«Новая размова Трампа і Пуціна выглядае дзіўнай і нелагічнай»

• 11.03.2026, 13:36

Найбольш цікавыя падзеі разгортваюцца ў плоскасці глабальнай дыпламатыі.

Вайна вакол Ірана набірае абароты, як і палітычныя наступствы гэтага канфлікту. Аднак найбольш цікавыя падзеі разгортваюцца не толькі на Блізкім Усходзе, але і ў плоскасці глабальнай дыпламатыі. Усяго праз некалькі гадзін пасля новых заяваў пра Іран Дональд Трамп правёў тэлефонную размову з расійскім дыктатарам Уладзімірам Пуціным. Паводле слоў амерыканскага прэзідэнта, размова была «вельмі добрай», а Масква нібыта гатовая адыграць «канструктыўную ролю» ў урэгуляванні сітуацыі вакол Ірана. Крэмль са сваёй чаргі выкарыстаў гэты кантакт для прасоўвання ўласнай тэмы — вайны ва Украіне. Пуцін традыцыйна заявіў пра «поспехі расійскай арміі» і намякнуў, што гэтыя падзеі павінны падштурхнуць Кіеў да перамоў.

Відавочна, калі Трамп сам тэлефанаваў Пуціну, яго перадусім цікавіла развіццё падзей менавіта ў вайне з Іранам. Тым больш, што Пуцін застаецца адным з нямногіх лідараў дзяржаў свету, які падтрымлівае не проста пастаянныя, але і сяброўскія кантакты з іранскім кіраўніцтвам; у прыватнасці, дыктатар нядаўна меў размову з прэзідэнтам Ірана. Але невядома, наколькі Пуцін, па-першае, жадае ўплываць на іранскае кіраўніцтва, а па-другое, можа гэта рабіць.

На гэтым фоне з’яўляецца яшчэ адзін надзвычай важны элемент — магчымае змякчэнне амерыканскіх санкцый супраць расійскай нафты. Паводле звестак амерыканскіх крыніц, адміністрацыя Трампа разглядае варыянты частковага паслаблення абмежаванняў, у прыватнасці для такіх буйных пакупнікоў расійскай нафты, як Індыя. Фармальна гэта тлумачаць неабходнасцю стабілізаваць сусветныя энергетычныя рынкі пасля вайны на Блізкім Усходзе і не дапусціць рэзкага скачка цэн. Але палітычны кантэкст робіць гэтыя крокі значна больш супярэчлівымі. Не выключана, што размова Трампа з Пуціным — гэта толькі падстава, каб растлумачыць, чаму амерыканскі прэзідэнт вырашыў адмовіцца ад таго самага санкцыйнага ціску на Расію, які ён так шмат рэкламаваў і да якога звярнуўся як да фактычна адзінага рэальнага інструмента, што павінен быў бы дапамагчы яму завяршыць вайну.

У выніку ўзнікае адчуванне, што на фоне вайны з Іранам фармуецца складаная сістэма геапалітычнага торгу. Блізкаўсходні канфлікт, энергетычныя рынкі, санкцыі супраць Расіі і вайна ва Украіне пачынаюць пераплятацца ў адну палітычную камбінацыю — дзе Іран, Украіна і санкцыі могуць стаць элементамі адной вялікай здзелкі.

Сваімі думкамі з гэтай і іншых тэм у эксклюзіўным інтэрв’ю для OBOZ.UA падзяліўся дыпламат, надзвычайны і паўнамоцны пасол Украіны ў ЗША і Францыі Алег Шамшур.

– Напярэдадні, як паведамляюць у Крэмлі, Дональд Трамп сам патэлефанаваў Пуціну. Гаварылі пра Іран і Украіну — дзве асноўныя тэмы, паралельна абмяркоўвалі санкцыі і іншыя звязаныя рэчы. Як вы ў цэлым ацэньваеце гэты званок Трампа — ці можна казаць пра пэўны «абмен»? Ці з’яўляецца ён вынікам няпростай сітуацыі для прэзідэнта ЗША вакол Ірана?

