Лукашэнка не ўседзеў
- 5.03.2026, 9:16
Дыктатар апынуўся ў пікантным становішчы.
Пасля прыкметнага маўчання больш за суткі Лукашэнка працягвае выказваць спачуванні Ірану, дакладней, тым, хто перажывае за забітых прадстаўнікоў рэжыму аяталаў.
З гэтай мэтай ён сустрэўся з паслом Ірана ў Беларусі. Праўда, тут атрымалася невялікае разыходжанне. Правіцель выказаў дыпламату спачуванне ў сувязі з «вераломным нападам Ізраіля пры падтрымцы ЗША».
Сам жа пасол, падводзячы вынік сустрэчы, дзяліўся з журналістамі, што яны «абмеркавалі бягучыя падзеі ў Блізкаўсходнім рэгіёне, асабліва атакі Амерыкі і ізраільскага рэжыму».
Расстаноўка акцэнтаў у дадзеным выпадку толькі здаецца малазаметнай. Паводле меркавання дырэктара даследчых праграм Усходняга суседства і Расіі Фінскага інстытута міжнародных адносінаў Аркадзя Мошэса, нязначная граматычная перастаноўка ўказвае на даволі значны выбар Лукашэнкі.
Пра гэты выбар і высновы, якія ён можа зрабіць з таго, што адбываецца на Блізкім Усходзе, палітолаг распавёў «Філіну».
— Адбыўся той выпадак, калі Лукашэнка не ўседзеў на двух крэслах. Шчыра кажучы, ён ужо дрэнна на іх трымаўся, хутчэй нават знаходзіўся дзесьці паміж гэтымі крэсламі. Але, падымаючыся са свайго пікантнага становішча, ён выбраў «маскоўскае крэсла», — пачаў з алегорыі Аркадзь Мошэс. — Вядома, аўтары яго тэкстаў прадэманстравалі цуды слоўнай эквілібрыстыкі і вытрымалі вельмі роўны тон.
Але ён усё ж асудзіў тое, што адбываецца, падаў голас разам з Пуціным, а не разам з Трампам і Ізраілем.
Я і раней казаў, і цяпер паўтару: Лукашэнка можа там гаварыць адно, тут — другое, але, калі перад ім паставіць жорсткі выбар, ён заўсёды выбера Расію.
На мой погляд, пераломнымі ў гэтым сэнсе сталі выбары 2010 года. Напярэдадні, у 2008–2010 гадах, быў апошні шанец, калі магла адбыцца рэальная перазагрузка адносін з Еўропай.
У 2015–2020-х, насуперак сцвярджэнням многіх, яна ўжо не адбылася б. А да 2010 года Еўропа сур'ёзна прапаноўвала яму і грошы, і амністыю, то-бок абмен хаця б невялікай унутрыпалітычнай лібералізацыі на яго легітымацыю на Захадзе.
Але ён, відавочна, усё ўзважыў і выбраў Маскву, і пайшоў за ёй, працягваючы ў тым жа духу — рэпрэсіі і ўсё такое.
— Але ж была «адліга» 2015–2020 гадоў. Чаму вы лічыце, што паварот у бок Еўропы ўжо быў немагчымы?
— На жаль, тады для мяне ўсё было прадказальна, я разумеў, чым гэта скончыцца. Праўда, быў тады ў меншасці.
Еўрапейцы ўжо не былі гатовыя змагацца за яго ў выпадку канфлікту. А да 2010-га якраз быў ключавы момант, таму што была іншая сітуацыя: у тым кантэксце адбылася вайна ў Грузіі, і тады Еўропа сапраўды хацела за яго пазмагацца, таму і прапаноўвала яму многае.
Чаму ён тады выбраў Маскву? Бо бачыць свет, як Пуцін. Умоўна кажучы, у іх разуменні дыктатура — гэта добра, а дэмакратыя — дрэнна.
— То-бок у той момант ён яшчэ мог самастойна прыняць рашэнне, а цяпер, аналізуючы яго стаўленне да сітуацыі на Блізкім Усходзе, ён сам робіць гэты выбар, як вы кажаце, паміж крэсламі?
