Навукоўцы выявілі на старажытным рукапісе схаваную 1500-гадовую карту «бацькі астранаміі»
- 8.02.2026, 12:29
Працю Гіпарха знайшлі пад пазнейшымі рэлігійнымі тэкстамі.
Навукоўцы выявілі найдаўнейшую ў свеце карту зорак на старажытным рукапісе. Гэта ўдалося дзякуючы сучасным тэхналогіям, піша Daily Galaxy.
Адзначаецца, што старажытнагрэцкі астраном Гіпарх, якога называюць «бацькам астранаміі», склаў карту зорак «на вока» больш за 1500 гадоў таму. Аднак ягоная праца знікла на стагоддзі.
Цяпер жа навукоўцы дзякуючы рэнтгену і іншым тэхналогіям змаглі выявіць гэтую карту пад пластамі рэлігійных тэкстаў. У выданні падкрэслілі, што гэта яскравы прыклад таго, наколькі мелі рацыю раннія астраномы.
Да нядаўняга часу ад працы Гіпарха засталіся толькі ўскосныя згадкі і некалькі знакаў, высечаных на статуях, такіх, як Фарнезскі атлас, а фактычныя становішчы зорак з яго карты зніклі.
Навукоўцы пад кіраўніцтвам Віктара Гісемберга з Сарбонскага ўніверсітэта ў ходзе даследавання выявілі сляды старажытнагрэчаскага пісьма на палімпсесце, пергаменавым рукапісе, які быў сцёрты і выкарыстаны паўторна. Яны выкарыстоўвалі рэнтгенаўскія прамяні з паскаральніка часціц у Нацыянальнай паскаральнай лабараторыі SLAC, каб раскрыць сцёрты тэкст.
Даследчыкі адзначылі, што арыгінальныя чарнілы, якімі карыстаўся Гіпарх, мелі іншы хімічны склад, чым пазнейшыя рэлігійныя пісанні, што дазваляла вылучыць іх пры правільным сканаванні.
Цяпер рукапіс захоўваецца ў Музеі Бібліі ў Вашынгтоне. Ён настолькі далікатны, што яго давялося ўручную перавозіць у лабараторыю ў кантэйнерах з кантраляваным кліматам.
Усяго навукоўцы адсканавалі 11 старонак з дапамогай надзвычай кароткіх рэнтгенаўскіх імпульсаў, кожны з якіх доўжыўся ўсяго дзесяць мілісекунд, і сфакусавалі прамень на вобласці, не шырэйшай за чалавечы валас. Па меры сканавання на экране сталі выразна з’яўляцца знакі сцёртага грэчаскага тэксту.
Навукоўцы расказалі, што карта зорак Гіпарха складзена на падставе дзесяці больш старых тэкстаў на грэчаскай і арамейскай мовах і ў канчатковым выніку была перапісана на сірыйскай мове з даданнем рэлігійных пісанняў святога Іаана Клімака. Гэта наслоенне магло назаўсёды пахаваць спадчыну астранома, але з дапамогай сучасных інструментаў і стараннай дэтэктыўнай працы адна з самых ранніх карт зорак нарэшце зноў убачыла свет.