«Беларусы атрымаюць бомбу запаволенага дзеяння»

• 27.03.2026, 18:59

Экспертка пракаментавала планы па будаўніцтве магільніка БелАЭС.

У Беларусі плануюць пабудаваць ядзерны магільнік для адходаў БелАЭС. На дадзены момант разглядаюць тры раёны — Астравецкі, Мсціслаўскі і Хойніцкі. Паводле планаў будаваць магільнік пачнуць у 2028 годзе.

Кандыдатка геаграфічных навук Ганна Скрыган у эфіры «Звычайнага ранку» нагадала, што пытанне пра захоўванне адходаў востра ўзнімалася ў 2011-м, калі ўлады падпісалі дамову аб будаўніцтве БелАЭС з Расатамам.

— Тады ўлады казалі, што эколагі дарма падымаюць шум, усе адходы забярэ Расія. Але ўжо тады па тэхналагічным працэсе і агульнапрынятай практыцы было зразумела, што гэтага не ўдасца пазбегнуць, — кажа Ганна.

Якія тут могуць быць перавагі ў такога магільніка? Адзіная «перавага» — атрымаць бомбу запаволенага дзеяння. Не думаю, што існаванне магільніка дасць дадатковыя працоўныя месцы. Хіба што вакансіі ахоўнікаў. Бо аб’ект з радыёактыўнымі адходамі небяспечны і будзе пабудаваны так, каб зменшыць колькасць людзей, якія там працуюць.

Звычайна магільнік, працягвае экспертка, складаецца з дзвюх частак: матэрыялаў і абсталявання, якія выкарыстоўваліся на АЭС, і адпрацаванага ядзернага паліва, якое з’яўляецца радыёактыўным матэрыялам.

— Рызыкі такога магільніка цяжка прагназаваць, бо існуе высокі ўзровень няпэўнасці. Нельга прадказаць падзеі, як, напрыклад, аварыя на ЧАЭС. Такія сітуацыі даволі рэдкія, але калі яны здараюцца, гэта вялікая катастрофа. У гэтым і небяспека ўсіх такіх аб’ектаў.

У ідэале трэба было б выбіць нешта ў скальнай пародзе, закупарыць і нікога не пускаць. Але нават гэта не гарантуе поўнай бяспекі. Калі паблізу няма такой скалы, рызыкі, што нешта пойдзе не так, вельмі высокія. Напрыклад, можа адбыцца размыў горных парод, змяніцца рэчышча ракі, становішча водных слаёў.

У такім выпадку не будзе выкіду ў атмасферу, як падчас аварыі, але моцна забрудзяцца падземныя воды. Гэтыя землі давядзецца вывесці з абароту — прыкладна так, як гэта адбываецца ў зоне адчужэння. Што адбудзецца з вадой, калі яна будзе радыёактыўна забруджаная, — незразумела. Ці трапіць гэтая вада ў сістэму водазабеспячэння — прадказаць цяжка. Але трэба ўлічваць, што няма бяспечнага ўзроўню радыяцыі.

Беларусы, як лічыць Ганна, не могуць паўплываць на будаўніцтва або адмову ад будаўніцтва такога магільніка ў сваім раёне, нават калі выкажуцца супраць.

— Інструмент грамадскіх абмеркаванняў і ўплыў насельніцтва на прынятыя рашэнні ў Беларусі моцна рэдукаваны. Ён прызначаны для інфармавання, а не для збору зваротнай сувязі. Рэалізацыя гэтага праекта ідзе праз указ Лукашэнкі — па факце ўжо ўсё пачата. Што б людзі ні думалі з гэтай нагоды, указ будзе рэалізаваны.