– Пачнем з самога званка. На мой погляд, ён выглядае даволі дзіўна. Чаму? Калі б ініцыятыва зыходзіла ад Пуціна, гэта было б больш зразумела. Відавочна, ён мог бы спрабаваць патлумачыць тую інфармацыю, што з’явілася ў медыя, пра тое, што Расія дапамагае Ірану ў выбары мэт для ўдараў. Прычым гаворка ідзе не пра нейкія абстрактныя мэты, а пра амерыканскія вайсковыя аб’екты і амерыканскія ўзброеныя сілы. То-бок фактычна пра прамую ваенную дапамогу Ірану ў вядзенні вайны. І гэта, безумоўна, павінна было б занепакоіць Трампа. Калі б Пуцін сам тэлефанаваў, каб патлумачыць або апраўдацца наконт гэтай інфармацыі, гэта выглядала б лагічна. Але чаму патэлефанаваў менавіта Трамп — гэта сапраўды пытанне.

Калі вярнуцца да таго, што вы сказалі пра магчымы «абмен» — маўляў, вы паводзіце сябе так, мы паводзім сябе вось так: вы дапамагаеце нам з Іранам, а мы заплюшчваем вочы на Ўкраіну, — дык, на маю думку, такая схема наўрад ці можа спрацаваць. Па-першае, відавочна, што дапамога Расіі Трампу ў вайне супраць Ірана проста не патрэбная. Сам ён фактычна гэта пацвердзіў. То-бок я не бачу ніякага стымулу для Трампа атрымліваць дапамогу ад Расіі ў кантэксце вайны з Іранам.

Магчыма, Трамп проста вырашыў наўпрост перапытаць Пуціна. Бо інфармацыя пра дапамогу Ірану з боку Расіі з’яўлялася ў амерыканскай прэсе са спасылкай на крыніцы. Значыць, пэўныя звесткі ў яго ёсць. І ён мог проста запатрабаваць тлумачэнняў. Але я не выключаю і іншага тлумачэння. Гэта можа ўпісвацца ў агульную логіку Трампа — яго палітыку спробаў перабудаваць адносіны з Расіяй. І праблемы на нафтавым рынку гэтаму спрыяюць як нельга лепш. Таму ён, па сутнасці, не робіць высноваў з паводзінаў Масквы і не карэкціруе сваю палітыку. Ён не спрабуе атрымаць больш рэалістычнае разуменне таго, хто такі Пуцін, якія яго мэты і наколькі ўвогуле магчыма перафарматаваць адносіны з Расіяй. Замест гэтага ён працягвае гнуць сваю лінію — будаваць новыя партнёрскія адносіны. А ўсё, што гэтаму перашкаджае, ён альбо ігнаруе, альбо спрабуе мінімізаваць. Вось прыкладна так, на мой погляд, гэта можна растлумачыць.

– Ужо ёсць заявы Трампа, што з Расіі могуць зняць санкцыі, якія потым, пасля супакаення сітуацыі на нафтавых рынках, могуць і не аднавіць. Таксама мы бачылі цану на нафту ўжо пад 120 долараў, якая потым знізілася, але спалох прысутнічае.

– Калі гэта было часткай той размовы, дык калі глядзець на канкрэтныя рэчы, то так, Трамп можа сказаць і ўжо кажа, што вымушаны ісці на пэўныя крокі. Амерыканскія чыноўнікі яшчэ да прэс-канферэнцыі Трампа заяўлялі, што Індыі далі магчымасць закупляць расійскую нафту, каб стабілізаваць сітуацыю на энергетычных рынках. Але мы ўжо пачулі ад самога Трампа яшчэ больш паказальную рэч: ён не выключыў, што да папярэдняга рэжыму санкцый увогуле могуць не вярнуцца. То-бок санкцыі могуць быць паслабленыя або нават цалкам знятыя.

