Палітолаг: Рэжым у Іране — на апошнім уздыху
- 4.03.2026, 16:28
Вось зла страчвае важнага саюзніка.
ЗША і Ізраіль зліквідавалі Алі Хаменеі і нанеслі ўдары па ключавых аб'ектах рэжыму. Чаго ўжо ўдалося дасягнуць і якія канчатковыя мэты гэтай аперацыі?
Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў са славацкім палітолагам і прэзідэнтам Інстытута грамадскіх пытанняў (IVO, Браціслава) Грыгорыем Месежнікавым:
— Мне падаецца, што ў гэтай аперацыі некалькі канчатковых мэтаў. Некаторыя з іх прама абазначаныя, некаторыя, як мне здаецца, застаюцца схаванымі, але яны насамрэч існуюць. Як мінімум можна казаць пра дзве стратэгічныя задачы.
Па-першае, поўнасцю знішчыць патэнцыял, які дазволіў бы Ірану пагражаць ядзернай зброяй з выкарыстаннем балістычных ракет. Я думаю, што гэта можа быць нават галоўная мэта. А другая мэта, хаця яе афіцыйна і не агучылі, — гэта змена рэжыму. Зразумела, што змена рэжыму — складаная рэч. Сам Ізраіль наўрад ці здольны гэтага дабіцца. ЗША, думаю, такі патэнцыял маюць, але для гэтага патрэбная палітычная воля.
Рыторыка нават самога Трампа сведчыць пра тое, што гэта не проста ліквідацыя першай пагрозы з боку Ірана. Я думаю, што ёсць разуменне таго, што з гэтым рэжымам наўрад ці ўдасца дамовіцца, і таму, калі ён не зменіцца, ён будзе прадстаўляць пастаянную пагрозу. Ізраіль гэта, вядома, цудоўна разумее. Але для Ізраіля дабіцца змены рэжыму ў краіне з 90-мільённым насельніцтвам, думаю, проста немагчыма. Пры гэтым ужо цяпер можна казаць пра вынікі: у любым выпадку тое, чаго ўдалося дасягнуць, — гэта, безумоўна, аслабленне гэтага рэжыму. Я лічу, што патэнцыял, які ў іх застаўся, пачаў паступова вычэрпвацца ў выніку атак і бамбардзіровак.
— Як гэтая аперацыя можа паўплываць на сусветную палітыку і эканоміку? Якімі могуць быць яе наступствы?
— Думаю, што ў стратэгічнай перспектыве, у доўгатэрміновым гарызонце, калі рэжым у Іране спыніць існаванне, калі ён перастане падтрымліваць сетку тэрарызму, якую сам стварыў, калі ён не будзе рабіць тое, што рабіў да сённяшняга часу, — гэта зменіць сітуацыю ў станоўчым кірунку.
Ён не толькі пагражаў Ізраілю — зразумела, што ён пагражаў і Захаду. Ён быў часткай кааліцыі зла разам з Расіяй, Венесуэлай і Паўночнай Карэяй. За імі, як кажуць, і Кітай таксама маячыў. Кітай, па сутнасці, падтрымлівае гэтую сістэму, хоць, можа быць, сам наўпрост не ўваходзіць у гэтую вось зла. Ёсць спецыялісты і эксперты, якія лічаць, што ў прынцыпе яны ўжо сталі яе часткай, але я быў бы тут больш асцярожны.
Таму ў доўгатэрміновай перспектыве, лічу, што сітуацыя палепшыцца, а Блізкі Усход стане менш напружаным і больш стабільным рэгіёнам. У Ірана будзе магчымасць падключыцца да інтэграцыйных працэсаў ва ўсім свеце. Зразумела, што цяпер адбываюцца сур'ёзныя геапалітычныя змены, але тым не менш Іран — дзяржава з добрым патэнцыялам. Калі міжнародная эканамічная блакада Ірана спыніцца, думаю, што Іран зможа ўбудавацца ў сусветную эканоміку.
