Хранічная хвароба эканомікі Пуціна
- 11.03.2026, 12:33
Люты паказаў сапраўдны стан.
Што ж, прыйшлі першыя вынікі аналізаў пуцінскай эканомікі за люты 2026 года. Калі проста глядзець на графікі і голую статыстыку Расстата, то страшных дыягназаў няма.
Але дэталёвае даследаванне паказала, што ў расіян ёсць праблемы з эканамічным здароўем хранічнага і ўжо неадваротнага характару, і ніякая вайна ў Іране і адносна высокія цэны на нафту не дапамогуць іх вылечыць. Але пра ўсё па парадку.
1. Падатковая цана на нафту
Калі глядзіш на дынаміку «падатковай цаны» на нафту, нібыта ёсць падстава засмуціцца. Напрыклад, са снежня цана вырасла з 39,18 да 44,59 долара за барэль. Але потым высвятляецца, што ўрад РФ без лішніх аб'яў ціха павялічыў у гэтым паказчыку долю больш дарагога сарта ESPO і паменшыў долю больш таннага сарта Urals, то-бок даныя за люты непараўнальныя з данымі за снежань.
Вядома, маніпуляцыі з падатковай цаной павінны прынесці больш паступленняў у бюджэт вайны, але менавіта гэтыя маніпуляцыі вымываюць абаротныя сродкі з расійскіх нафтавых кампаній і скарачаюць іх інвестыцыйны рэсурс, напрыклад, на рамонт пашкоджаных НПЗ. Дарэчы, і з аб'ёмамі даходаў ад нафтагазавага сектара не ўсё так добра, як намалявана.
2. Даходы ад нафтагазавага сектара
Калі глядзіш на дынаміку нафтагазавых даходаў расійскага бюджэту ў рублях, нібыта таксама ёсць падстава ўпасці ў роспач. За люты даходы ў рублях выраслі да 432 млрд рублёў (з 393 млрд рублёў у студзені). Ну вось жа, рост даходаў на 39 млрд рублёў — гэта ж аб'ектыўная ацэнка? Не зусім. Па-першае, гэта на 44% менш, чым у лютым 2025 года.
Па-другое, у гэты радок трапілі даходы ад выплат нафтавымі кампаніямі паліўнага дэмпфера (збор, які выплачваецца ў сітуацыі, калі паліва на ўнутраным рынку даражэй за аналагі на знешніх рынках). Выплаты па дэмпферы ў лютым склалі амаль 19 млрд рублёў. Але ў студзені бюджэт выплаціў нафтавым кампаніям 16,9 млрд рублёў, таму розніца ў даходах паміж студзенем і лютым павінна складаць 35,7 млрд рублёў. Плюс дадайце маніпуляцыю з «падатковай цаной» на нафту — і вы атрымаеце не рост, а падзенне даходаў у лютым у параўнанні са студзенем.
Уважлівы чытач можа зрабіць заўвагу кшталту: «а дзеля чаго гэтыя разлікі? Урад РФ чарговы раз выціснуў са сваіх нафтагазавых кампаній грошы на вайну? Украіне што з гэтых разлікаў?». Хачу расчараваць песімістаў. Па-першае, прыведзеныя разлікі даказваюць, што ўмовы нафтавага экспарту для РФ у лютым былі горшыя, чым у студзені; гэта важна для вымярэння эфектыўнасці санкцый, удараў па НПЗ і гандлёвага ціску ЗША.
Па-другое, маніпуляцыя з падатковай цаной і выцісканне грошай з расійскіх нафтавікоў праз дэмпфер — гэта скарачэнне інвестыцый у галіну, а фактычна — абмен будучыні галіны на магчымасць бесперабойна працаваць цяпер. І нарэшце, па-трэцяе, і галоўнае, павелічэнне даходаў бюджэту РФ ад падатку на здабычу карысных выкапняў у нафтагазавым сектары (НДПІ) — гэта проста вітрына бюджэту.
Проста павелічэнне адлічэнняў па НДПІ без павелічэння аб'ёмаў выручкі за нафту, то-бок чыста за кошт змянення правілаў падаткаабкладання, паменшыць падатак на прыбытак і адлічэнні па лініі іншых падаткаў ад гэтых кампаній. Таму кансалідаваны бюджэт фактычна не атрымае тых даходаў, якія нам дэманструюць па лініі НДПІ, бо іх проста «з'есць» скарачэнне адлічэнняў па іншых падатках, статыстыка па якіх з'явіцца пазней і, хутчэй за ўсё, не прыцягне шырокай увагі, на што і разлічвае расійскі Мінфін.
