Расійскі дэспат-параноік і яго таемная паліцыя
- 24.02.2026, 16:37
Пуцін свядома пазбягаў маштабных чыстак, нягледзячы на правалы ФСБ і ГРУ.
За чатыры гады поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну расійскія спецслужбы апынуліся аднымі з нямногіх пераможцаў канфлікту. Нягледзячы на правалы пачатковай фазы вайны, ФСБ, ГРУ і СВР захавалі свае структуры і кіраўнікоў: Аляксандр Бортнікаў, Ігар Кастюкоў і Сяргей Нарышкін застаюцца на сваіх пасадах з 2008-га, 2018-га і 2016-га гадоў адпаведна. Асноўныя змены закранулі толькі Савет бяспекі — і тое хутчэй дзеля пераразмеркавання пасад, чым дзеля рэформ спецслужбаў, піша CEPA (пераклад — сайт Charter97.org).
У адрозненне ад сталінскай практыкі, калі кіраўнікі ведамстваў рэгулярна змяняліся, а новыя структуры ствараліся для рэпрэсій, Пуцін свядома пазбягаў маштабных чыстак, нягледзячы на правалы ФСБ і ГРУ, уключна з няўдалымі прагнозамі на пачатак вайны і паўстаннем Яўгена Прыгожына ўлетку 2023 года.
Аднак спецслужбы атрымалі шырокія паўнамоцтвы ўнутры краіны. Колькасць спраў аб дзяржаўнай здрадзе вырасла з 10–15 на год да 167 у 2023 годзе, 361 у 2024-м і 232 да сярэдзіны 2025 года, паводле дакладу ААН. Апазіцыя і дысідэнты сталі аўтаматычна разглядацца як «здраднікі», уключна з антываенным палітыкам Уладзімірам Кара-Мурзой, асуджаным на 25 гадоў турмы. Улетку 2022 года Крымінальны кодэкс быў дапоўнены артыкулам, які прадугледжвае да 20 гадоў пазбаўлення волі за пераход на бок праціўніка падчас баявых дзеянняў.
ФСБ актыўна выкарыстоўвае інсцэніроўкі і правакацыі, каб прадухіліць магчымыя дэзерцірствы: расійскія грамадзяне, якія кантактавалі з «добраахвотніцкімі групамі» для ўдзелу ў баявых дзеяннях ва Украіне, часта станавіліся ахвярамі спецаперацый унутры краіны. Акрамя таго, Крэмль пачаў прыраўноўваць сваіх палітычных праціўнікаў да тэрарыстаў. Арганізацыі Аляксея Навальнага і іншыя антываенныя групы за мяжой былі абвінавачаныя ў тэрарызме, што паўтарае сталінскую практыку супраць Троцкага і Зіноўева.
Агрэсіўныя меры спецслужбаў, натхнёныя гісторыяй XX стагоддзя, умацавалі іх уладу і запалохалі грамадства і эліты. Расійскія разведчыкі і паліцэйскія ўпэўненыя: прэзідэнт стаіць за імі, і ніякія памылкі ў справе абароны дзяржавы не прывядуць да пакарання.
Такім чынам, вайна з Украінай стала каталізатарам узмацнення таемнай паліцыі, якая выбарачна выкарыстоўвае сталінскія метады, ператвараючы дзяржаву ў інструмент татальнага кантролю, запалохвання і падаўлення любога іншадумства.