Калі глядзець на гэта з пункту гледжання ўрэгулявання вайны ва Украіне — нават у трампаўскай логіцы — гэта выглядае даволі нелагічна. Але зноў жа — гэта Трамп. І гэта выглядае яшчэ больш дзіўна, калі ўспомніць, што Злучаныя Штаты звяртаюцца да Украіны па дапамогу ў барацьбе з іранскімі дронамі — і такая дапамога аказваецца. І тут я хачу звярнуць увагу на адзін момант. Самі амерыканцы ўжо пра гэта кажуць. Я, напрыклад, слухаў інтэрв’ю былога дарадцы прэзідэнта ЗША Байдэна па нацыянальнай бяспецы Салівана на CNN, і ён вельмі дакладна сфармуляваў праблему. Атрымаецца парадаксальная сітуацыя: краіна, якая дапамагае ворагу ЗША — маецца на ўвазе Расія, што падтрымлівае Іран, — з ёй спрабуюць дамовіцца. А краіна, якая рэальна дапамагае Злучаным Штатам — то-бок Украіна, — фактычна застаецца аб’ектам ціску з боку тых самых Штатаў.

Яшчэ адзін цікавы момант. Амерыканцы цяпер даволі жорстка крытыкуюць Іспанію за недастатковую дапамогу. Дастается нават Вялікабрытаніі, хоць яна ўжо непасрэдна ўключылася ў барацьбу з дронавымі атакамі. Але пры гэтым паводзіны Расіі або проста ігнаруюць, або нават характарызуюць размовы з Пуціным як «цудоўныя». То-бок усё гэта выглядае абсалютна абсурдна — калі не памятаць, што мы маем справу з Трампам.

Таму на сто працэнтаў патлумачыць прычыну гэтага званка вельмі цяжка. Для стабілізацыі нафтавых рынкаў згода Расіі таксама не з’яўляецца крытычнай. Хутчэй за ўсё, гэта магло быць звязана з патрабаваннем тлумачэнняў наконт інфармацыі пра дапамогу Ірану. І, магчыма, Трамп перадаў Пуціну пэўны сігнал: калі вы хочаце, каб мы працягвалі супрацоўнічаць — у тым ліку па ўкраінскім пытанні, — вам трэба адпаведна паводзіць сябе ў сітуацыі з Іранам. Але цалкам зразумець логіку гэтага званка ўсё роўна вельмі складана.

– Ці сапраўды Расія актыўна дапамагае Ірану? Бо многія эксперты кажуць: магчыма, гаворка ідзе толькі пра перадачу разведдадзеных. Але пры гэтым большасць сыходзіцца на тым, што Расія цяпер не ў тым становішчы, каб маштабна дапамагаць Ірану. Па-першае, яна не хоча сварыцца з Трампам. Па-другое, у яе проста няма рэсурсаў — вайна супраць Украіны забірае амаль усё.

– Я, хутчэй, падзяляю менавіта гэтую другую пазіцыю. Сапраўды, Расія цяпер не ў тым становішчы, каб аказваць Ірану маштабную дапамогу. З аднаго боку, Пуцін бачыць, што нават без прамога ўдзелу Расіі ён ужо атрымлівае значныя выгады ад гэтай вайны. Ідзе гаворка і пра рост коштаў на нафту, і пра аб’ектыўнае знясіленне ваенных рэсурсаў ЗША. Бо тыя ж амерыканскія сістэмы, якія маглі б быць прададзены за еўрапейскія грошы і перададзеныя Украіне, цяпер могуць выкарыстоўвацца на Блізкім Усходзе. Акрамя таго, Пуцін разумее, што гэтая сітуацыя будзе выкарыстаная праціўнікамі дапамогі Украіне ў ЗША як аргумент: маўляў, нам самім патрэбныя гэтыя рэсурсы. То-бок дывідэнды для яго настолькі відавочныя, што яму тым больш трэба дзейнічаць асцярожна — не пераступіць рысу, не раззлаваць Трампа і не сапсаваць той працэс, які, нягледзячы ні на што, працягваецца.

