«Адкуль у вас гэтыя ілюзіі?»: Наталля Радзіна развеяла папулярныя сярод украінцаў міфы пра Беларусь
- 5.02.2026, 10:08
Пачаліся працэсы, якія прынясуць беларусам свабоду.
Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна стала госцяй YouTube-канала папулярнага ўкраінскага блогера, экс-дэпутата Вярхоўнай Рады Барыслава Бярозы. Беларуская журналістка распавяла пра упушчаныя магчымасці Украіны змяніць сітуацыю ў нашай краіне і развеяла некалькі папулярных сярод украінцаў міфаў пра Беларусь.
Наталля Радзіна адзначыла, што кожны прэзідэнт у гісторыі Украіны (нават тыя, хто прыйшоў у выніку дэмакратычных рэвалюцый) пачынаў дамаўляцца з Лукашэнкам і гандляваць з рэжымам:
— Хачу сказаць, што і я асабіста, і сайт Charter97.org усе 28 гадоў працы падтрымлівалі Украіну ў яе імкненні да дэмакратыі і стаць часткай Еўрапейскага саюза. Беларусы падтрымлівалі ўкраінцаў і на Майдане 2004 года падчас Аранжавай рэвалюцыі, і падчас Еўрамайдану ў 2014 годзе, першым загінуў там беларус Міхась Жызнеўскі. Беларусы сёння ваяваюць у розных падраздзяленнях Узброеных сіл Украіны, абараняючы вашу краіну ад агрэсіі.
Калі мы паглядзім эканамічную статыстыку, то ўбачым, што Украіна ў 2020–2021 гадах была першым гандлёвым партнёрам Беларусі пасля Расіі. Калі канкрэтна па нафтапрадуктах — была на першым месцы, нават Еўразвяз быў на другім. Калі мы гаворым увогуле пра гандаль з рэжымам Лукашэнкі, ён цягнуўся дзесяцігоддзямі. І пачалося гэта не з прыходам да ўлады Уладзіміра Зяленскага, а значна раней.
Мы не будзем гаварыць пра Леаніда Кучму — з ім і так усё зразумела. Але быў Віктар Юшчанка, які прыйшоў да ўлады ў выніку Аранжавай рэвалюцыі. Пры ім гандаль з рэжымам Лукашэнкі таксама адбываўся найбольш актыўным чынам, а дэмакратычны прэзідэнт Украіны заяўляў, што гатовы стаць «адвакатам Лукашэнкі на Захадзе», супраць якога тады ўводзілі санкцыі за забойствы яго палітычных апанентаў. Нагадаем, што яшчэ ў 1999–2000 гадах у Беларусі былі забітыя лідары апазіцыі Юрый Захаранка, Віктар Ганчар, Анатоль Красоўскі і журналіст Дзмітрый Завадскі. Добра, апусцім перыяд Януковіча — прыходзіць да ўлады Пятро Парашэнка. Каго ён запрашае на сваю інаўгурацыю? Пры гэтым першым на Майдане загінуў беларус Міхась Жызнеўскі. Я памятаю шок, які ў мяне быў, калі Пятро Аляксеевіч, з якім я асабіста знаёмая, запрашае на інаўгурацыю беларускага дыктатара.
Далей гандаль ідзе найбольш актыўна. Мінск становіцца пляцоўкай для перамоваў з Расіяй, з Лукашэнкі здымаюць санкцыі, Беларусь ператвараецца па сутнасці ў кантрабандны хаб, праз які ідзе гандаль Расіі з Украінай, Украіны з Расіяй, Еўразвязу з Расіяй у абыход санкцый.
Закупляліся беларускія нафтапрадукты, імі запраўляліся ўкраінскія танкі. Але мы папярэджвалі Украіну, што гэта пастка. Мы казалі: «Вы ж разумееце, што ў любы момант гэтыя пастаўкі будуць перакрытыя, шукайце альтэрнатыву. Больш за тое, майце на ўвазе, што напад на Украіну з боку Беларусі магчымы ў любы момант».
