Упершыню разгадана таямніца магнітнага поля на Месяцы
- 16.03.2026, 20:17
Перыяды моцнага магнітнага поля на Месяцы маглі цягнуцца некалькі тысяч гадоў.
Міжнародная група навукоўцаў прапанавала тлумачэнне адной з даўніх загадкаў месячнай геалогіі: чаму некаторыя пароды, дастаўленыя на Зямлю місіямі «Апалон», сведчаць пра існаванне ў мінулым магутнага магнітнага поля Месяца. Праца апублікавана ў часопісе Nature Geoscience.
Сёння магнітнае поле Месяца вельмі слабое і лакальнае, у адрозненне ад моцнага глабальнага поля Зямлі. Аднак узоры месячных парод узростам каля 3,5 млрд гадоў паказваюць, што ў мінулым магнітнае поле спадарожніка магло быць значна мацнейшым — часам параўнальным са сучасным зямным. Гэта доўгі час ставіла навукоўцаў у тупік. Месяц значна меншы за Зямлю і не валодае такімі ж унутранымі працэсамі і энергіяй, якія падтрымліваюць зямное магнітнае поле.
Даследчыкі з Оксфардскага ўніверсітэта выказалі здагадку, што моцныя магнітныя сігналы ў месячных пародах звязаныя не з доўгім існаваннем магутнага поля, а з рэдкімі і кароткачасовымі ўсплёскамі магнітнай актыўнасці.
Навукоўцы паўторна прааналізавалі так званыя базальты мораў — вулканічныя пароды, што ўтварыліся ў старажытных месячных лавовых раўнінах. Яны выявілі заканамернасць: найбольш моцна намагнічаныя ўзоры змяшчалі павышаную колькасць тытану.
Затым даследчыкі правялі камп’ютарнае мадэляванне, каб высветліць, як працэсы фармавання такіх парод маглі паўплываць на магнітнае поле Месяца. Мадэлі паказалі, што плаўленне багатых на тытан парод паблізу мяжы ядра і мантыі магло ўзмацняць цеплавы паток з ядра. Гэта, у сваю чаргу, часова актывавала або ўзмацняла дынама-працэс, які стварае магнітнае поле.
Адначасова такія працэсы прыводзілі да вывяржэнняў лавы з высокім утрыманнем тытану. Менавіта такія пароды і былі сабраныя астранаўтамі місій «Апалон».
Паводле слоў геолага Джона Уэйда, вынікі маглі апынуцца скажанымі з-за абмежаванага набору ўзораў. «Калі б іншапланецяне прыляцелі на Зямлю ўсяго шэсць разоў і бралі ўзоры толькі ў адным тыпе мясцовасці, у іх паўстала б падобнае скажэнне дадзеных», — адзначыў ён.
Згодна з новай гіпотэзай, перыяды моцнага магнітнага поля на Месяцы маглі доўжыцца толькі некалькі тысяч гадоў — вельмі кароткі час у параўнанні з узростам спадарожніка.
Аўтары прызнаюць, што мадэль грунтуецца на абмежаванай колькасці дадзеных, бо навукоўцы маюць у распараджэнні толькі невялікую колькасць месячных узораў. Аднак будучыя місіі могуць дапамагчы праверыць гэтую гіпотэзу.
«Цяпер мы можам прадказаць, якія тыпы парод павінны захоўваць сляды розных узроўняў магнітнага поля Месяца», — адзначыў геафізік Сайман Стэўенсан. Паводле яго слоў, будучыя місіі праграмы «Артэміс» дазволяць сабраць новыя ўзоры і лепш зразумець гісторыю месячнага магнітнага поля.