Лукашэнка дорага заплаціць

• Віктар Ягун
• 5.03.2026, 13:33

Беларускі рэжым стаў прамысловым тылам расійскага ВПК.

За 30 гадоў свайго кіравання Аляксандр Лукашэнка сфарміраваў выразную мадэль выжывання дзяржавы-аўтакратыі. Цэнтральным элементам гэтай мадэлі стаў ваенна-прамысловы комплекс і гандаль зброяй.

Пасля распаду СССР Беларусь атрымала ў спадчыну значную частку савецкай ваеннай інфраструктуры. Ідзецца не толькі пра заводы, але і пра інжынерныя школы, канструктарскія бюро і вытворчасці высокатэхналагічных кампанентаў — аптыкі, радыёэлектронікі, сістэм кіравання, шасі для ракетных комплексаў. Лукашэнка вельмі хутка зразумеў, што ва ўмовах слабой рыначнай эканомікі і залежнасці ад расійскіх энергарэсурсаў менавіта абаронная прамысловасць можа стаць стабільнай крыніцай валютных даходаў.

Абаронны сектар мае адну важную асаблівасць — ён амаль заўсёды функцыянуе ва ўмовах закрытасці. Кантракты на пастаўку зброі, мадэрнізацыю тэхнікі або вытворчасць камплектуючых часта застаюцца непразрыстымі для грамадства. Для аўтарытарнага рэжыму гэта ідэальная мадэль: грошы паступаюць, а палітычны кантроль над фінансавымі плынямі застаецца ў вузкім коле набліжаных структур.

Менавіта таму на працягу апошніх дзесяцігоддзяў Мінск сістэмна развіваў абаронныя прадпрыемствы і дзяржаўныя кампаніі-пасярэднікі, праз якія ажыццяўляецца экспарт ваеннай прадукцыі. Беларусь пастаўляла мадэрнізаваную савецкую тэхніку і электроніку ў краіны Афрыкі, Блізкага Усходу і Азіі. Фактычна сфарміравалася мадэль, пры якой ваенны экспарт стаў адным з ключавых крыніц валютных паступленняў.

Аднак сапраўдны пералом адбыўся пасля пачатку паўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны. У гэтых умовах Беларусь паступова ператварылася ў прамысловы тыл расійскага ваенна-прамысловага комплексу. Значная колькасць беларускіх прадпрыемстваў пачала працаваць на расійскія ваенныя заказы — вырабляць кампаненты для ракетных сістэм, электроніку, аптычныя прыборы, шасі для ракетных комплексаў і іншую прадукцыю, без якой расійская ваенная машына працавала б значна павольней.

Фактычна Беларусь стала другім вытворчым контурам расійскай ваеннай эканомікі. Гэта дазваляе Крамлю часткова абыходзіць санкцыі і пашыраць вытворчасць узбраенняў, выкарыстоўваючы інфраструктуру «саюзнай дзяржавы».

Для Лукашэнкі такая мадэль мае відавочныя перавагі. Па-першае, яна забяспечвае загрузку прамысловасці і валютныя паступленні. Па-другое, умацоўвае палітычны саюз з Крамлём, які пасля падзей 2020 года стаў ключавой гарантыяй захавання ўлады беларускага дыктатара. Па-трэцяе, ваенная вытворчасць стварае працоўныя месцы і падтрымлівае сацыяльную стабільнасць у краіне.

Але ў гэтай мадэлі ёсць стратэгічная цана.

Чым больш Беларусь інтэгруецца ў расійскі ваенна-прамысловы комплекс, тым больш яна губляе ўласную эканамічную і палітычную аўтаномію. Вытворчыя ланцужкі, рынкі збыту і тэхналагічныя сувязі ўсё мацней прывязваюцца да Расіі. У перспектыве гэта азначае, што беларуская прамысловасць паступова ператвараецца ў перыферыйны сегмент расійскай ваеннай эканомікі.

То-бок у кароткатэрміновай перспектыве гэтая мадэль прыносіць рэжыму Лукашэнкі грошы і палітычную падтрымку. Але стратэгічна яна вядзе да іншага выніку — страты эканамічнай самастойнасці краіны і фактычнага ператварэння Беларусі ў прамысловы тыл расійскай вайны.

Іншымі словамі, Лукашэнка зрабіў стаўку на зброю як крыніцу даходу і гарантыю захавання ўлады. Аднак цана гэтай стаўкі — паступовае знікненне эканамічнага суверэнітэту самой Беларусі. У доўгатэрміновай перспектыве гэта азначае, што краіна ўсё больш інтэгруецца ў расійскую імперскую ваенную сістэму, губляючы магчымасць самастойнага развіцця.

Віктар Ягун, «Фэйсбук»