Парваная ануча для Лукашэнкі

• Ірына Халіл
• 27.03.2026, 12:41

Уцякаць ужо няма куды.

У Дзень Волі ў Вільні беларусы ішлі па вуліцах пад бела-чырвона-белымі сцягамі. У Варшаве спявалі песні «Крамбамбулі». У Кіеве прэзідэнт Зяленскі вымаўляў віншаванне па-беларуску. У Празе ўскладалі кветкі на магілы двух прэзідэнтаў Рады БНР. У Бруселі разгортвалі велізарны нацыянальны беларускі сцяг у Еўрапарламенце. А ў далёкім Пхеньяне тым часам Лукашэнка праводзіў час з Умкам, Мікалаем і Кім Чэн Ынам.

Ён падпісаў дагавор аб сяброўстве і супрацоўніцтве з КНДР (дзіўна, няўжо за 30 гадоў дыктатуры такі дагавор да гэтага часу так і не быў падпісаны з родзічамі Ына?). Падарыў заплыўшаму аднадумцу аўтамат (напэўна, той самы, без магазіна, з верталёта) і зефір з хлебцам, а ў адказ атрымаў вазу і шаблю — у наступны раз, пэўна, будзе на верталёце над народам лятаць і шабляй размахваць. Тым часам сын Мікалай выканаў даручэнне Пуціна і ўсклаў кветкі да помніка паўночнакарэйцам, што загінулі ў вайне з Украінай. А белы шпіц ці то быў з'едзены і пададзены на стол, ці то паводзіў сябе так ціха, што нават у афіцыйную хроніку не трапіў.

Я даўно заўважыла гэтую дзіўную тэндэнцыю: для беларусаў сакавік — вельмі важны месяц, напоўнены святамі і пратэстамі. Роўна 30 гадоў таму ў Дзень Волі пачалася тая самая Мінская вясна — серыя акцый, што потым працягвалася штогод. 15 сакавіка — Дзень Канстытуцыі, 25 сакавіка — Дзень Волі, 26 красавіка — «Чарнобыльскі шлях». Маладафронтаўцы дзевяностых пачыналі вясну яшчэ раней: яны 14 лютага праводзілі свае акцыі «Кахаю Беларусь», і гэта заўсёды было весела і незвычайна. А з 1997 года да абавязковых маршоў пратэсту дадаўся і 2 красавіка — дзень падпісання дагавора аб саюзнай дзяржаве, калі беларусы выйшлі абараняць незалежнасць.

Штогод сілавікі спрабавалі разганяць гэтыя акцыі. То ўводзілі ў цэнтр Мінска БТРы і вадамёты на Дзень Волі. То білі да паўсмерці пратэстоўцаў, што ішлі да Пасольства Расіі 2 красавіка. То кідалі ў турмы ўдзельнікаў «Чарнобыльскага шляху». А беларусы ўсё роўна выходзілі. Штогод, без перапынкаў. Вясна — час нашых пратэстаў, нашай гісторыі, нашага сцяга, нашага адзінства. І сакавік — асаблівы для нас месяц. Таму што Дзень Волі — галоўнае свята беларусаў. Нават калі за яго святкаванне б'юць і саджаюць у турму.

А Лукашэнка ўсе гэтыя гады ў сакавіку займаўся зусім іншымі справамі. Такімі ж, як паўночнакарэйскае сяброўства з шабляй і зефірам. У 1996 годзе, калі ў нас пачыналася Мінская вясна, у Лукашэнкі быў важны замежны візіт — у Цюмень. Прычым тагачасны губернатар Цюменскай вобласці Леанід Ракецкі спачатку проста адмовіў Лукашэнку ў аўдыенцыі, прымусіўшы яго як след панервавацца ў прыёмнай. Магчыма, гэта і спрацавала пасля як рэфлекс: бачачы вольных беларусаў на вуліцах з надыходам сакавіка, Лукашэнка ўспамінаў уласнае прыніжэнне, калі яго не прыняў нават сібірскі губернатар.

Вясной 1998 года Лукашэнка ў Іране братаўся з Алі Хаменеі — браты скардзіліся адзін аднаму на ЗША і аднаполярны свет. Масква тады асцерагалася супрацоўнічаць з Іранам, а Лукашэнка, не ўтрымаўшыся ў легітымнасці нават адзін-адзіны тэрмін, ужо стаў сусветным ізгоем, дык што сустрэча з аяталай вылілася ў абмеркаванне махлярскіх схем паставак расійскай зброі ў Іран праз Беларусь з проставленнем штампіка «зроблена ў РБ». Потым гэтыя схемы пачнуць ужывацца маштабна і размахіста, нарадзіўшы гару мемаў кшталту беларускіх крэветак.

Вясной 1999 года Лукашэнка абдымаўся са Слабаданам Мілошавічам у Бялградзе. Вясной 2000 года рабіў тое ж самае ў Душанбэ з Рахмонам. Яшчэ праз год — кляўся ў вечнай любові і сяброўстве кітайскім камуністам. У 2002-м — захапляўся відовішчам залатой статуі Туркменбашы ў Ашгабаце, што паварочваецца ўслед за сонцам. І так амаль кожную вясну — Іран, Венесуэла, Таджыкістан, Туркменістан, Кітай. Выгляд беларусаў, што ідуць па вуліцах пад бела-чырвона-белымі сцягамі, ды яшчэ ў спалучэнні са словамі «Дзень Волі», прымушаў яго сарвацца з наседжанага месца ў бункеры і, не думаючы, бегчы куды-небудзь далей ад нашых шыротаў і хавацца ў надзейных абдымках іншых дыктатараў-аднадумцаў. Дарэчы, мала хто з іх сёння яшчэ жыве. І ўцякаць, у прынцыпе, ужо няма куды. Карта свету для Лукашэнкі звужаецца, як шагрэнавая скура. Па сутнасці, яна ўжо боўтаецца парванай анучай на сцяне.

А для беларусаў карта, наадварот, павялічваецца. Цяпер Дзень Волі святкуюць па ўсім свеце. Дакладней, ва ўсіх краінах, дзе ёсць беларусы. А беларусы цяпер паўсюль. Такі час: свету без нас не абысціся.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org