Украіна перапісала правілы марскай вайны

• Хікмет Джавад
• 16.03.2026, 19:38

Кіеў актыўна выкарыстоўвае марскія дроны.

Заява прэзідэнта ЗША Дональда Трампа пра тое, што «марскіх дронаў-камікадзэ не існуе», а відэа, якія распаўсюджваюцца ў сетцы, нібыта створаныя з дапамогай штучнага інтэлекту, гучыць не проста дзіўна. Яна гучыць як адкрытае адмаўленне рэчаіснасці. Прычым рэчаіснасці, якую ўжо некалькі гадоў назірае ўвесь свет.

Крытыкаваць іранскі рэжым можна і трэба. Гэта аўтарытарная сістэма, якая сістэмна прыгнятае ўласнае насельніцтва, падтрымлівае радыкальныя ўзброеныя групоўкі і актыўна дэстабілізуе сітуацыю на Блізкім Усходзе. Але крытыка не павінна ператварацца ў абсурд. Адмаўляць наяўнасць у Ірана марскіх дронаў-камікадзэ — прыкладна такая ж недарэчнасць, як адмаўляць існаванне беспілотнікаў увогуле.

Іран даўно развівае асіметрычныя тэхналогіі вядзення вайны. У тым ліку — марскія беспілотныя апараты, прызначаныя для атак на караблі праціўніка. Яны неаднаразова дэманстраваліся на ваенных выставах, фігуравалі ў аналітычных справаздачах і абмяркоўваліся экспертнай супольнасцю. Іх распрацоўка лагічна ўпісваецца ў стратэгію Тэгерана: кампенсаваць тэхналагічнае адставанне ад вядучых сусветных дзяржаў коштам адносна танных, але эфектыўных сродкаў паражэння.

Але справа нават не толькі ў Іране. Сам факт існавання марскіх дронаў-камікадзэ сёння увогуле не падлягае сумневу. І галоўным доказам гэтага стала вайна Расіі супраць Украіны. Украіна літаральна перапісала правілы марскай вайны, актыўна ўжываючы менавіта такія беспілотныя апараты. Украінскія марскія дроны — невялікія, хуткія, начыненыя выбухоўкай беспілотныя катэры — сталі адным з самых эфектыўных інструментаў супраць расійскага Чарнаморскага флоту.

Менавіта з іх дапамогай былі нанесены ўдары па шэрагу ключавых мэт. У кастрычніку 2022 года марскія дроны атакавалі караблі ў Севастопальскай бухце. У 2023 годзе беспілотныя катэры ўдзельнічалі ў атаках на расійскія ваенныя караблі і інфраструктуру ў Крыме. Восенню таго ж года Украіна нанесла серыю ўдараў па караблях Чарнаморскага флоту, уключаючы вялікія дэсантныя караблі і патрульныя судны.

У выніку Расія была вымушана фактычна вывесці значную частку флоту з Севастопаля. Караблі пачалі перакідваць у Наварасійск і іншыя порты, а сам Чарнаморскі флот, які калісьці лічыўся магутным інструментам ціску на рэгіён, ператварыўся ў значна аслабленую флатылію, пазбаўленую свабоды дзеянняў.

Гэта адбылося не дзякуючы буйным марскім бітвам і не дзякуючы лінкорам або авіяносцам. Гэта адбылося ў значнай ступені дзякуючы новым тэхналогіям — марскім дронам. Менавіта таму заявы пра тое, што падобных сістэм «не існуе», выглядаюць асабліва абсурдна. Мы жывём у эпоху, калі вайна імкліва змяняецца, калі невялікія беспілотныя апараты здольныя наносіць удары па шматмільярдных ваенных сістэмах. І адмаўляць гэта — значыць проста ігнараваць відавочнае.

Але праблема нават не толькі ў канкрэтнай заяве Дональда Трампа. Украіне сёння даводзіцца супрацьстаяць не толькі крывавай імперыі пад назвай Расія, якая развязала поўнамаштабную вайну і штодня працягвае забіваць мірных людзей. Украіне даводзіцца існаваць у міжнародным асяроддзі, дзе часам гучаць заявы, якія аб’ектыўна гуляюць на руку Крамлю. Можна вельмі доўга пералічваць крокі Дональда Трампа, якія ў выніку апынуліся вельмі выгаднымі Расіі.

Але і гэта яшчэ не ўсё. Нават унутры Еўрапейскага саюза ёсць дзяржавы, якія або адкрыта дэманструюць варожасць да Украіны, або сістэмна тармозяць рашэнні, неабходныя для яе падтрымкі. Перш за ўсё гаворка пра Венгрыю і Славакію, урады якіх усё часцей выступаюць з заявамі, што фактычна паўтараюць аргументы расійскай прапаганды.

Але ёсць і іншая катэгорыя краін. Тыя, хто аддае перавагу камфортнаму і ганьбаваму «нейтралітэту». Палітыкі ў гэтых дзяржавах усё часцей разважаюць пра неабходнасць «кампрамісаў» і «ўступак». Праўда, уступак чамусьці патрабуюць не ад краіны-агрэсара Расіі, а ад краіны, на якую напалі, — Украіны.

У гэтых умовах самае існаванне ўкраінскага супраціву ўжо з’яўляецца ўнікальнай гістарычнай з’явай. Украіна вядзе вайну супраць адной з найбуйнейшых ваенных дзяржаў свету, сутыкаецца з ваганнямі саюзнікаў, з палітычнымі гульнямі, з цынізмам і стомай часткі міжнароднай супольнасці. І ўсё ж трымаецца, працягваючы абараняць сваю незалежнасць, сваю тэрыторыю і, па сутнасці, сам прынцып таго, што агрэсія не павінна прыносіць палітычных дывідэндаў. І, магчыма, калі-небудзь менавіта гэты перыяд будуць вывучаць у падручніках гісторыі як прыклад таго, як краіна змагла ўстаяць нават тады, калі рэчаіснасць вакол яе спрабавалі замяніць міфамі, фантазіямі і ілюзіямі.

Хікмет Джавад, «Гордон»