Сакрэтная нарада Пуціна

• Юрый Федарэнка
• 5.03.2026, 14:07

Чаго спалохаліся ў Крамлі?

Вораг імкліва страчвае запас эканамічнай трываласці. Вайна знясільвае расійскую эканоміку хутчэй, чым прагназавалі нават скептычна настроеныя эксперты. Прычына не ў «чорным лебедзі» і не ў раптоўнай катастрофе, а ў механіцы павольнага, але няўмольнага спаўзання ў крызіс. Гэта класічная спіраль, замкнёнае кола, з якога амаль немагчыма вырвацца без радыкальных рэформаў. А ніякіх прагрэсіўных рэформаў расійская ўлада па вызначэнні прапанаваць не здольная.

Цяпер шмат гавораць пра тое, што рост цэн на нафту, выкліканы вайной на Блізкім Усходзе, гуляе на руку расіянам. Сапраўды, гэта трошкі палепшыць сітуацыю для Крамля ў кароткатэрміновай перспектыве, але ніяк не зменіць агульны кірунак руху расійскай эканомікі — у бездань. Ці адчувае пагрозу Крамль? Безумоўна.

Днямі ў Крамлі адбылася доўгая нарада Пуціна з ключавымі чыноўнікамі, адказнымі за эканоміку. Вынікі нарады ніяк не каментаваліся ні ў СМІ, ні наагул публічна, таму яе празвалі «сакрэтнай». Аднак вядома, што ключавая праблематыка, якая абмяркоўвалася, — крытычны стан Фонду нацыянальнага дабрабыту (ФНБ), за кошт якога кіраўніцтва РФ гадамі латала бюджэтныя дзіркі.

У 2026 годзе правесці гэты фокус не ўдасца. А гэта значыць, што кіраўніцтва Расіі будзе вымушана альбо ўключыць друкарскі станок на поўную магутнасць і запусціць дрэнна кіраваны працэс дэвальвацыі рубля, альбо правесці секвестр бюджэту — урэзанне выдаткавых артыкулаў. Тэарэтычна можна аб’яднаць гэтыя два працэсы. На практыцы гэта будзе азначаць абясцэньванне рубля адносна іншых валют і адначасова змяншэнне сацыяльных выдаткаў, заробкаў бюджэтнікам, дзяржзаказаў і таму падобнага. Дадатковы інструмент — павелічэнне падатковага ціску. Гэта тыя працэсы, што калісьці адбываліся на постсавецкай прасторы ў 90-х.

Лагіка эканамічнай дэградацыі простая і бязлітасная. Каб хоць неяк выконваць бюджэт, расійскі ўрад вымушаны павышаць падаткі і «закручваць гайкі». Гэта мы ўжо назіраем: з 1 студзеня 2026 года ПДВ на балотах паднялі з 20% да 22%, увялі новыя стаўкі падаходнага падатку з фізічных асоб, фактычна знішчаецца спрошчаная сістэма падаткаабкладання для малога бізнесу.

Фармальна ўсё гэта робіцца дзеля «стабільнасці», на практыцы — для фінансавання вайны і хранічнага дэфіцыту бюджэту. Вынік прадказальны: падатковы ціск руйнуе бізнес, адпаведна, падатковая база звужаецца, паступленні ў бюджэт зноў падаюць. Рэжым будзе вымушаны зноў павышаць падаткі… Дарэчы, павелічэнне падаткаў таксама стымулюе інфляцыйныя працэсы. Гэта замкнёнае кола, якое з кожным абаротам будзе сціскацца ўсё мацней.

Сімптаматычна, што Росстат у гэтай сітуацыі вырашае змяніць методыку падліку інфляцыі. Пасля рэкорднага скачка цэн — найвышэйшага з 2022 года — статыстычнае ведамства абвяшчае пра «абнаўленне» спажывецкага кошыка. Калі лічбы пачынаюць палохаць — іх спрабуюць перапісаць. Гэта таксама прыкмета сістэмнага крызісу.

Яшчэ адзін маркер эканамічнай сітуацыі — даўгавы рынак. Станам на цяпер каля 50 расійскіх кампаній перажываюць дэфолты або прымусовыя рэструктурызацыі фінансавых актываў. Гэта яшчэ не пік — самі расійскія эксперты прызнаюць, што ў 2026 годзе хваля дэфолтаў з высокай верагоднасцю вырасце яшчэ на 10–20%. Што рабіць?

У ўмовах санкцый вонкавыя крыніцы фінансавання сістэмна перакрытыя. Унутры краіны грошай усё менш і менш. Застаецца два «класічныя» інструменты бяздарнага кіравання, пра якія ўжо было сказана: друкарскі станок і новыя падаткі.

Бюджэтныя дысбалансы назапашваюцца як на федэральным, так і на рэгіянальным узроўнях. У шасцідзесяці рэгіёнах Расіі зафіксаваны дэфіцыт бюджэту. За гэтымі сухімі словамі — няўплаты заробкаў, скарачэнне медыцыны, дэградацыя сацыяльнай сферы.

Эрнэст Хэмінгуэй пісаў: «Першая панацэя для кепска кіраванай краіны — валютная інфляцыя, другая — вайна…» На балотах проста цяпер выкарыстоўваюць абодва рэцэпты. На нашых вачах абвальваецца недаімперыя зла.

Насамрэч — гэта мы яе руйнуем. Бо эканамічныя правалы праціўніка — гэта адваротны бок таго, што адбываецца на фронце. Далейшы сюжэт прадказальны: вайна і эканамічны крызіс былі прадвестнікамі гібелі амаль усіх імперый. Яны абрынуліся — абрынецца і гэтая.

Так, «крэт гісторыі капае павольна». Але ён не спыняецца. А мы, як можам, паскараем гэты працэс. Слава Украіне!

Юрый Федарэнка, «Фэйсбук»