Я асабіста прыязджала ва Украіну, пачынаючы з 2014 года, разам з іншымі лідарамі і актывістамі беларускай апазіцыі. Мы папярэджвалі ўкраінскае кіраўніцтва, у тым ліку былі сустрэчы ў Міністэрстве абароны і Вярхоўнай Радзе, у Радзе нацыянальнай бяспекі і абароны, казалі, што будзе напад на Украіну з тэрыторыі Беларусі. Нам ніхто не верыў, лічылі, што гэта немагчыма.
Барыслаў Бяроза выказаў папулярнае сярод украінцаў меркаванне, што Лукашэнка сёння нібыта не дазваляе выкарыстоўваць Беларусь для паўторнага расійскага наступу на поўнач Украіны. Наталля Радзіна лічыць такое сцвярджэнне памылковым:
— У вас ёсць ілюзія, якую я не ведаю, якім чынам можна разбурыць. Адкуль гэтае ілжывае ўяўленне? Чаму яно захавалася дагэтуль? Наступу з беларускага напрамку няма, бо няма рашэння Пуціна. Яму сёння не стае войскаў для наступу з тэрыторыі Беларусі на Украіну, таму што ён захрас на Данбасе, і таму ў яго проста не хапае рэсурсаў. Але як толькі гэтыя рэсурсы ў Пуціна з’явяцца, будуць назапашаныя, паўторны наступ з тэрыторыі Беларусі можа адбыцца ў любы момант. Дакладна так жа, як гэта адбылося ў лютым 2022 года. Давайце ўзгадаем, як Лукашэнка запэўніваў украінцаў, што ніякага наступу з тэрыторыі Беларусі не будзе. Ён абяцаў, што абавязкова «папярэдзіць загадзя». Я асабіста чула ад чыноўнікаў Мінабароны Украіны, як званіў Хрэнін (міністр абароны Беларусі — Заўв. Charter97.org) вашаму міністру абароны Рэзнікаву і запэўніваў, што «ніякага наступу з Беларусі не будзе».
Але напад адбыўся, і гэта значыць, што ён можа адбыцца паўторна. Лукашэнка тут ніякім чынам не зможа спыніць Пуціна. Менавіта таму патрэбная рэальная стратэгія адносна Беларусі.
Адной з упушчаных магчымасцяў змяніць сітуацыю ў Беларусі галоўная рэдактарка сайта Charter97.org называе полк Каліноўскага:
— Магчыма было на базе палка стварыць паўнавартасную брыгаду або нават дывізію з беларусаў, калі б украінцы ім дакладна і ясна сказалі, што можна будзе вызваліць сваю краіну ад дыктатара Лукашэнкі і расійскіх войскаў, якія там працягваюць знаходзіцца.
У лютым 2022 года беларусы ехалі ў Інтэрнацыянальны легіён з надзеяй, што яны сапраўды змогуць адваяваць уласную краіну. Я сама прыязджала ў Кіеў і сустракалася з байцамі палка, гадзінамі з імі размаўляла. Гэта былі высокаматываваныя людзі, якія ехалі, вядома, дапамагчы Украіне, але з надзеяй, што змогуць вярнуцца дадому. Аднак вельмі хутка стала зразумела, што ніякай аперацыі ў Беларусі Украіна не плануе. Украінскае камандаванне сказала беларускім добраахвотнікам, каб яны нават не думалі ў гэтым напрамку. Замест гэтага беларускіх байцоў накіроўвалі ў самыя гарачыя кропкі на Данбасе, многія загінулі — ужо каля 100 чалавек. Не было рэальнай падтрымкі, ніхто не працаваў над развіццём гэтага палка.
Я тут не здымаю адказнасці з беларусаў, бо былі і ўнутраныя супярэчнасці. Не было рэальнай падтрымкі з боку офіса той жа Святланы Ціханоўскай, якая, маючы велізарныя рэсурсы на Захадзе, сядзячы на фінансавых патоках, адмовілася дапамагчы беларускаму добраахвотніцкаму руху. Больш за тое, яны канкуравалі з каліноўцамі адносна ўзаемаадносін з украінскімі ўладамі — з кім Зяленскі захоча мець зносіны: з Ціханоўскай ці з каліноўцамі. Была нейкая абсалютна дурная, непатрэбная канкурэнцыя. І ў выніку сёння маем тое, што маем.