Што да кароткатэрміновай перспектывы, то цяпер відаць, што Іран спрабуе ўцягнуць у гэтую вайну арабскія краіны. Ён, вядома, робіць жудасную памылку, але гэтага можна было чакаць, таму што гэты рэжым, думаю, ужо знаходзіцца, як кажуць, на апошнім уздыху.
То бок нават калі фармальна гэты рэжым захаваецца, нават калі фармальна застанецца назва «Ісламская Рэспубліка», хаця мне цяжка гэта ўявіць, але дапусцім, што будзе нейкі пераходны перыяд, — гэта ўжо не будзе той рэжым, які дазваляў сабе забіваць дзясяткі тысяч людзей на вуліцах на працягу некалькіх дзён і фінансаваць, па сутнасці, увесь блізкаўсходні тэрарызм.
Напэўна, цяпер будзе захоўвацца нявызначанасць адносна выніку гэтай вайны і таго, хто да яе можа падключыцца.
Шчыра кажучы, я сам думаў, што нічога такога не адбудзецца, што ў гэтага рэжыму ёсць хаця б нейкія механізмы самазахавання. Але калі цяпер да Амерыкі і Ізраіля фактычна падключыцца арабская суніцкая кааліцыя, а таксама Еўропа — Германія і Францыя — у прынцыпе могуць гэта падтрымаць нейкім чынам, можа быць, не накіруюць войскі наўпрост, але зробяць пэўныя крокі, — то можна чакаць пэўнай напружанасці, пакуль гэтая вайна не скончыцца. Але Іран з гэтай вайны, абсалютна дакладна, выйдзе з паражэннем.
— Як аперацыя ЗША і Ізраіля можа паўплываць на дапамогу Украіне? Аслабіць новы канфлікт падтрымку Кіева ці, наадварот, узмоцніць ціск на саюзнікаў Расіі?
— Глядзіце, тут справа ў тым, што ў амерыканскай адміністрацыі расстаноўка сіл што да Ізраіля і Украіны ўсё ж адрозніваецца. Але аб'ектыўна тое, што вось зла цяпер аслабне, я думаю, вядома, будзе на карысць Украіны, без усялякага сумневу.
Іран вылеціць з гэтага ланцуга дыктатарскіх рэжымаў і з ланцуга падтрымкі Расіі. Ідзе гаворка не толькі пра дроны «Шахед», але і пра іншыя формы падтрымкі з боку Ірана. Гэта, вядома, дапамагала Расіі. Таму з гэтага пункту гледжання гэта, безумоўна, будзе на карысць Украіны.
Наогул на руках гэтага рэжыму аятол — кроў украінскіх грамадзян. Сотні, магчыма, тысячы людзей загінулі на пачатковым этапе вайны ад іранскіх дронаў. Нават тое, што цяпер «Шахеды» вырабляюцца ў Расіі па іранскай ліцэнзіі, — гэта таксама, па сутнасці, падтрымка Ірана. Акрамя таго, Расія і Іран супрацоўнічалі пры абыходзе санкцый: узаемная палітычная і дыпламатычная падтрымка і многае іншае. Таму для Украіны гэта, вядома, будзе важна.
Але трэба разумець, што пэўныя рэсурсы, якія маглі б быць задзейнічаныя ва Украіне, магчыма, часова — я спадзяюся, што менавіта часова — будуць выкарыстоўвацца ў гэтай вайне на Блізкім Усходзе. Мне цяжка гэта ацаніць, але ўжо выказваюцца меркаванні, што чым хутчэй гэтая вайна скончыцца і чым больш разгромным будзе вынік для Ірана, тым большы станоўчы эфект гэта будзе мець для Украіны.
Еўропа, думаю, будзе падтрымліваць Украіну так жа, як і раней. Мне падаецца, што там ніякіх зменаў адбыцца не павінна. Што да ЗША — паглядзім. ЗША ў любым выпадку пакуль, хай і не бясплатна, але ўсё ж пастаўляюць Украіне за еўрапейскія грошы вайсковае абсталяванне, узбраенне і гэтак далей. Калі гэта захаваецца, думаю, што Украіна нават у кароткатэрміновай перспектыве не павінна нічога страціць з-за гэтай вайны.