«Цяпер мы бачым серыю удараў па Расіі»
- 12.03.2026, 18:41
Украінскі дыпламат распавёў, чаму Кітай і Расія не прыйшлі на дапамогу Ірану.
Якія галоўныя сцэнары развіцця вайны на Блізкім Усходзе магчымыя на сённяшні дзень? Пра гэта і не толькі сайт Charter97.org пагаварыў з украінскім дыпламатам і палітолагам, дырэктарам Цэнтра абаронных стратэгій Аляксандрам Харам:
— Павінна адбыцца эскалацыя перад тым, як усё супакоіцца на пэўны час. Тут ключавая праблема ў тым, што мэты Злучаных Штатаў і Ізраіля зусім не відавочныя. Яны адрозніваюцца.
Другі момант — немагчымасць дасягнуць заяўленых абстрактных мэтаў — змены рэжыму, яго змены — без наземнай кампаніі або таго, каб, умоўна кажучы, хтосьці з іранцаў пачаў ваяваць за змену ўлады. Цяпер мы бачым спробы амерыканцаў уключыць курдаў і запусціць механізмы грамадзянскай вайны. Але паколькі гэта ўсё вельмі складана прагназаваць, мы можам казаць толькі пра тое, што ідзе інтэнсіўная кампанія па знішчэнні вытворчасці ўзбраенняў, магчымай вытворчасці ядзернай зброі, запасаў дронаў і ракет, каб зрабіць больш бяспечнымі і рэгіён, і Злучаныя Штаты.
Калі гэтая мэта будзе дасягнутая, і калі на зямлі не будзе ніякіх змяненняў (узброенай апазіцыі, гатовай прыйсці да ўлады, чаго цяпер не праглядаецца), вайна заціхне на пэўны час. Аднак могуць наносіцца перыядычныя ўдары, амерыканцы могуць знішчаць або нейкія інфраструктурныя аб’екты, або палітычных і вайсковых лідараў Ірана.
Іран паказаў здольнасць вытрымаць першы ўдар, і цяпер іх стратэгія ў тым, каб зрабіць цану на нафту непрымальнай для ўсяго свету, каб глабальныя гульцы пачалі ціснуць на Злучаныя Штаты і Ізраіль дзеля спынення удараў. Сёння з’явілася інфармацыя, што пачалі мінаваць Армузскі праліў, нанесены ўдары па нафтавай інфраструктуры Саудаўскай Аравіі. Плюс па танкерах, якія яшчэ ходзяць у гэтым рэгіёне. Найбуйнейшыя страхавыя кампаніі адмовіліся страхаваць рызыкі гэтых танкераў, а гэта азначае блакаду рэгіёна. І мала хто будзе рызыкаваць сваёй нафтай і танкерамі, каб зарабіць нейкія грошы. Іран застаўся фактычна сам-насам з Ізраілем і ЗША.
— Чаму Кітай і Расія не прыйшлі на дапамогу Тэгерану?
— Яны дапамагалі Тэгерану да гэтага. РФ літаральна перад пачаткам аперацыі перапраўляла вайскова-транспартнымі самалётамі зброю, сістэмы СПА, ракеты, дроны, якія ўжо выяўлены. Кітай купляў нафту ў абыход санкцый і пастаўляў тавары ваеннага прызначэння, кампаненты, неабходныя для зброі.
Ёсць некалькі прычын, чаму яны не сталі ваяваць. Па-першае, галоўная: гэта азначала б прамое сутыкненне з двума ядзернымі дзяржавамі. Мы ведаем, што ў Ізраіля афіцыйна няма ядзернай зброі, але калі спатрэбіцца, яны могуць яе ўжыць. Злучаныя Штаты безумоўна маюць гэтую зброю.
Па-другое, як увогуле расейцы маглі нешта зрабіць, калі яны завязлі ва Украіне? У іх няма такіх магчымасцяў. Яны ледзь-ледзь спраўляюцца з усходам Украіны, калі ўкраінцы не маюць Tomahawk, F-16, F-35 і шмат іншай высокадакладнай зброі.
Цяпер мы бачым серыю удараў па Расіі. Першы ўдар — гэта Сірыя, потым Венесуэла, цяпер Іран, а ў найбліжэйшай будучыні, хутчэй за ўсё, будзе Куба. І расейцы дакладна не прыйдуць на дапамогу. Яны не збіраюцца ваяваць з амерыканцамі, бо не самагубцы.
Для кітайцаў, вядома, гэта таксама пэўны ўдар, бо закранае эканоміку.
Кітайцы таксама не гатовыя ваяваць з амерыканцамі. Згадаем, што Сі Цзіньпін ставіў задачу сваёй Народна-вызваленчай арміі да 2027 года быць здольнай вырашаць задачы ў сваім рэгіёне. Перш за ўсё маецца на ўвазе Тайвань, а тое, што мы бачым чыстку генералаў, якая адбываецца апошнім годам, сведчыць, што гэта можа быць насамрэч карупцыя, але з другога боку вайскоўцы, хутчэй за ўсё, не гатовыя прымаць загады атакаваць, разумеючы наступствы.