Беларусы не едуць ва Украіну ваяваць, таму што не бачаць надзеі на змены. Бачаць, што ідуць нейкія перамовы з дыктатарам Лукашэнкам, што ніякіх рэальных крокаў па падтрымцы дэмакратыі ў Беларусі Украіна не прадпрымае, што ёсць велізарная праблема з легалізацыяй беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне. Нават тым, хто прайшоў гарачыя кропкі, быў паранены, вельмі цяжка атрымаць украінскія дакументы. Няма рэальнай падтрымкі ветэранам, інвалідам, якія ваявалі.
Барыслаў Бяроза дзівіцца, чаму Ціханоўская не выкарыстала магчымасць заручыцца падтрымкай беларускіх добраахвотнікаў. Наталля Радзіна лічыць, што яна акружыла сябе былымі сілавікамі і чыноўнікамі рэжыму Лукашэнкі, якія наўмысна сабатавалі рэальныя магчымасці вызваліць Беларусь. Ціханоўская не з’яўляецца самастойнай фігурай, лічыць журналістка:
— Вялізная колькасць людзей была арыштаваная менавіта з-за халатнасці, бяздарнасці і інфільтрацыі структур Ціханоўскай агентамі спецслужбаў. Цяпер людзей масава саджаюць, напрыклад, з-за яшчэ аднаго праекта яе офіса — «Беларускі Гаюн», які вёў блогер Антон Матолькі. Памятаеце, быў такі тэлеграм-канал, які распавядаў пра ваенную актыўнасць на тэрыторыі Беларусі. У мяне былі вельмі вялікія пытанні да гэтага праекта, бо вельмі шмат інфармацыі, якую нават я асабіста атрымлівала з тэрыторыі Беларусі, не пацвярджалася ў «Гаюне». Такое ўражанне, што ім прэс-рэлізы рыхтавала Міністэрства абароны Беларусі. Затым актыўным чынам былі «здадзеныя» ўсе людзі. Мы не ведаем рэальнай колькасці, але праваабаронцы паведамляюць, што сотні, а можа, і тысячы беларусаў пайшлі ў турмы менавіта па гэтай справе.
А памятаеце план «Перамога», які быў абвешчаны офісам Ціханоўскай, а распрацаваны былым падпалкоўнікам ГУБАЗіКа Аляксандрам Азаравым. Гэта наогул уражальная гісторыя. Збіралі на лічбавай пляцоўцы даныя беларусаў, якія былі гатовыя са зброяй у руках змагацца супраць рэжыму Лукашэнкі ўнутры краіны. Гэта класічная аперацыя спецслужбаў па выяўленні радыкальных элементаў. Вялізная колькасць людзей была арыштаваная. Ну і «вішанька на торце»: у жніўні 2025 года беларускае тэлебачанне паказала відэа, дзе Святлана Ціханоўская бярэ грошы ў генерала спецслужбаў — 15 000 еўра ў канверце. Яна гэта прызнала і заявіла, што «ёй пяць гадоў было сорамна». Потым спецслужбы яе вывезлі ў Літву, дзе яна паўторна запісала відэа (першае было запісана ў Мінску) з заклікам не выходзіць на вуліцы і разыходзіцца.
Чаму беларусы не выкарыстоўвалі сілу, каб змяніць рэжым Лукашэнкі? Наталля Радзіна лічыць, што ўкраінцы памылкова прымяраюць падзеі Рэвалюцыі годнасці 2014 года на беларускія пратэсты 2020-га:
— У Беларусі ніколі не было параваенных арганізацый. Тут не трэба параўноўваць з Украінай. Барыслаў, я выдатна ведаю, што вы з «Правага сектара». У вас, Дзмітра Яроша, «Правага сектара» і іншых арганізацый была магчымасць дзейнічаць больш актыўна.