Адна з ключавых ставак Пуціна — гэта якраз спроба развіваць новыя адносіны з Трампам і выкарыстоўваць іх у кантэксце вайны супраць Украіны. У той жа час, калі інфармацыя пра перадачу разведдадзеных Ірану адпавядае рэчаіснасці, а я думаю, што сумневаў у гэтым няшмат, гэта азначае, што Пуцін адчувае сябе дастаткова ўпэўнена. Ён бачыць, што Трамп так ці інакш гатовы заплюшчваць вочы на некаторыя рэчы.

І ёсць яшчэ адзін фактар — пэўная ірацыянальнасць, уласцівая аўтарытарным рэжымам. Пуцін проста не можа ўстрымацца ад таго, каб унесці свае пяць капеек і стварыць праблемы нават для патэнцыйнага партнёра, дэманструючы, што Расія з’яўляецца самастойнай сілай. Акрамя таго, ён выдатна разумее: чым даўжэй доўжыцца вайна на Блізкім Усходзе, тым мацней дэстабілізуюцца рынкі і тым больш увага ЗША і Еўропы адцягваецца ад вайны ва Украіне. Таму нават мінімальная дапамога Ірану можа выглядаць для яго рацыянальнай. Але ў цэлым Пуцін усё ж вымушаны дзейнічаць вельмі асцярожна.

– Чаму такая рэакцыя амерыканцаў адносна інфармацыі пра тое, што Пуцін, магчыма, нечым дапамагае Ірану? Трамп, міністр вайны Гексет, пастаянны прадстаўнік ЗША пры ААН Уолтц кажуць, што калі гэта і так, дык гэта ўвогуле ні пра што, маўляў, мы там адчуваем сябе добра. Але ж амерыканцы гінуць, амерыканцы атрымліваюць па сваіх базах і ракеты, і «Шахеды». Гэта з-за таго, што Трамп, як вы адзначаеце, проста марыць пра супрацоўніцтва з Пуціным?

– Што да рэакцыі Гексета, Волтца, іншых членаў знешнепалітычнай каманды і большасці амерыканскіх заканадаўцаў-рэспубліканцаў — фактычна на гэта нават можна асабліва не звяртаць увагі. Бо так ці інакш яны выступаюць транслятарамі ідэй і выканаўцамі волі Трампа. І ўсё ў выніку ўпіраецца ў аднаго чалавека — Трампа. А вось зразумець і вызначыць стратэгію паводзінаў самога прэзідэнта ЗША, як правіла, даволі складана. Але гэта імкненне і вера ў тое, што з Расіяй можна дамовіцца, рэалізаваць эканамічныя праекты, перафарматаваць сусветную палітыку, на мой погляд, вельмі трывала засела ў галаве Трампа.

І гэта, уласна, тая канстанта, што прысутнічае практычна ва ўсіх аспектах яго палітыкі на ўкраінскім напрамку. Менавіта гэтым тлумачыцца тое, што Трамп гатовы заплюшчваць вочы на многія рэчы. Ён можа зрабіць нейкія заўвагі Пуціну, але пры гэтым сказаць, што «размова цудоўная». І, у прынцыпе, ён заўсёды пакідае для Пуціна нейкае маленькае акно магчымасцяў — мінімальную «фортачку», каб той мог патлумачыць свае дзеянні. Каб Трамп мог сказаць, што ён гэта пачуў, зразумеў і, цалкам або часткова, шчыра або не шчыра, але паверыў. Паколькі гэта ўпісваецца ў яго канцэпцыю.

Усё, што ўпісваецца ў яго ўяўленне пра свет, — для яго нармальна. А ўсё, што ў гэты «бокс» не змяшчаецца, проста адкідваецца. І, як мы бачым, адхіляюцца нават зусім відавочныя рэчы. Гэта нават не заўсёды звязана з Пуціным. Гэта агульны прынцып Трампа: ніколі не прызнаваць сваіх паразаў. Нават свае паразы ён інтэрпрэтуе і прадстаўляе як перамогі. І гэта распаўсюджваецца літаральна на ўсё.

