Вайна ЗША з Іранам узмацніла сусветны попыт на долар
- 4.03.2026, 20:25
Індэкс долара да іншых сусветных валют падаражэў прыкладна на 2% за два дні.
Ваенны канфлікт на Блізкім Усходзе рэзка павялічыў попыт на амерыканскую валюту. Як піша Reuters, інвестары пачалі актыўна пераходзіць у долар пасля ваеннай аперацыі ЗША і Ізраіля супраць Ірана. На фоне росту геапалітычных рызыкаў удзельнікі рынку пачалі шукаць абарону ў найбольш ліквідным актыве сусветнай фінансавай сістэмы. Паводле даных агенцтва, індэкс долара да іншых сусветных валют падаражэў прыкладна на 2% за два дні.
Заснавальнік аналітычнай кампаніі Satori Insights Мэтт Кінг адзначае, што скачок курсу долара звязаны перадусім з пераразмеркаваннем грашовых патокаў капіталу. Інвестары хутка закрываюць спекулятыўныя пазіцыі, якія падтрымлівалі многія рынкі ў апошнія месяцы, і пераходзяць у ліквідныя актывы. У выніку многія сусветныя рынкі зніжаюцца — у прыватнасці, паўднёвакарэйскі індэкс KOSPI страціў амаль 20% усяго за два дні.
Да эскалацыі ў Іране долар знаходзіўся пад ціскам. Індэкс долара ў студзені знізіўся прыкладна на 2% і абнавіў чатырохгадовы мінімум, таксама ён страціў больш за 10% за мінулы год. На думку інвестара Джэфры Гандлаха, гэты трэнд можа мець доўгатэрміновы характар, таму інвестарам рэкамендавалі павялічваць долю рэальных актываў і акцый рынкаў, што развіваюцца.
Аслабленне дамінавання амерыканскай валюты працягваецца ўжо амаль чвэрць стагоддзя — з часу з’яўлення еўра ў 1999 годзе і ўступлення Кітая ў СГА ў 2001 годзе. Паводле даных Міжнароднага валютнага фонду, доля долара ў сусветных валютных рэзервах знізілася з больш як 70% на пачатку 2000-х гадоў да прыкладна 57% сёння. Тым не менш гэты працэс адбываўся паступова, і долар актыўна выкарыстоўваецца ў гандлі.
Паводле даных Банка міжнародных разлікаў, амерыканская валюта ўдзельнічае прыкладна ў 89% усіх аперацый на валютным рынку — гэта максімальны паказчык за апошнія 25 гадоў. Для параўнання, еўра прысутнічае прыкладна ў 29% здзелак. На рынку нафты долар застаецца ключавой валютай разлікаў. Толькі 20% сусветнага гандлю нафтай ажыццяўляецца ў іншых валютах — напрыклад, у еўра або кітайскіх юанях. Каля 80% усіх здзелак па-ранейшаму намінуюцца ў доларах.
Прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі і эксперт па міжнародных валютных сістэмах Бары Айхенгрын лічыць, што ў долара па-ранейшаму няма паўнавартаснай альтэрнатывы ў міжнародным гандлі, фінансаванні і валютных рэзервах. Аднак, на яго думку, тэмпы аслаблення ролі долара могуць паскорыцца. «Я значна больш занепакоены, чым раней. Відавочнай альтэрнатывы долару няма, і нам застаецца спадзявацца, што пераход будзе паступовы і плыўны. Але свет рухаецца зусім не так плыўна», — адзначыў эканаміст. Дадзеныя Federal Reserve Economic Data таксама паказваюць доўгатэрміновае зніжэнне пакупніцкай здольнасці амерыканскай валюты. З студзеня 1996 года па снежань 2025 года яна знізілася прыкладна на 52%, а з студзеня 1976 года — прыкладна на 83%.
На пачатку года многія аналітыкі казалі пра заняпад долара. Эканаміст Пітэр Шыф прагназаваў паступовае завяршэнне эпохі дамінавання амерыканскай валюты і пераход цэнтральных банкаў да золата як ключавога рэзервовага актыву. Паводле яго меркавання, гэта можа прывесці да падзення долара і доўгатэрміновых эканамічных праблем ЗША. Статыстыка Сусветнага савета па золату сапраўды паказвае ўстойлівы попыт на метал з боку цэнтрабанкаў. Кошт золата на гэтым фоне ўпершыню перавысіў $5500 за унцыю, а срэбра наблізілася да $120 за унцыю, што адлюстроўвала ўзмацненне цікавасці інвестараў да абаронных актываў. Аднак на фоне пачатку вайны ў Іране золата і срэбра пачалі падаць — учора кошт золата знізіўся на 3%, а срэбра — на 6%.