У Беларусі гэта было проста немагчыма. І ў 90-я гады, як толькі з’явіліся першыя падобныя арганізацыі — «Край» або «Белы легіён» — іх адразу ж задушылі. Адкуль было браць зброю? Мы гэта тлумачылі ў 2020–2021 гадах украінцам, якія бясконца давалі парады і казалі: «Што ж вы там выходзіце на мірныя пратэсты, чаму вы не бераце зброю ў рукі». Дзе яе было ўзяць?
Вы не разумееце, наколькі татальны быў і ёсць рэжым у Беларусі. Захоўванне любой зброі, існаванне параваенных арганізацый на працягу ўсіх гадоў кіравання Лукашэнкі было немагчымае. Людзей, якія толькі праяўлялі якую-небудзь актыўнасць у гэтым напрамку, неадкладна арыштоўвалі.
Але менавіта праз мірны пратэст можна было дабіцца перамен у Беларусі, калі б людзі выходзілі штодня на акцыі, калі б яны ішлі да Дома ўрада, да беларускага тэлебачання, патрабавалі эфіру, ішлі да турмаў, патрабуючы вызвалення сваіх таварышаў. Але гэтага, на жаль, не было. Гэта не было зроблена менавіта з-за таго, што лідары, якія з’явіліся на хвалі гэтых пратэстаў (я называю іх «пенай рэвалюцыі»), якраз заклікалі людзей не пратэставаць актыўна. І ў гэтым віна Святланы Ціханоўскай і яе асяроддзя. Таму, думаю, што яна была падкантрольнай кандыдаткай у прэзідэнты, задача якой была зліць пратэст, які ўзнік у Беларусі ў 2020 годзе.
Ці сапраўды беларусы жывуць па прынцыпе «абы не было вайны»? Ці гатовыя рызыкнуць «стабільнасцю» дзеля свабоды? Наталля Радзіна ўпэўненая, што беларускі народ верне сваю краіну:
— Я перакананая, што рэжым Лукашэнкі падзе — гэта абсалютна непазбежна. Любові да яго пасля 2020 года ў людзей не прыбавілася, ніякай падтрымкі ў дыктатара няма. У выніку вайны мы бачым, што пайшлі разбуральныя працэсы, якія б’юць па рэжыме Лукашэнкі — санкцыі дзейнічаюць. Непазбежныя праблемы ў Расіі, якая вядзе злачынную вайну супраць Украіны.
Аднак важна разумець, што беларусам сёння патрэбныя салідарнасць і падтрымка. Сітуацыю ў Беларусі я б параўноўвала з тым, што адбываецца ў Крыме і на акупаваных тэрыторыях Данбаса. Мы ж не разважаем пра іх сітуацыю і не кажам, што яны жывуць па прынцыпе «абы не было вайны». Мы разумеем, што ў іх няма выбару, яны не могуць выходзіць на вуліцы і пратэставаць супраць прысутнасці расійскіх войскаў. Тое самае адбываецца і ў Беларусі. Рэжым Лукашэнкі — абсалютна прарасійскі, велізарная колькасць сілавікоў на вуліцах, якія могуць у любы момант цябе арыштаваць, пасадзіць на тэрмін да 20 гадоў, забіць, і нічога яму за гэта не будзе. Сёння я выступаю за тое, каб Украіна разам з еўрапейскімі партнёрамі распрацоўвала рэальную стратэгію адносна Беларусі, якая будзе прадугледжваць абавязковую змену рэжыму ў Мінску на дэмакратычны і праеўрапейскі. І рабіць гэта трэба з улікам пагроз, якія зыходзяць з тэрыторыі Беларусі — ядзерныя ракеты, «Арэшнік», бо ў гэтай сітуацыі Еўропа і Украіна могуць дзейнічаць прадухільна.