3. Фактар Ірана
Чым больш паступае даных з Ірана, тым больш я перакананы, што шанцы гэтай краіны ўтрымаць цану на нафту на сусветных рынках у доўгатэрміновым перыядзе роўныя нулю. Адно — напалохаць нафтовых спекулянтаў на рынку ф'ючэрсаў, і зусім іншае — пакінуць глабальных гульцоў, такіх як ЗША, ЕС і КНР, без іх нафтавага пірага па прывабнай цане.
Ёсць некалькі груп фактараў, якія паказваюць, што Іран доўга не вытрымае:
1) Вельмі дурная ідэя — тэрарызаваць нафтавы рынак, калі ты сам з'яўляешся адным з пастаўшчыкоў нафты і твая краіна жыве за кошт, хай і падсанкцыйнай, але нафты. Без нафтавага экспарту Ірану аднавіць краіну пасля зацяжных бамбардзіровак будзе немагчыма, як, у прынцыпе, і папоўніць выдаткаваны арсенал.
2) Іран пасварыўся з усімі сваімі суседзямі, апроч Туркменістана, а перакрыццём праліва выклікаў незадаволенасць нават КНР. Апошняй кропляй сталі бамбардзіроўкі такіх ісламскіх краін, як ААЭ, Кувейт, Саудаўская Аравія і Бахрэйн. У такой абстаноўцы чакаць падтрымкі можна толькі ад РФ, але ў расіян жа свая вайна. Таму падтрымка будзе толькі маральнай.
3) Адно з самых слабых месцаў Ірана — гэта харчовая бяспека. Іран ужо забараніў экспарт харчовых прадуктаў, чым былі незадаволены ў РФ, бо 60% іранскага экспарту ў РФ — гэта якраз прадукты харчавання. Харчовая блакада і дзірявая мяжа з Афганістанам могуць моцна паскорыць рост незадаволенасці насельніцтва.
У выніку цяпер усё зводзіцца да таго, колькі менавіта ўзбраення засталося ў Ірана? Колькі ён можа тэрарызаваць глабальную эканоміку перакрыццём Праліву? Улічваючы аслабленне інтэнсіўнасці удараў і даволі эфектыўныя бамбардзіроўкі Ірана ЗША і саюзнікамі, узбраення засталося не так ужо і шмат. А яшчэ ёсць рызыка сухапутнай аперацыі і захопу вострава Харк, што выглядае больш рэалістычна, чым сцэнар з штурмам Тэгерана.
4) Расійскія «дывідэнды» ад вайны ў Іране Усё, што атрымае РФ ад вайны ў Іране, — гэта нязначнае рэальнае паляпшэнне на працягу сакавіка і, магчыма, красавіка ў плане нафтагазавых даходаў бюджэту, што ніяк не паўплывае на агульную бюджэтную карціну года, але адтэрмінавала б востры эканамічны крызіс у сістэме дзяржаўных фінансаў РФ на 1–2 месяцы. Аргументы наступныя:
1) Аўтары навін пра тое, што цэны на расійскую нафту ўжо дасягнулі 100 долараў і ў Індыі нібыта нават даплачвалі за права купіць гэтую нафту, спаліліся яшчэ ў студзені 2026 года, калі распаўсюджваліся даныя пра цану на Urals па 55 долараў, у той час як у лютым расійскае Мінэканомікі апублікавала афіцыйную падатковую цану на нафту 40,95 долара за барэль.
З улікам таго, што ў падатковай цане яшчэ сядзіць ESPO, якая даражэй за Urals, цана ў студзені на папулярны расійскі сорт вагалася ў межах 35–38 долараў за барэль. Паводле даных з больш надзейных крыніц, цана на расійскую нафту Urals 4 сакавіка трымалася каля адзнакі 50 долараў за барэль. Таму заклікаю сваіх калег не перахопліваць даныя пра цэны на Urals з аналітычных агрэгатараў і невядомых крыніц і не распаўсюджваць іх па рынку.
