Расію чакае дэфолт

• Дзмітрый Чарнышоў
• 23.02.2026, 11:24

Успомніце гісторыю.

Ці будзе дэфолт у Расіі? Вядома, будзе. Уся гісторыя краіны — гэта гісторыя падману і адмаўлення ад сваіх абавязацельстваў. Кідалі ўсіх. Часта кідалі саюзнікаў, але сваіх падманвалі практычна заўсёды. Не было ніводнага пакалення расіян, якое не падманула б улада. Гэта — нацыянальная скрэпа, на якой усё трымаецца.

Каб знайсці грошы на далучэнне Украіны падчас польскай кампаніі, цар Аляксей Міхайлавіч не прыдумаў нічога лепшага, як замяніць срэбраныя рублі меднымі па намінальным курсе 1:1. З фунта медзі планавалася «насячы» манет на 10 руб., у той час як яго рыначны кошт складаў усяго 12 кап.

Уласных срэбраных руднікаў у Расіі ў XVII стагоддзі не было, срэбраныя манеты — ёахімсталеры (у прастамоўі ефімкі) атрымлівалі з Еўропы, а потым перачаканівалі ў рублі на Маскоўскім манетным двары. Падчас гэтай аперацыі вага манеты змяншалася, а дзяржава зарабляла каля 28%.

У канцы 1653 года пачалася бітва за Украіну — была абвешчаная вайна Польшчы. Тэрмінова спатрэбіліся грошы. Бюджэт апынуўся на мяжы дэфолту. Было прынята рашэнне аб выпуску новых срэбраных грошай. «Рублёвы эфімак», выпушчаны ў 1654 годзе, быў лягчэйшы за папярэдні, даход ад перачаканкі вырас да 100%.

Першыя праекты пераходу да папяровых грошай з’явіліся ў панаванне Пятра III, але фактычна пачалі рэалізоўвацца ўжо пры Кацярыне II. З 1769 па 1800 год грашовая маса ў асігнацыях вырасла з 2,5 млн да 213 млн руб. Гэта прывяло да абясцэньвання папяровых грошай — якая нечаканасць.

Да пачатку 60-х гадоў XIX стагоддзя ў Расіі дзярждоўг дасягнуў астранамічных значэнняў. Да траціны ўсіх выдаткаў бюджэту прыпадала на вайсковыя патрэбы. У гэтых умовах урад распрацаваў праект сялянскай рэформы, у выніку якой у прайгрышы засталіся і сяляне, і памешчыкі. Фінансавы выйгрыш дзяржавы склаў каля 700 млн руб.

У 1914 годзе перасталі плаціць даўгі прыватным інвестарам з Германіі. Маўляў, вайна.

У 1918 годзе савецкая ўлада анулявала абавязацельствы Расійскай імперыі. Замежныя ўладальнікі трымалі папер прыкладна на 12,5 мільярда залатых рублёў. Адзін залаты рубель утрымліваў тады каля 0,77 г золата. Гэта амаль 1000 тон золата. Сённяшні кошт — каля паўтрыльёна долараў (і гэта без працэнтаў). Мільёны людзей у Еўропе тады збанкрутавалі. Амаль усе яны былі з краін-саюзніц: Вялікабрытанія, Францыя, Бельгія. Але ўдвая большая сума прыпадала на ўнутраныя пазыкі.

А далей рабаванне краіны было пастаўлена на паток. Прымусовыя пазыкі — не менш як дзве-тры месячныя зарплаты штогод. У 1936 годзе ўлады СССР прымусова памянялі дзяржаблігацыі 8-працэнтных пазык на аблігацыі 3-працэнтных, а пагашэнне адсунулі на 20 гадоў.

