Акадэмія Мерца прызначыла прафесарам аўтарку каміксаў
- 16.03.2026, 19:35
Камікс у Германіі становіцца акадэмічным веданнем.
У Германіі ўпершыню з’явіцца прафесарская кафедра, прысвечаная мастацтву камікса. І ўзначаліць яе Барбара Ёлін — мастачка, чые графічныя раманы даўно сталі эталонам спалучэння мастацкай выразнасці і гістарычнай адказнасці. Фонд імя Бернгольда Лейбінгера будзе фінансаваць новую стаўку ў Штутгартскім універсітэце прыкладных мастацтваў, дызайну і медыя. ВНУ, заснаваная ў 1918 годзе і першапачаткова названа «Вольнай акадэміяй прызнання і дызайну», вядомая таксама як Акадэмія Мерца ў гонар яе заснавальніка — педагога-рэфарматара Альбрэхта Лео Мерца, перадае DW.
Сам факт з’яўлення такой кафедры сведчыць пра сур’ёзны зрух. Яшчэ нядаўна камікс у нямецкамоўным асяроддзі ўспрымалі як забаўку падлеткаў, а не як мастацкі жэст або даследчы інструмент. Сёння ж ва ўніверсітэт запрашаюць аўтарку, чые кнігі вывучаюць у школах, абмяркоўваюць у музеях і выкарыстоўваюць у акадэмічных даследаваннях культуры памяці.
Мастачка, якая гаворыць мовай гісторыі
У прэс-рэлізе фонду падкрэсліваецца: «Барбара Ёлін — адна з найбольш вядомых камікс-мастачак свайго пакалення». Дастаткова згадаць яе знакавыя працы, каб зразумець чаму.
Графічны раман «Ірміна» стаў адным з першых буйных нямецкіх праектаў, які праз асабістую гісторыю дазваляе бачыць, як паўсядзённае жыццё ў «трэцім рэйху» магло ператварацца ў ланцужок кампрамісаў, прыстасавання і маўклівай саўдзельнасці. Ёлін бярэ не буйныя гістарычныя падзеі, а чалавечую слепату, страхі, самападман — і робіць з іх аповед, які цяжка забыць.
Зусім іншы маштаб — «Эммі Арбель. Колер памяці», кніга, заснаваная на размовах мастачкі з Эммі Арбель, якая перажыла Халакост. Тут Ёлін працуе ўжо не толькі як мастачка, але і як даследчыца. Яе акварэльныя штрыхі нібыта сціраюць мяжу паміж дакументам і сведчаннем, ператвараючы гісторыю адной жанчыны ў прастору, дзе памяць становіцца рухам, колерам, дыханнем. За гэтую працу Ёлін атрымала адразу некалькі ўзнагарод, сярод якіх прэмія «Супраць забыцця — За дэмакратыю» і Прэмія міру Густава Хайнэмана за кнігі для дзяцей і юнацтва.
Ад майстэрні да грамадскай дыскусіі
Ёлін вядомая не толькі як аўтарка каміксаў, але і як чалавек, які стварае гарызантальныя сеткі ўнутры камікс-супольнасці. Яе праекты часта становяцца месцам збору для мастакоў, педагогаў, даследчыкаў і студэнтаў.
Так, пасля нападу радыкальнага ісламісцкага руху ХАМАС, прызнанага ў Еўразвязе і ЗША тэрарыстычнай арганізацыяй, на Ізраіль 7 кастрычніка 2023 года яна стала адной з заснавальніц ініцыятывы «Як ты жывеш? Мастакі супраць антысемітызму, нянавісці і расізму» — праекта, які нагадвае, што камікс можа быць не толькі мастацтвам, але і інструментам грамадзянскай размовы.
Ёлін шмат гадоў удзельнічала ў фестывалях каміксаў, працавала над міжнароднымі анталогіямі. Сярод апошніх найважнейшая — «Але я жыву», створаная мастакамі, гісторыкамі і сведкамі Халакосту. Гэты праект стаў прыкладам таго, як графічны раман можа працаваць з гісторыяй не менш моцна, чым дакументальны фільм або музейная выстава.
Ініцыятыва адкрыцця кафедры належыць рэктарцы Акадэміі Мерца Барбары М. Эггерт (Barbara M. Eggert) — мастацтвазнаўцы, якая шмат гадоў працуе над інстытуцыйным прызнаннем камікса. Паводле яе слоў, мэта праграмы гучыць так: «Стварыць прастору, дзе мастацкая практыка і даследаванне камікса не падзеленыя, а развіваюцца разам».
Гэта ідэя здаецца простай, але для акадэмічнага асяроддзя яна практычна рэвалюцыйная. Камікс тут разглядаецца не як жанр масавай культуры, а як форма з уласнай мовай, гісторыяй, даследчым патэнцыялам. Новая кафедра скіраваная на сучасны камікс ва ўсіх яго праявах — аналагавых, лічбавых, гібрыдных. Яна будзе працаваць і з візуальнымі наратывамі, і з дакументальнымі праектамі, і з тым, што даследчыкі называюць «камікс як медыятар»: інструмент дыялогу ў посткаланіяльных, біяграфічных і міждысцыплінарных даследаваннях.
Стварэнне кафедры — не проста жэст прызнання мастачкі. Гэта больш шырокая заява: нямецкае акадэмічнае асяроддзе больш не лічыць камікс перыферыяй. Наадварот, камікс становіцца адным з медыяў, здольных працаваць з памяццю, складанымі гістарычнымі сюжэтамі і сучаснымі канфліктамі.
«Прафесура аб’ядноўвае практыку і тэорыю і павінна ўмацаваць даследаванне і мастацкую вытворчасць камікса ў нямецкамоўнай прасторы», — гаворыцца ў заяве фонду. І ў выпадку Ёлін ідзе гаворка пра чалавека, які ўжо шмат гадоў даказвае: камікс можа быць такім жа сур’ёзным інструментам размовы пра грамадства, як тэатр, дакументалістыка або візуальнае мастацтва.