2) Каб негатыўная статыстыка снежня, студзеня і лютага перастала быць актуальнай для РФ, рэальная цана на Urals павінна ўтрымацца на ўзроўні 60 долараў больш як 3 месяцы. Усё, што будзе ніжэй за гэтую адзнаку, проста будзе генерыраваць дэфіцыт бюджэту РФ.
Прычым, як мы з вамі бачылі на прыкладзе лютага 2026 года, маніпуляцыі з алгарытмам разліку цаны і дэмпферам прыводзяць да паляпшэння даходаў ад «рэсурснага» падатку галіны і негатыўна ўплываюць на іншыя падатковыя адлічэнні. Гэта проста ўпрыгожвае бюджэтную вітрыну, але ў рэальнасці не ўплывае на скарачэнне дэфіцыту кансалідаванага бюджэту.
3) Перамога ЗША і саюзнікаў у вайне з Іранам будзе азначаць, што на глабальным рынку пачнецца даволі працяглы перыяд нізкіх цэн на нафту. Не толькі Іран, але і ўвесь рэгіён будуць мець патрэбу ў павышаным фінансаванні для ліквідацыі наступстваў абстрэлаў.
А паколькі ў краін рэгіёна экспартны тавар нумар адзін — гэта нафта, то рынак і атрымае аўтаматычнае павелічэнне здабычы і экспарту. У прынцыпе, гэтую ідэю нядаўна і агучыў прэзідэнт ЗША Дональд Трамп. Цэны на нафту змяняюцца, а праблемы застаюцца, прычым не толькі ў Ірана, але і ў РФ, якая больш змораная вайной, чым эканоміка Ірана. Па меншай меры, пакуль.
4) Калі ў першыя дні вайны было толькі невялікае падазрэнне, што пры выбары цэляў у краінах Блізкага Усходу РФ не толькі сочыць, але і дапамагае гэтыя цэлі выбіраць, дык цяпер роля РФ атрымала пацвярджэнне.
Па-першае, даказана, што РФ дзялілася разведвальнымі данымі з іранцамі.
Па-другое, абстрэлы ААЭ, дзе вырабляецца сорт нафты Dubai, які можа замяніць Urals на індыйскіх заводах, не з'яўляюцца прамым доказам удзелу РФ у абстрэлах, але з'яўляюцца вагомым матывам.
Па-трэцяе, інфармацыя пра магчымасць праходу праз Праліў суднаў, што не адносяцца да танкернага флоту, не пацвердзілася.
Высветлілася, што іранцы заблакавалі праліў для караблёў, якія перавозяць алюміній з Бахрэйна, з-за чаго цана на гэты метал на сусветных рынках падскочыла да рэкордных 3400 долараў за тону, а гэта яшчэ адна выгода для расіян, дакладней для расійскага вытворцы алюмінію «РУСАЛ», у якога былі праблемы.
Таму далей не заўважаць ролю расіян як саюзнікаў Ірана ў Вашынгтоне, Бруселі, Лондане, Пекіне і, галоўнае, у Абу-Дабі проста немагчыма. Найбольшая інтрыга ў гэтым блоку пытанняў — менавіта: як ААЭ адрэагуюць на ўзмоцненую ролю РФ у вайне ў Іране? Думаю, што ўлады ААЭ хаця б захочуць супрацоўнічаць з G-7 у пытанні абыходу РФ санкцый Захаду праз ААЭ, а расійскі алігархат ужо не зможа адчуваць сябе ў бяспецы ў ААЭ ў будучыні.
Што ж рабіць цяпер?
Каб знізіць рызыкі разгортвання негатыўных сцэнароў для ЗША і Украіны, трэба даволі хутка зрабіць дзве рэчы:
Ліквідаваць большую частку арсеналу Ірана, з акцэнтам на месцы захоўвання і вытворчасці дронаў.
Сілам абароны Украіны нанесці серыю магутных удараў па нафтагазавай інфраструктуры РФ, каб паменшыць тое «вусце», праз якое РФ зможа ў сакавіку прадаваць сваю нафту па цане вышэй за 60 долараў.
Калі мы рыхтавалі нейкія сюрпрызы для расійскіх нафтавікоў, дык цяпер самы час іх паказаць.
Віталій Шапран, https://www.facebook.com/shapranv