці.
Што гэта азначае для беларусаў
Не варта чакаць, што знешняя палітыка рэжыму, спроба павялічыць сваю прастору для манеўру, прынясе ўнутры краіны свабоду і змены. Але нават невялікія змены, якія беларускай уладзе давядзецца рабіць, каб утрымліваць адносіны з ЗША, будуць пазітыўнымі для краіны і могуць ствараць не толькі рызыкі, але і новыя магчымасці.
Давід Костюченко, «Салідарнасць»