Мальчышы-Кібальчышы і ваенная таямніца

• Ірына Халіп
• 13.03.2026, 15:11

«Сумленныя сацыёлагі» маўчалі чвэрць стагоддзя пра тое, што беларусы заўсёды ведалі.

Былыя дзяржаўныя, а цяпер незалежныя сацыёлагі (ну як тут не ўспомніць ільфаўскага Гігіенішвілі — «былы князь, а цяпер працаўнік Усходу») нарэшце вырашылі, што цяпер можна прызнацца: за Лукашэнку з 2001 года не галасуюць, а рэйтынг даверу да яго з тых жа часоў ніжэйшы, чым у бытнасць дырэктарам саўгаса. Ну дзякуй, сацыёлагі, што не забралі з сабою гэтую вялікую таямніцу ў магілу.

З другога боку, нам-то што? Мы — звычайныя беларусы, якія чытаюць кнігі і аналізуюць навіны, ездзяць у камандзіроўкі і кантактуюць з людзьмі, — заўсёды ведалі, што Лукашэнка быў прэзідэнтам Беларусі роўна два гады. У лістападзе 1996 года ён знішчыў Канстытуцыю, скасаваў падзел уладаў і стаў звычайным узурпатарам. Таму ў прынцыпе было не так ужо і важна, што там у сацыёлагаў і тым больш у Ярмошынай у нарыхтоўках. Але ўсё ж лічбы заўсёды цікавыя, хаця б як праверка для кожнага з нас: ці правільна я ўвесь гэты час ацэньваў сітуацыю? Ці не выдаваў жаданае за сапраўднае? Ці не паддаваўся ілюзіям, ці не губляў сувязь з рэальнасцю ў ўласных марах?

Аказалася, не. Мы ўсё разумелі правільна. Журналісты ездзілі ў камандзіроўкі і размаўлялі з людзьмі. Актывісты праводзілі акцыі пратэсту, пікеты, флэшмобы ў розных гарадах і бачылі рэакцыю. Палітыкі сустракаліся з выбарцамі ў рэгіёнах. Незалежныя прафсаюзы стваралі там свае прадстаўніцтвы. У ўсіх працаваў стэрэаскапічны зрок.

Нам распавядалі, што ў Лукашэнкі высокі ўзровень падтрымкі. Складалі міфы і легенды пра пенсіянераў, якія нібыта вельмі задаволеныя, і пра сельскіх жыхароў, якія глядзяць БТ. Каб зразумець настрой пенсіянераў, было дастаткова пасядзець на прыпынку ў чаканні аўтобуса або ў паліклініцы ў чарзе ў кабінет да ўчастковага тэрапеўта ды паслухаць размовы. А што да сельскіх жыхароў, дык яны, вядома, галасавалі за Лукашэнку, хто спрачаецца. Кожны раз, калі чую пра гэта, успамінаю калегу з Time, які прыязджаў у Мінск перад выбарамі 2006 года. Калега шукаў для аб’ёмнай карціны выбаршчыка Лукашэнкі. Яму быў патрэбны хаця б адзін чалавек, які будзе галасаваць за Лукашэнку і адкрыта пра гэта скажа. У горадзе ён такога чалавека не знайшоў, затое ў вёсцы знайшоў. Выбарчыца сумленна сказала, што будзе галасаваць менавіта за яго: «Дык брыгадзір сказаў: „Калі ты, старая курва, за Лукашэнку не прагаласуеш, дроў на зіму не атрымаеш!“»

Менавіта так Лукашэнка, пачынаючы з 2001 года, атрымліваў свае некалькі дзясяткаў працэнтаў галасоў. Але ўжо не перамагаў. Згодна з заканадаўствам, ён і не меў права нікуды вылучацца, а павінен быў быць прыцягнуты да крымінальнай адказнасці, але фраза «часам не да законаў» толькі была сфармуляваная ў недалёкім мінулым, а дзейнічала як інструкцыя для чыноўнікаў і сілавікоў любога рангу яшчэ з дзевяностых. Так што ніякай новай інфармацыі сацыёлагі нам не далі.

Некаторыя незалежныя медыі спасылаюцца на тое, што ў склад незалежнай сацыялогічнай групы, якая на гэтым тыдні прадставіла доказы недаверу народа да Лукашэнкі, уваходзіць былы дырэктар Інстытута сацыялогіі Генадзь Коршунаў: пішуць, што гэта «сумленны сацыёлаг, які звольніўся ў кастрычніку 2020 года». А вось тут вы дарэмна, калегі. «Сумленны сацыёлаг» працаваў у сістэме дзяржаўнай сацыялогіі з 2001 года — таго самага, калі ў Беларусі ўпершыню адбыліся сфальсіфікаваныя выбары. А ў 2006 годзе і ўвогуле стаў вучоным сакратаром Інстытута сацыялогіі. Усім, хто ўяўляе сабе, як працуюць навуковыя інстытуты пры Лукашэнку, вядома, што менавіта вучоны сакратар адказны за выкананне ўсім навуковым калектывам лініі партыі. І калі прызначылі на гэтую пасаду — значыць, благанадзейны. Асабліва — у 2006 годзе, пасля масавых пратэстаў і намётавага гарадка ў цэнтры Мінска. Заслужыў, словам. А 25 гадоў насіць у сабе сапраўдную карціну, выпускаючы ў свет патрэбную гаспадарам хлусню, — гэта, ведаеце, не кожнаму па сілах. Выходзіць, не толькі Лукашэнка забіў давер беларусаў да сябе, але і сацыёлагі сваімі шматгадовымі прычасанымі лічбамі дамагліся таго, каб беларусы ім не давяралі.

Вынік — народ прызвычаіўся давяраць толькі самому сабе, і гэта найлепшае, да чаго ён мог прыйсці.

Застаецца толькі дачакацца, калі нейкі «сумленны цэнтрвыбаркамаўца» таксама звольніцца, пераедзе, створыць незалежную выбарчую камісію ў эміграцыі і выкатае народу рэальныя лічбы, якія ён захоўваў у сейфе або ў сэрцы чвэрць стагоддзя. Тады мы даведаемся, напрыклад, што з 2001 года ў нас ёсць прэзідэнт-элект Уладзімір Ганчарык. Але тады яму таксама спатрэбіцца рэзідэнцыя ў Вільні і Варшаве, ахова і чэлядзь. І гэта мы яшчэ да наступных выбараў не дайшлі. Карацей, трымайцеся там, заходнія ўрады.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org