Барыслаў Бяроза задаў пытанне пра сустрэчу Зяленскага і Ціханоўскай. Паводле яго інфармацыі, у МЗС Украіны нават не ведалі пра гэтую падзею. Наталля Радзіна таксама не бачыць сэнсу ў гэтай сустрэчы, указваючы на небяспечны момант, які можа сапсаваць адносіны ўкраінцаў і беларусаў:
— Я не ўбачыла вялікага сэнсу ў размове Ціханоўскай і Зяленскага, бо яны абмяркоўвалі, па-першае, прызначэнне спецпрадстаўніка з боку Украіны па сувязях з беларускай апазіцыяй. Па-першае, такі дыпламат у МЗС Украіны быў — гэта былы пасол у Беларусі Ігар Кізім. Я сама з ім сустракалася, ён збіраў розныя прапановы, але на сітуацыю гэта ніяк не паўплывала.
Адзінае, на што я звярнула ўвагу сярод тэм, якія абмяркоўваліся, — гэта пераслед Лукашэнкі ў рамках Міжнароднага крымінальнага суда. Калі я пачала чытаць прэсу, звярнула ўвагу на фармулёўку «пераслед не толькі Лукашэнкі, але і яго злачыннага рэжыму». Пакінем за дужкамі, наколькі эфектыўныя гэтыя ордэры МКС — Пуцін, як мы бачым, з імі працягвае спакойна жыць і падарожнічаць па свеце. Але што азначае «ў дачыненні да рэжыму ў Беларусі»? Баюся, што тут можа ісці гульня з мэтай дамагчыся ад МКС рашэння пра выплату Беларуссю рэпарацый Украіне. Я ўжо бачыла такія заявы з украінскага боку пра тое, што «Беларусь павінна будзе плаціць Украіне рэпарацыі за ўварванне расійскіх войскаў».
Магу канкрэтна сказаць, хто гэта гаварыў. Ёсць такі Дзмітрый Грамакоў, які курыраваў полк Каліноўскага з боку ўкраінскіх уладаў. Загадкавая персона — складана вызначыць, якое ведамства ён прадстаўляе. У інтэрв’ю медыя ён канкрэтна заяўляў, што за ўварванне расійскіх войскаў ва Украіну беларусы павінны будуць аддаць 50% акцый сваіх вядучых прадпрыемстваў — «Беларуськалій», НПЗ у Мазыры і Наваполацку, Беларускі металургічны завод у Жлобіне, Мінскі завод колавых цягачоў. Хачу папярэдзіць украінскую ўладу пра гэтую памылку. Бо не Лукашэнка будзе плаціць, а дэмакратычны ўрад Беларусі, і ён павінен будзе аддаць Украіне палову сваёй эканомікі за злачынствы рэжыму? Ці, можа, за тое, што Украіна гандлявала з рэжымам Лукашэнкі, прызнавала яго легітымным, хаця ён такім не з’яўляецца з 1996 года? Гэта вельмі моцна сапсуе адносіны паміж беларусамі і ўкраінцамі.
У канцы Наталля Радзіна нагадала, што беларускі народ супраціўляўся расійскаму нападзенню на Украіну, і многія заплацілі за гэта высокую цану, а таксама выказала ўпэўненасць, што беларусы будуць гатовыя вызваляць сваю краіну:
— Беларусы пратэставалі як маглі. Былі партызаны, якія падрывалі чыгункі і дапамагалі Украіне. Вялізная колькасць людзей за гэта трапіла ў турмы.
Калі я кажу пра неабходнасць выпрацаваць стратэгію з боку Украіны і Еўропы па вызваленні Беларусі, я маю на ўвазе, што беларусы будуць гатовыя самі вызваляць сваю краіну, але ім патрэбная будзе падтрымка з боку Украіны і Еўропы.
Часта з боку ўкраінцаў можна пачуць: «Вы, беларусы, зусім абнаглелі, мы яшчэ павінны за вашу свабоду паміраць, мы і так абяскроўленыя». Не, беларусы будуць самі вызваляць сваю краіну, але ім трэба даць такую магчымасць.