– Падчас апошняга званка Пуцін чарговым разам адзначыў: «расійская армія прасоўваецца ва Украіне, паступова дасягае сваіх мэтаў». Расійскі дыктатар адзначыў, што трэба пабуджаць Кіеў «як мага хутчэй завяршаць вайну і падпісваць мірнае пагадненне». І Трамп, нібыта, пагадзіўся з тым, што ўсё гэта трэба хутка завяршаць. Падаецца, гэта і была асноўная мэта Пуціна?

– Усё тое, што робіць Трамп на ўкраінскім напрамку, грунтуецца на некалькіх прынцыпах. Пры ўсёй яго валацільнасці і супярэчлівасці гэтыя прынцыпы не мяняюцца. Калі паглядзець на іх, дык яны ў цэлым з’яўляюцца неспрыяльнымі для Украіны. То-бок тое, што Трамп хоча завяршыць вайну як мага хутчэй, — гэта мы ведаем. Тое, што ён не бачыць Украіну як важную краіну ні для ЗША, ні для сябе асабіста, — гэта мы таксама ведаем. Гэты сюжэт з дронамі цяпер, хутчэй, выключэнне з правіла. І вельмі важна, як гэта будзе разгуляна нашым кіраўніцтвам і нашай дыпламатыяй, бо гэта стварае пэўныя магчымасці. Трэцяе — гэта еўрапейцы як выканаўцы дамоўленасцяў з Пуціным. І чацвёртае — гэта эканамічныя і палітычныя дамоўленасці з Пуціным.

Увогуле, з аднаго боку, я не бачу, якім чынам вайна ў Іране можа быць фактарам ва ўкраінска-амерыканскіх адносінах. За выключэннем таго, што з’явіўся сюжэт з супрацьдзеяннем дронам, які стварае для нас пэўныя магчымасці ўплываць на Трампа. Але, як паказвае гэты тэлефонны званок, нават пры гэтым — пабачым, як гэта будзе развівацца. Вельмі паказальна з іншага боку, што ад амерыканцаў нават не было абвяржэння слоў расіян пра тое, што расійская армія прасоўваецца і што Трамп пагадзіўся з тым, што вайну трэба як мага хутчэй завяршаць. Відавочна, ён мог гэта сказаць, бо гэта адпавядае яго фундаментальнаму падыходу да вайны ва Украіне.

– Што да перамоваў — напярэдадні прайшла інфармацыя, што іх аднаўленне магчыма ў Стамбуле. Прайшло некалькі гадзін — і ўжо заяўлена, што ніякіх перамоваў не будзе — ізноў жа з-за вайны ў Іране? Амерыканцы проста цяпер не могуць вылучыць час, каб узяць удзел у трохбаковых перамовах?

– Калі паглядзець на тое, што адбываецца ўнутры Злучаных Штатаў і ўвогуле ў сусветнай палітыцы, то зразумела, што цяпер цэнтральным пытаннем з’яўляецца вайна ў Іране. Цалкам магчыма і аб’ектыўна, што амерыканцам проста не да гэтага. Зараз яны сканцэнтравалі ўсе свае намаганні менавіта на гэтай вайне. Тым больш, што, нягледзячы на аптымістычныя заявы Трампа і Гексета, сітуацыя, як на мяне, складаецца не так, як яны спадзяваліся. І, аб’ектыўна, адна з прычын таго, што гэтыя перамовы не адбудуцца, — гэта тое, што цяпер галоўнае пытанне і для еўрапейцаў, і перадусім для амерыканцаў — гэта вайна ў Іране і ваенныя дзеянні там.

З іншага боку, вядома, што пазіцыі бакоў па тых пытаннях, якія перашкаджаюць дасягненню якой-небудзь дамоўленасці, не змяніліся. І, відавочна, амерыканцы таксама не зацікаўленыя ў тым, каб правесці чарговы раўнд перамоваў безвынікова. Тым больш на фоне таго, што адбываецца ў Іране і што не надта для іх складаецца. Яны не імкнуцца дадаваць да гэтага яшчэ адзін няўдалы трэк.