Новы Хаменеі губляе кантроль

• Ігар Семіволос
• 13.03.2026, 14:16

Рэжым аятолаў развальваецца знутры.

Інаўгурацыйная прамова Моджтабы Хаменеі была вытрыманая ў духу «ваяўнічага месіянізму». Новы Рахбар назваў удары ЗША і Ізраіля «агоніяй капіталістычнага свету» і запэўніў, што ядзерная праграма не спыненая, а толькі «ачышчаная агнём». Ён з’явіўся ў атачэнні вышэйшага камандавання Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР), даючы зразумець, што ён не проста духоўны лідар, а «вярхоўны галоўнакамандуючы нацыі, што ваюе». У выступленні не прагучала ніводнага слова пра перамовы. Наадварот, быў задэклараваны пераход да тактыкі «асіметрычнага адказу ў любой кропцы свету».

Што тут важна? Ніводзін з ключавых кланаў-заснавальнікаў Рэспублікі (ні Ларыджані, ні Рафсанджані) не з’явіўся на ўрачыстасцях (прынамсі, іх нідзе не фіксуюць). Клан Рафсанджані сімвалізуе «базар» (буйны капітал) і эканоміку, а клан Ларыджані — дзяржаўную бюракратыю і дыпламатыю. Іх сумесная адсутнасць можа азначаць, што Моджтаба страціў кантроль над грашыма і апаратам кіравання, застаўшыся толькі са «штыкамі».

Дзеля справядлівасці, сваю адсутнасць яны тлумачаць «пытаннямі бяспекі», але паводле шыіцкай палітычнай традыцыі прысутнасць на інаўгурацыі і наступных урачыстасцях з’яўляецца актам прызнання легітымнасці новага лідара. Праігнараваўшы банкет, можна меркаваць, што Ларыджані фактычна адмовіўся прысягнуць на вернасць Моджтабе як новаму «Рахбару».

Таксама фіксуецца раскол у сям’і пакойнага прэзідэнта Рафсанджані. Нягледзячы на тое, што яго сын Мохсен даслаў афіцыйнае віншаванне, дачкі Рафсанджані, у прыватнасці, Фаэза Хашэмі, публічна адмовіліся пад ім падпісвацца. Гэта асабліва паказальна, бо раней Фаэза Хашэмі дапускала, што Моджтаба мог бы быць дзейсным лідарам. Яе цяперашняя адмова сведчыць, што нават прагматычнае крыло эліты бачыць у Моджтабе не самастойную фігуру, а інструмент у руках радыкальнага КВІР.

Для іранскай палітычнай культуры, дзе «галоўны ў сям’і» (брат) вызначае агульную пазіцыю, такая публічная непакора жанчын клану з’яўляецца беспрэцэдэнтнай. Гэта сігнал для пратэстнага руху: эліта не проста падазрае адзін аднаго — яна адкрыта варожнічае.

Судзячы па ўсім, «старая гвардыя» не гатовая прызнаць Моджтабу аднагалосна. Спадчынная перадача ўлады ў Іране выклікае супраціў унутры самых уплывовых сем’яў Рэвалюцыі. Калі сёстры Рафсанджані ідуць насуперак волі брата, гэта азначае, што кансенсусу адносна будучыні Ірана няма нават сярод тых, хто гэтую сістэму ствараў.

Ігар Семіволос, «Фэйсбук»