— Адкажу так: ён робіць гэты выбар сам праз адсутнасць альтэрнатывы.
Дакладна так ён патлумачыў і напад на Украіну: маўляў, мы ж не ведалі, куды пойдуць расійскія войскі, яны мусілі вярнуцца назад у РФ, але чамусьці пайшлі ва Украіну.
Цяпер у яго такая лінія: я тут ні пры чым, хлопцы, мяне трымаюць за горла. І гэта менавіта так. Ён дагуляўся, але гэтую яму ён выкапаў сабе сам і, безумоўна, гэта разумее.
— Як вы тлумачыце тое, што ў некаторых беларусаў з'яўляюцца ілжывыя надзеі, калі яны глядзяць на Іран?
— Тут не можа быць ніякіх прамых паралеляў з цэлага шэрагу прычын. І галоўная з іх у тым, што ніхто на Захадзе не пойдзе на канфлікт, які можа прывесці да прамой вайны з Расіяй.
Са часоў Карыбскага крызісу 1962 года Захад запомніў, што эскалацыя ў дачыненнях з Расіяй магчымая да таго ўзроўню, пакуль не становіцца верагодным ужыванне ядзернай зброі. У Іране ядзернай зброі не было, іначай ён бы яе ўжо ўжыў.
Другое, чаму не варта праводзіць паралелі, — гэта ў прынцыпе адрозненні паміж еўрапейскім, у прыватнасці постсавецкім, грамадствам і ўсходнім, а менавіта — іранскім.
У нас нават дэмаграфія іншая. У нас мала моладзі, ваяваць ніхто не хоча. І не толькі ваяваць, але нават пратэставаць супраць дыктатур, пераступіўшы пэўную мяжу, таксама ніхто не хоча.
Беларускія пратэсты 2020 года гэта пацвердзілі. Людзі выходзілі на мірны пратэст. Калі ім далі зразумець, што гэты пратэст можа скончыцца вялікай крывёю, пратэст спыніўся. Так было і ў Расіі ў 2012 годзе.
У Іране ўсё інакш. Там пратэсты адбываюцца даволі рэгулярна, пры гэтым дыктатура там значна больш жорсткая нават у параўнанні з нашай. У апошніх пратэстах загінулі дзясяткі тысяч чалавек, як вы ведаеце.
— А для Лукашэнкі гэтыя падзеі абмяжуюцца спачуваннямі ці будуць яшчэ нейкія высновы і, можа, нават наступствы?
— Не магу залезці да яго ў галаву, але лагічна, напэўна, у яго мог узнікнуць пытанне: ці можа хтосьці зрабіць са мной нешта падобнае, і хто?
Увогуле, мне здаецца, што ў такіх людзей, якія прабылі пры ўладзе столькі гадоў, вельмі нестабільны псіхалагічны стан у гэтым плане. Яны ўвесь час думаюць пра пагрозы. Інакш навошта ўсе гэтыя спецслужбы, якія сочаць адна за адной?
Урэшце, былі часы, калі проста падчас параду забілі прэзідэнта Егіпта Анвара Садата (6 кастрычніка 1981 года), проста пад'ехалі да яго трыбуны і расстралялі.
Як тут не мець схільнасці да параноі. Вядома, любое забойства дыктатара ў такіх, як Лукашэнка і Пуцін, выклікае душэўны дыскамфорт.
У гэтым і заключаецца прынцыповае адрозненне: у дэмакратычных краінах сыходзіць ад улады не страшна, цябе не заб'юць. А пры падобных рэжымах страшна, і яны вымушаныя пра гэта думаць. А тут такое красамоўнае напамінанне.
Дык вось, калі Лукашэнка будзе разважаць, хто можа зрабіць са мной нешта падобнае, ці можа Захад спрабаваць змяніць рэжым і ці магу я нешта зрабіць, каб папярэдзіць сумны канец, баюся, ён упрэцца ў тупік.