Кітай пакуль што не гатовы нават у сваім рэгіёне нешта рабіць. Была інфармацыя, што расейцы перадаюць даныя для навядзення іранскіх дронаў і ракет па амерыканскай інфраструктуры. Думаю, кітайцы робяць тое самае, толькі такім апасродкаваным чынам. А ваяваць з ЗША яны дакладна не будуць. Для Сі Цзіньпіна найбольш небяспечная рэч — унутраная дэстабілізацыя. Мы ж ведаем і бачым, як гэта адбываецца з Расіяй. Любая шырокамаштабная вайна прыводзіць да структурных змен у дзяржаве.
З пункту гледжання рэсурсаў, паводзінаў насельніцтва і гэтак далей, Сі Цзіньпін не можа ўплываць на грамадскую думку. Хаця Кітай — не дэмакратыя, але мы бачылі пратэсты падчас каранавіруса, калі людзям не падабаліся гэтыя драконаўскія меры. Калі пагоршыцца жыццё кітайцаў, то вельмі вялікая верагоднасць масавых пратэстаў. Сі пазбягае дзеянняў, якія могуць пахіснуць камуністычны рэжым. Ён будзе рабіць усё неабходнае, каб утрымаць гэтую стабільнасць і не ўлазіць у нейкія авантуры, якія могуць яе падарваць.
— Як зменіцца Блізкі Усход пасля ваеннай аперацыі ЗША і Ізраіля?
— Ніхто цяпер не дасць вам адказ. Хацелася б, каб рэжым аятол пад і краіна стала на шлях вяртання да сваіх цывілізацыйных каранёў, каб Іран стаў нармальнай дзяржавай у рэгіёне. Тады б гэта кардынальна ўсё змяніла. Не было б краіны, якая падтрымлівае тэрарыстаў з «ХАМАСа», «Хезбалы», якая пастаянна рыхтуецца да вайны з Ізраілем.
Тады б Блізкі Усход змяніўся, але, хутчэй за ўсё, гэтага не адбудзецца ў бліжэйшы час. Рэжым аслабеў і будзе спрабаваць вярнуць сабе пэўныя рэсурсы. Але пакуль што рана пра гэта казаць.
Мы бачым удзел арабскіх краін у кампаніі супраць Ірана. Удары падштурхнулі іх бліжэй у лагер да Злучаных Штатаў і Ізраіля. Для Саудаўскай Аравіі, Арабскіх Эміратаў, Кувейта пытанне бяспекі важнае, таму адбылася пэўная кансалідацыя гэтых арабскіх краін вакол ЗША. Яны ўспрымаюць Іран як пагрозу. У самым страшным сне яны бачаць аятол з ядзернай зброяй. Гэта была б пагроза не толькі для ЗША і Ізраіля, але і для ўсяго Блізкага Усходу.
Нагадаю, што ў 2019 годзе былі ўдары па інфраструктуры Саудаўскай Аравіі. Там, праўда, Кітай выступіў пасрэднікам, і нібыта яны памірыліся, але глыбінныя супярэчнасці нікуды не зніклі. Тут пытанне падзелу рэлігій і агрэсіўнай палітыкі Ірана, яго падтрымкі тэрарыстычных груповак і падштурхоўвання рэгіёну да вайны.
Супярэчнасці застаюцца, а Іран аслаблены. Гэта ў цэлым пазітыўны момант для рэгіёна, але задача канчаткова не вырашаная. Бо не было наземнай кампаніі і змены рэжыму. Ды і ўнутраных рэсурсаў апазіцыі пакуль што не праглядаецца. Гэта, дарэчы, як у Расіі. Такая ж самая гісторыя: раз’яднаныя людзі, якія лічаць сябе апазіцыянерамі, не здольныя аб’яднацца, прапанаваць парадак дня для людзей, якія павінны іх падтрымаць. Адпаведна, патрэбная прапаганда, каб далучыць шырокія пласты насельніцтва. І самае галоўнае — быць гатовымі да ўзброенага супраціву рэжыму, бо ФСБ нельга так лёгка скінуць. Спецслужбы кантралююць медыя, грошы, энергетыку, вялікія часткі эканомікі.
Тое самае і ў Іране. Там ёсць вялікая колькасць розных сіл бяспекі і спецслужбаў, якія душаць любыя пратэсты. Я не бачу структураванай апазіцыі, якая гатовая нешта рабіць, аб’ядноўваць людзей і браць у рукі зброю.
Таму, хутчэй за ўсё, рэжым у перспектыве законсервуецца, а ў выніку ён упадзе, бо ягоныя рэсурсы вычарпаліся. Венесуэла і Расія не прыйдуць на дапамогу. Кітай жа не будзе інвеставаць у Іран больш, чым выкачваць з іх за капейкі нафту і іншыя рэсурсы.