Улады РФ скарачаюць бюджэт
- 17.03.2026, 23:22
Рост цэн на нафту не ратуе.
2026 год пачаўся зусім нядаўна, а расійскія ўлады ўжо рыхтуюцца да скарачэння бюджэтных выдаткаў. Спачатку гэта былі толькі чуткі, але потым інфармацыю пацвердзіў Мінфін — і раскрыў некаторыя падрабязнасці. Прадказальна, выдаткі, звязаныя з вядзеннем вайны ва Украіне, вырашылі не чапаць. Чаму расійскі бюджэт не сыходзіцца, нягледзячы на чарговае павышэнне падаткаў і рост цэн на нафту, выкліканы вайной на Блізкім Усходзе, — у матэрыяле DW.
Што адбываецца з расійскім бюджэтам у 2026 годзе
За першыя два месяцы 2026 года дэфіцыт федэральнага бюджэту склаў 3,45 трлн рублёў (1,5% ВУП) — пры гадавым плане ў 3,79 трлн (1,6% ВУП). Гэта рэкорднае значэнне для пачатку года.
Нафтагазавыя даходы склалі 826 млрд рублёў — больш як на 300 млрд рублёў менш запланаванага ўзроўню. У параўнанні з аналагічным перыядам 2025 года яны скараціліся без малага на 50%.
Усе перадумовы, закладзеныя ў бюджэт, аказаліся памылковымі. Згодна з прагнозам урада, на падставе якога ён быў сфарміраваны, барэль нафты Urals у гэтым годзе павінен быў каштаваць у сярэднім 59 долараў. Аднак у студзені для разліку нафтагазавых падаткаў давялося ўзяць 41 долар за барэль (такой была сярэдняя цана ў снежні 2025 года), у лютым — 44,6 долара. Рубель пры гэтым аказаўся занадта моцным. Бюджэт складзены, зыходзячы з 92 рублёў за долар, тады як на практыцы курс складаў 77,6 рубля ў студзені і 76,9 — у лютым.
Ненфтагазавыя даходы растуць. Каб павялічыць паступленні, урад чарговы раз павысіў падаткі — у прыватнасці, перагледзеў стаўку ПДВ. Але пакуль рост стрыманы — усяго на 4,1%, да 3,94 трлн рублёў. Калі дынаміка не паскорыцца, выканаць гадавы план у 31,4 трлн рублёў можа не атрымацца, адзначаюць эксперты Інстытута Гайдара. З аднаго боку, павышэнне ПДВ пачне адбівацца на даходах толькі з другога квартала — цяпер паступленні ў бюджэт ідуць па ранейшай стаўцы. З другога боку, зборы могуць не дацягнуць да плану з-за працяглага запаволення эканомікі, якое пагражае перайсці ў рэцэсію.
Выдаткі тым часам на пачатку года раслі апераджаючы графік. За першыя два месяцы яны павялічыліся на 5,8% у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года, хаця паводле плана ўрада рост павінен быў скласці ўсяго 2,9%.
Чаму высокія цэны на нафту не ратуюць расійскі бюджэт
Вайна ЗША і Ізраіля з Іранам стала нечаканым падарункам для расійскіх эканамічных улад. Цэны на нафту рэзка выраслі з-за пагрозы блакавання Армузскага праліва — вузкага марскога калідора, праз які краіны Персідскага заліва экспартуюць нафту на сусветны рынак.
Кошт барэля Brent падняўся з 70 да больш як 100 долараў. Кошт барэля расійскай нафты Urals, блізкай па сваіх характарыстыках да блізкаўсходняй, да канца другога тыдня вайны, паводле дадзеных Argus Media, якія цытуе Bloomberg, наблізіўся да 80 долараў. Некаторыя здзелкі заключаліся амаль па 100 долараў.
У сакавіку нафтагазавыя даходы расійскага бюджэту ўсё яшчэ будуць сціплымі — падаткі будуць разлічаныя, зыходзячы з нізкай лютаўскай цаны (44,6 долара за барэль). У красавіку, паводле падлікаў Reuters, пры захаванні цэн на цяперашнім узроўні да канца сакавіка расійскі бюджэт зможа атрымаць прыкладна 590 млрд рублёў. Што будзе далей — невядома.
«Энергетычныя даходы Расіі рэзка скараціліся на пачатку года ў сувязі з узмацненнем санкцый і праз лагістычныя абмежаванні, што ўплываюць на аб'ёмы экспарту, таму нават пры цяперашнім росце цэн на нафту, верагодна, спатрэбіцца некалькі месяцаў устойліва высокіх цэн, каб хаця б кампенсаваць страты за студзень – люты», — кажа ў каментары DW эксперт Цэнтра даследаванняў энергетыкі і чыстага паветра (CREA) Ісаак Леві.
Якія бюджэтныя выдаткі ўрад паспрабуе не скарачаць
Мінфін пакуль пацвердзіў толькі сам факт будучага скарачэння выдаткаў. Пра яго памер СМІ паведамляюць са спасылкай на інфармаваныя крыніцы. Паводле дадзеных Reuters і «Ведамасцей», першапачаткова Мінфін паведаміў міністэрствам пра перспектыву скарачэння «наогул усіх» выдаткаў, але потым пачалі абмяркоўваць скарачэнне толькі «нечуллівых» — на 10%.
Верагодна, пад скарачэнне не патрапяць так званыя «абароненыя» артыкулы выдаткаў, — піша ў сваім Telegram-канале эканаміст Дзмітрый Палявы. Да іх адносяцца выдаткі на абарону (13 трлн рублёў), нацыянальную бяспеку і праваахоўную дзейнасць (4 трлн), сацыяльную палітыку (7 трлн) і абслугоўванне дзяржаўнага доўгу (3,9 трлн).
Акрамя таго, пад нож, на думку эканаміста, не пойдуць так званыя публічныя нарматыўныя абавязацельствы (гэта, у прыватнасці, пенсіі і дапамогі) ў аб'ёме каля 1,5 трлн рублёў, а таксама міжбюджэтныя трансферты (грошы, якія федэральны бюджэт пералічвае рэгіёнам) у памеры 9 трлн рублёў.
Усе гэтыя артыкулы ў суме даюць каля 38 трлн рублёў. Усяго ж урад планаваў выдаткаваць у 2026 годзе трохі больш за 44 трлн рублёў. У выніку пад скарачэнне трапляюць выдаткі прыблізна на 6 трлн рублёў. Зэканоміць урад у такім выпадку можа каля 600 млрд рублёў — калі сапраўды ідзе гаворка пра 10%, — падсумоўвае Палявы.
Праўда, ёсць і іншыя ацэнкі. Эксперты Інстытута Гайдара лічаць, што гаворка можа ісці пра 1–2 трлн рублёў. Падобную ацэнку — каля 1,5 трлн рублёў — дае былы намеснік міністра фінансаў Расіі Сяргей Аляксашэнка. У 2 трлн максімальны памер секвестра ацэньвае таксама Bloomberg.
Як бы там ні было, у першую чаргу будуць скарачаць «эканамічныя» артыкулы выдаткаў, лічаць эксперты. Гэта, напрыклад, розныя нацыянальныя праекты (іх рэалізацыю можна будзе адкласці або расцягнуць у часе), інвестыцыі ў інфраструктуру і дарожнае будаўніцтва. Інакш кажучы, каб захаваць раздутыя ваенныя выдаткі, давядзецца ахвяраваць эканамічным развіццём.