Здаецца, трэба пайсці на паляпшэнне адносін з Захадам, аднак тут ніякіх гарантый няма. Адносіны можна палепшыць, а можна паўтарыць лёс Кадафі, які нібыта памірыўся з усімі, выканаў усе патрабаванні, нават пачаў ездзіць з візітамі. Але яго ўсё роўна забілі, і Захад дапамог.
З другога боку, калі не дамаўляцца, таксама можа здарыцца што заўгодна. Як сказаў, выбару няма.
Калі на тое ж пытанне, хто можа пазбавіць мяне ўлады, ён адкажа «Пуцін», тут зусім іншая справа. Здаецца, тады трэба бегчы на Захад і дамаўляцца, але, як кажуць, рады быў бы ў рай, ды грахі не пускаюць.
З-за гэтага ў яго і атрымліваюцца такія «круглыя» тэксты спачуванняў — і нашым, і вашым.
У любым выпадку, падкрэслю: для ўсіх, хто разглядае варыянт, маўляў, калі Лукашэнка засябруе з Трампам і Еўропай — і адразу стане добра, — гэтага не будзе. Мы гэта ўжо праходзілі. Больш гэта немагчыма.
Што да наступстваў, то ўплыў таго, што адбываецца, можа быць не прамым, а ўскосным — праз Украіну.
Уявім сітуацыю, што ўзброенае супрацьстаянне ў Іране будзе нядоўгім, рэжым змятуць, і наступіць нейкая стабільнасць, не дэмакратыя, вядома, але без аяталаў.
У такім выпадку зразумела, што будзе рабіць Трамп. Ён падыме іранскі выпадак на шчыт, скажа: малайцы, усё хутка і танна зрабілі, і з гэтым пойдзе на лістападаўскія выбары ў Кангрэс. Яны для яго вельмі важныя.
Але пры гэтым яму не трэба будзе займацца Украінай, ён увогуле можа страціць да яе цікавасць, таму што ў кожнай прамове будзе праз слова згадваць Іран.
Ён найперш страціць цікавасць да перамоваў і да ўрэгулявання канфлікту ў цэлым. І Масква можа гэтым скарыстацца. Атрымаецца ў яе ці не — пабачым, але не выключаю, што баявыя дзеянні яны могуць актывізаваць.
Калі ж будзе ўсё інакш — яны пабамбяць, сур'ёзна, можа, нават доўга, а змены рэжыму не адбудзецца, — тады трэба будзе адступаць і зноў казаць: мы не будзем дасылаць туды войскі, няхай іранцы цяпер бяруць уладу ў ўласныя рукі, мы ўжо дапамаглі, пазбавілі Іран здольнасці вырабляць ядзерную зброю, гэта поспех і ўсё ў тым жа духу.
Але ў такім выпадку ён можа дадаць: паглядзім яшчэ, што зможам зрабіць ва Украіне. То-бок, калі ў Іране нічога не атрымаецца, яму давядзецца вяртацца да ўкраінскага пытання і працягваць ціснуць на Пуціна. А гэта, як правіла, адбіваецца на Лукашэнку.
Але ў любым выпадку, чым бы ні скончыўся гэты канфлікт, беларускому кіраўніку лягчэй не стане. Вангую, што цяпер яго візіты ў Маскву і тэлефонныя размовы з Пуціным пакідаюць непрыемны асадак.
Гэта нам яны кажуць, што абмеркавалі, там, юбілеі «саюзнай дзяржавы» або ўзгаднілі праграмы інтэграцыі. Але ж зразумела, што Лукашэнка едзе туды па грошы, і, зразумела, што ён іх не атрымлівае.
Уся эканамічная дапамога Беларусі ў апошнія гады абмяжоўваецца толькі падаўжэннем адтэрміноўкі пагашэння папярэдніх пазыкаў. Новых «жывых» грошай няма. І, падобна, не будзе.
Калі канфлікт зацягнецца і адаб'ецца на коштах нафты, то Расія, магчыма, атрымае крыху больш грошай, але і тут не факт, што захоча падзяліцца з Лукашэнкам.