Ці будзе дэфолт у Расіі? Вядома, будзе

Выкачванне золата з галодных людзей праз разбойніцкую сістэму Торгсіна — гэта прынесла дзяржаве 287 млн залатых рублёў (у дзесяць разоў больш, чым разрабаванне сховішчаў Эрмітажа). Сума была супастаўная з выдаткамі на абсталяванне для дзесяці гігантаў сацыялістычнай прамысловасці: Горкаўскага аўтазавода (43,2 млн руб.), Сталінградскага трактарнага (35 млн руб.), Аўтазавода імя Сталіна (27,9 млн руб.), Днепрабуда (31 млн руб.), Дзяржпадшыпніка (22,5 млн руб.), Чэлябінскага трактарнага завода (23 млн руб.), Харкаўскага трактарнага завода (15,3 млн руб.), Магнітагорскага меткамбіната (44 млн руб.), Кузнецка (25,9 млн руб.) і Уралмаша (15 млн руб.).

Пасля вайны кінулі не толькі саюзнікаў з іх каласальнымі пастаўкамі па ленд-лізу, якія ўратавалі СССР ад непазбежнага разгрома. 11 мільярдаў долараў у цэнах 1940-х — вар’яцкія грошы. Кінулі і сваіх.

Грашовая рэформа 1947 года была праведзеная за адзін тыдзень. Наяўныя грошы насельніцтва абясцэньваліся ў 10 разоў. Кінулі і франтавікоў, адмяніўшы выплаты за баявыя ордэны. У пастанове Савміна паведамлялася: «Пры правядзенні грашовай рэформы патрабуюцца вядомыя ахвяры. Большую частку ахвяр дзяржава бярэ на сябе. Але трэба, каб частку ахвяр прыняло на сябе і насельніцтва, тым больш што гэта будзе АПОШНЯЯ АХВЯРА».

У 1957 годзе кінулі практычна ўсё насельніцтва краіны, якое трымала аблігацыі — 65 пазык. Хрушчоў прапанаваў «не выплачваць па аблігацыях, а няхай яны застаюцца на руках уладальнікаў як знак іх укладу ў агульную справу будаўніцтва сацыялізму». Выплату па пазыках вырашылі адкласці на 20–25 гадоў. А там якраз абяцалі пабудаваць камунізм.

«Мы ставілі гэтыя пытанні перад рабочымі завода «Чырвонае Сармава» і не чулі ніводнага голасу супраць. Цяпер заставалася толькі паказаць фігу Захаду. Яны ж там не ўмеюць настолькі спрытна выбірацца з фінансавых праблем. Таварышы! Капіталісту, гэтаму таргашу, які за паўпрацэнта роднага бацьку зарэжа, калі яму гэта выгадна, ніколі не зразумець душы нашага савецкага чалавека. Ён ніколі не паверыць, што вы добраахвотна на гэта ідзяце».

У 1961 годзе людзей яшчэ раз абрабавалі падчас грашовай рэформы. Савецкі афіцыёз падаваў рэформу як «павышэнне залатога ўтрымання і курсу рубля». Нібыта гэта проста дэнамінацыя — замест 10 рублёў цяпер будзе адзін. Мы проста нулік прыбярэм і ўсё. Але ўлада, як звычайна, хлусіла: афіцыйны курс рубля да долара быў павышаны не ў 10 разоў, як змяняліся грошы насельніцтва, а ў 4,44 раза. То-бок рэальная вартасць грашовых зберажэнняў савецкіх людзей была зменшаная амаль у 2,3 раза. Цэны на савецкіх рынках былі зніжаныя па намінале таксама не ў 10 разоў, а прыкладна ў 5 разоў. То-бок на новыя грошы на рынку савецкі грамадзянін мог цяпер купіць у 2 разы менш.

Пра грашовую рэформу Паўлава, пра тое, як сотні мільярдаў рублёў згарэлі ў савецкіх людзей на зберакніжках, пра дэфолты 1991 і 1998 гадоў вы і самі ўсё ведаеце.

Ці будзе дэфолт у Расіі? Вядома, будзе.

Дзмітрый Чарнышоў, «Фэйсбук»